-
Nûçeyên Cîhanê ji Dengê Amerîka
-
Di encama êrîşeke rejîma Îranê de li ser bingeheke Pêşmerge li Herêma Kurdistanê, şeş Pêşmerge hatin kuştin û 30 jî birîndar bûn. Cebar Yawer, Emîndarê Giştî yê Berê li Wezareta Pêşmerge, ji Dengê Amerîka re dibêje ev êrîş pêşketineke metirsîdar e bo ewlekarîya Herêma Kurdistanê.
-
Li jêr sîhwana siyaseta Donald Trump li hember rejîma Îranê, gelo danûstandinên bi Îranê re dikarin wekî guhertinek rastîn di nêzîkatiya Serok Trump de werin dîtin an jî ew bêtir manewirek siyasî ye?
Şirovekarê siyasî Dr. Alan Tewfîqî bersiva vê piesê û pirsên din dide.
-
Hêmin Seyidî, şirovekarê siyasî li ser pêşkeftinên herêmî û operasyona Amerîkayê û Îsraîlê li dijî rejîma Îranê axivî, û dibêje ku pirsgirêka Îranê ne tenê bernameya wê ya navokî ye, lê Îran li Rojhilata Navîn çavkaniya girjî û têkdanê ye li gelek welatên herêmê.
-
Artêşa Îsraîlê li çend deverên Îranê pêleke berfireh a êrîşan li dijî dezgehên berhemdanê yên girêdayî leşker û pasdarên rejîma Îranê pêk anî.
Di daxuyanîyekê de li ser X'ê de, beşê Farisî yê Wezareta Berevanîya Îsraîlê ragihand ku ew encamên êrîşên nû yên ser armancaên leşkerî li Îsfehan û herêmên din diyar dikin.
Artêşa Îsraîlê di daxuyanîyeke din de got: "Şeva borî, pêlên êrîşan li ser cihên mûşekan li rojava û naverasta Îranê û baregehên li Tehranê pêk hatin."
Daxuyanî dibeje, "Di çarçoveya van êrîşan de, çend baregehên navendî yên rejîma terorîst a Îranê hatin armancgirtin, di nav wan de du baregehên girêdayî rêxistina Îstîxbaratê ya Supaya Pasdarên rejîma Îranê û baregeheke din ya girêdayî Wezareta Îstîxbarata Îranê."
Artêşa Îsraîlê dibêje, di heman demê de depoyên ku ji bo parastin û veşartina çek û pergalên berevanîya esmanî dihatin bikaranîn, bûn armanca êrîşan.
Daxuyanî dide zanîn ku ev êrîş beşek bûn ji armanca berfirehkirina serdestîya esmasnî ya bi ser qada esmanî ya Îranê de.
"Bi şevê, hêza me ya esmanî li zêdetirî 50 armanc li rojava û naverasta Îranê xistine, di nav de cihên ku ji bo avêtin û hildana mûşekên balîstîk dihatin bikaranîn, hene," artêşa Îsraîlê got.
-
Serok Donald Trump îro Sêşemê got ku Amerîka ligel "kesên rast" li Îranê danûstandinê dike bi mebesta gihiştina rêkeftinekê ji bo bidawîkirina şer û pevçûnan.
Serok Trump diyar kir ku Îranî gelekî dixwazin bigihêjin rêkeftinekê.
Trump li Koşka Sipî ji rojnamevanan re got: "Em niha di danûstandinan de ne," bêyî ku ti hûrgilîyan bide.
Pakistanê îro Sêşemê ragihand ku ew amade ye mêvandarîya gotûbêjên di navbera Amerîka û Îranê de bike.
"Bi rastî em ligel kesên rast diaxivin û ew gelekî dixwazin ku rêkeftinek pêk were. Hûn nizanin ew çiqasî dixwazin ku rêkeftinekê bikin," Trump derbarê Îranîyan got.
Serokê Amerîkayî herwiha destnîşan kir ku operasyona leşkerî ya Amerîka, ku ji 28'ê Sibatê ve berdewam dikin, bi awayekî serkeftî berdewam dikin.
"Hêza wan a deryayî hatiye hilweşandin. Hêza wan a asmanî hatiye hilweşandin. Rêberên wan hatine tunekirin. Niha hejmareke rêberên nû hatine; emê binêrin ka ewê çawa bin," Trump got.
-
Êrîşên rejîma Îranê di dema dawî de jiyana welatîyên gundên sînorî yên Herêma Kurdistanê xistiye metirsîyê. Gundî dibêjin divê welatîyên sivîl were parastin.
-
Serokwezîrê Pakistanê Şehbaz Şerîf îro Sêşemê pêşniyar kir ku mêvandarîya danûstandinên Amerîka û Îranê bike, bi mebesta peydakirina çareserîyekê bo şerê berdewam di navbera herdu alîyan de.
Şerîf ser platforma X’ê got "Pakistan pêşwazî li hewldanên berdewam dike ji bo diyaloga bo bidawîkirina şerê li Rojhilata Navîn, ji bo aştî û aramîya li herêmê û derveyî wê."
"Bi şertê ku Amerîka û Îran razî bibin, Pakistan amade û serbilind e ku bibe mêvandar ji bo hêsankirina danûstandinên watedar û biryarder ji bo çareserîyek berfireh a nakokîya berdewam," Serokwezîrê Pakistanê got.
Serokê Amerîkayê Donald Trump paşê posta Şerîf li ser platforma Truth Social parve kir, bêyî ku ti şîroveyan derbarê vê pêşniyarê bide.
Rojek berê, Trump ragihand ku Amerîka gotûbêjan ligel wan kesan dike ewên ku "xuya ye Îranê birêve dibin" li ser rêkeftinekê ji bo bidawîkirina tevgerên xerab ên Îranê beramber bidawîkirina operasyonên Amerîka û Îsraîlê.
Operasyonên leşkerî yên Amerîka û Îsraîlê ji 28'ê Sibatê ve berdewam dikin. Hêzên Amerîka û Îsraîlê îro Sêşemê jî operasyon li dijî hêzên rejîma Îranê pêk anîn.
-
Destpêşxerîya Kurdî ya Cîhanî ji bo aştîyê çalakîyeke pîrozbahîyên Newrozê li Zanîngeha Amerîkî ya Washingtona paytext li dar xist, û peyam, wate, û dîroka vê rojê bi beşdaran re parve kir.
-
Amerîka îro Sêşemê ragihand ku Talîbana Afganistanê, lêkolerê Amerîkayî Dennis Coyle piştî zêdetirî salekê di girtîgehê de azad kir.
Ev gava Afganistanê tê du hefteyan piştî ku Amerîka ew welat wekî piştgira girtina neqanûnî destnîşan kir.
Talîbanê Coyle yê 64 salî di Çileya 2025'an de bê sûc girtibû.
Daxuyanîyeke Wezareta Derve ya Afganistanê got ku diya Coyle nameyek şandibû û daxwaza azadkirina wî kiribû, û Dadgeha Bilind a Afganistanê jî dema girtina wî wekî dema cezayê hejmart.
Wezîrê Derve yê Amerîka Marco Rubio di daxuyanîyekê de spasîya Mîrgehên Erebî yên Yekbûyî (Îmarat) kir ji bo alîkarîya wê di rizgarkirina Coyle de. Wî herwiha spasîya Qeterê kir ji bo “piştgirî û parêzvanîya wê li ser girtina neqanûnî ya Amerîkîyan li Afganistanê.”
Rubio got: “Dibe ev gaveke erênî be ji alîyê Talîbanê ve, lê divê bêtir kar bê kirin.”
Wezîrê Derve herwiha diyar kir ku "Em hîn hewla vegera demûdest ya Mehmûd Hebîbî, Paul Overby û hemû Amerîkîyên din didin, ku bi neheqî hatine girtin. Divê Talîban dawî li kiryarên xwe yên dîplomasîya dîlkirinê bîne.”
Hebîbî sala 2022'an li nêzîkî Kabulê ligel 29 karmendan li nav kompanîya ku lê kar dikir hate girtin. Kesên din paşê hatibû azadkirin.
Overby jî di dema lêkolîna ji bo pirtûkekê de li herêma Xost a Afganistanê sala 2014'an winda bû.
-
Dezgehên ewlekarîyê yên rejîma Îranê li deverên cuda yên welêt girtina welatîyan berdewam dikin.
Ji destpêka operasyonên leşkerî yên Amerîka û Îsraîlê ve, rejîma Îranê dest bi girtinên berfirh ên welatîyan kiriye. Di van rojên dawî de jî herî kêm 466 welatî li deverên cuda yên welêt girtine.
Li gor raporta ajansa nûçeyan a Fars, ku ser bi Pasdarên Şoreşa Îslamî ve ye, ev kes di van rojên dawî de ji alîyê hêzên îstîxbarat û ewlekarîyê ve hatine girtin.
Di raportê de dem û cihê rast ên girtinan nehatine diyarkirin, lê tê ragihandin ku ew bi tawana duristkirina tevlîhevîyê û endamtîya di komên dijberî Komara Îslamî de hatine girtin.
Tora Mafên Mirovan a Kurdistanê (KHRN) ragihand ku herî kêm pênc welatîyên Kurd ên bi navên Awat Sargoli, Celal Elewî, Wehab Huseyînzade, Hoyar Zehabî û Kawa Abdullazade li Mehabad û Nexdeyê ji alîyê hêzên ewlekarîyê ve hatine girtin û ber bi cihekî nediyar ve hatine birin.
Li gort raporê, di rojên dawî de zêdetirî 20 welatîyên Kurd bi tawanên siyasî ji alîyê hêzên ewlekarîyê ve li bajarên cuda yên parêzgeha Azerbaycana Rojava hatine girtin û bo Zindana Navendî ya Wirmê hatine veguhestin. Lê belê, derbarê nasnameya van kesan ti agahî nehatine wergirtin.
Berê di raporteke din de, wezareta îstîxbaratê ya rejîma Îranê roja Duşemê ragihand ku wê 67 welatîyên din bi tawana kişandina wêneyên êrîşên Îsraîl û Amerîkayê û şandina wan bo medyaya biyanî girtine.
-
Serokê Amerîkayê Donald Trump îro Sêşemê ligel Serokwezîrê Hindistanê Narendra Modi li ser şer û nakokîya li Rojhilata Navîn û vekirina Tengava Hormuzê axivî.
Balyozê Amerîkayê li Hindistanê Sergio Gor di daxuyanîyekê de got ku herdu rêberan "li ser alozîyên li Rojhilata Navîn gotûbêj pêk anîn, di nav de girîngîya ku Tengava Hormuzê vekirî bimîne."
Serokwezîrê Hindistanê Narendra Modi got ku ev peywendî "pevguhertineke serkeftî ya nêrînan" li ser tevlîhevîyên li Rojhilata Navîn bû. Modi got: "Hindistan piştgirîyê dide kêmkirina alozîyê û vegerandina aştîyê di zûtirîn dem de."
Derbarê dorpêçkirina Îranê ya tevgera keştîyên barhilgir ên enerjîyê li Tengava Hormuzê, Modi got: "Piştrastkirina ku Tengava Hormuzê vekirî, ewle bimîne ji bo tevahîya cîhanê pir girîng e."
Di peywendîya telefonî de, herdu alîyan hewldanên xwe yên berdewam ji bo aştî û aramîyê dubare kirin.
Serokê Amerîkayê roja Şemîyê 48 demjimêr da rejîma Îranê da ku Tengava Hormuzê "bi tevahî û bêyî gef" veke. Eger na, Amerîka dê binesazîya elektrîka Îranê hilweşîne.
Serok Trump duh Duşemê ragihand ku wî ew dem bo pênc rojên din dirêj kir, piştî ku Amerîka û Îran di du rojên borî de "danûstandinên pir baş û avaker" pêk anîn.
-
Nûçeyên Cîhanê ji Dengê Amerîka
-
Washington — Wezareta Derve ya Amerîkayê dibêje Wezîrê Derve Marco Rubio dê roja Înê li Fransayê ligel hevtayên xwe yên welatên G7 bicive da ku şerê Rûsya û Ukrayna, û nakokîyên Rojhilata Navîn gotûbêj bikin.
Ev gotûbêjên li Cernay-la-Ville di demekê de tên ku operasyonên leşkerî yên Amerîka û Îsraîlê li Îranê didomin û rejîma Tehranê jî êrîşên dijî welatên cîran berdewam dike.
Tommy Pigott, Cîgirê Berdevkê Wezareta Derve, li ser platforma X’ê got: “Wezîr dê ligel hevtayan şerê Rûsya û Ukrayna, rewşa li Rojhilata Navîn, û metirsîyên cîhanî li ser aştî û aramîyê.”
Roja Şemîyê, welatên G7 daxuyanîyek derxist, tê de êrîşên Îranê li dijî sivîlan û binesazîya sivîlan li seranserê welatên Rojhilata Navîn şermezar kirin.
Wezîrên Derve yên Amerîka, Keneda, Fransa, Almanya, Îtalya, Japon, Brîtanya û Yekîtîya Ewrupayê di daxuyanîyê de got ku êrîşên Îranê û komên wê çekdar ên herêmî nayên qebûlkirin.
Daxuyanîyê banga rawestandina “demûdest û bêmerc” a hemû êrîşên rejîma Îranê kir, ligel parastina rêkên deryayî, di nav de Tengava Hormuzê.
-
Di çend rojên borî de hin rûdanên nexwestî li herêmên bakur û rojhilatê Sûrîyê hatin raghinadin, piştî ku gêncekî di roja Newrozê de li bajarê Kobanîyê alaya nû ya Sûrîyê daxistibû. Di nava pêkhateyên li herêmê de ev bo sedema derketina nakokiyan.
Dr. Kemal Sîdo ji Almanyayê vê mijarê şîrove dike.
-
Behreyn û Fransayê ji bo vekirina Tengava Hurmuzê du bernivîsên biryarên cuda pêşkêşî Civata Ewlekarîyê ya Neteweyên Yekbûyî kirine.
Bernivîsa biryarê ku ji alîyê Behreynê ve hatiye pêşkêşkirin dê rê bide welatan, çi bi awayekî serbixwe yan jî bi rêya hevpeymanîyên deryayî yên pirneteweyî yên dilxwaz, ku "hemû gavên pêwîst" bihavêje, da ku rîya bazirganîya deryayî li tengava Hormuzê û derdora wê biparêzin.
Ajansa Reuters ragihand ku ev hewla dîplomatîk tê wateya egera "Bikaranîna hêzê."
Reşnivîsê herwiha amadebûnê ji bo sepandina tedbîran, di nav de cezayên armanckirî, diyar dike.
Dîplomatan got ku bernivîsa Behreynê ji alîyê welatên din ên Kendava Erebî û Amerîka ve tê piştgirîkirin.
Fransa jî bernivîsa biryareke din jî pêşkêş kiriye ku, li gor Reuters, ji pêşniyara Behreynê "nermtir" e.
Bernivîsa Fransayê behsa Îranê nekiriye, lê daxwazê ji tevahîya alîyan dike ku rewşa niha aloztir nekin û kiryarên dijminkarî li herêma Kendavî ragirin bo vegera rîyên dîplomatîk.
Ji bo ku bernivîsek li Civata Ewlekarîyê ya 15-endamî were pejirandin, herî kêm pêdivî bi neh dengên erê heye û ti endamên herdem veto nekin.
Derbarê bernivîsa Behreynê, 13 endamên Civatê bernivîs bi erê deng dan. Tenê Çîn û Rûsya deng nedan.
-
-
Wezîrê Berevanîya Îsraîlê Israel Katz îro Sêşemê ragihand ku artêşa Îsraîlê dê başûrê Libnanê heta çemê Lîtanî kontrol bike.
Ev cara yekê ye ku Îsraîl bi awayekî fermî niyaza xwe ya kontrolkirina başûrê Libnanê eşkere dike.
Di civînekê de ligel serfermandarê artêşê, wezîrê berevanîya Îsraîlê got ku artêş dê "pirên mayî û devera ewlekarî heta Lîtanî kontrol bike û herêmeke tamponê ya berevanîyê damezrîne."
Katz berê jî gef li hikûmeta Libnanê kiribû ku ewê herêmê ji dest bibe eger koma terorîst a Hizbullahê bêçek neke.
Rojekê piştî destpêka operasyonên Amerîka û Îsraîlê li dijî rejîma Îranê 28'ê Sibatê, Hizbullah dest bi avêtina mûşekan ber bi axa Îsraîlê ve kir. Wekî bersiv, Îsraîl êrîşên berfireh li dijî Hizbullahê li nav Libnanê pêk anîne.
Hêjayî gotinê ye ku çemê Lîtanî 30 kîlometreyan dûrî sînorê Îsraîlê ye.
-
Ji ber êrîşên mûşekî yên Îranê, sektora geştiyarî ya Helebçe û Hewramanê lawaz bûye û bê geştiyar maye û xwediyên projeyên geştiyarî jî zirar dîtine.
-
Wezareta Pêşmerge ya Hikûmeta Herêma Kurdistanê ragihand ku li navçeya Soranê di du êrîşên cuda yên mûşekên balîstîk ên li ser hêzên Pêşmerge de, 6 Pêşmerge hatin kuştin û 30 jî birîndar bûn.
Wezareta Pêşmerge di daxuyanîyekê de îşaret bi rejîma Îranê da û got ku "Serê sibeha îro Sêşemê 24'ê Adarê di du êrîşên cuda de, li ser baregehên Firqeya 7'an a Piyade ya Herêma Yek û Firqeya 5'an a Piyade ya Hêzên Pêşmerge li Soran de hate kirin. Bi şêweyekî xedir û xiyanetkarane dûr ji nirxên mirovî û cîranîyê, 6 mûşekên balîstîk ên Îranê li hêzên Pêşmerge ketin. 6 Pêşmerge şehîd bûn û 30 jî birîndar bûn."
Wezareta Pêşmerge got: "êrîşên terorîstî yên li ser Herêma Kurdistanê bi tundî şermezar dikin û dîsa dupat dikin ku mafê me heye em li dijî her êrîşekê ku gel û axa me dikin aramanc rawestin. Viyana aştîyane dê biserbikeve."
Dengê Amerîka hewl da ku raya Qaymeqanê Xelîfan ê Rêveberîya Xweser a devera Soran û Wezareta Pêşmerge li ser êrîşê werbigire, lê heta amadekirina vê nûçeyê bersiv nebû.
Serokê Herêma Kurdistanê Nêçîrvan Barzanî ser X'ê got: "Em êrîşa mûşekî ya Îranê ku îro li ser sînorê Rêveberîya Soranê bingehên hêzên me yên Pêşmergeyan armanc girt û di encamê de çend Pêşmergeyên me yên wêrek şehîd bûn û birîndar bûn, bi tundî şermezar dikin. Em sersaxîyên xwe yên kûr ji malbat û hevkarên şehîdan re dixwazin û bi wan re di nav hevgirtinê de ne; em ji birîndaran re başbûneke bilez dixwazin."
Serokê Herêmê herwiha got: "Em bang li hikûmeta federal a Îraqê û civaka navneteweyî dikin ku hewlên xwe zêde bikin da ku pêşî li dubarebûna êrîşên bi vî rengî bigirin û serwerîya axa Îraq û Herêma Kurdistanê biparêzin."
Serokwezîrê Hikûmeta Herêma Kurdistanê Mesrûr Barzani jî sersaxî ji malbatên qurbanîyan re xwest.
Serokwezîr got, "Em êrîşa xiyanetkar û dijminkarane ya li ser baregeha Pêşmergeyan şermezar dikin, ku di encamê de şeş Pêşmergeyên qehreman şehîd bûn û 30 din jî birîndar bûn."
Wî got "Ez sersaxî û aramîya xwe ya ji dil ji malbatên şehîdên rast re dixwazim, bi germî ji Xwedayê mezin lava dikim ku zû şîfayê bide birîndaran."
Wezareta Pêşmerge bang li hemû alîyan kir ku ji şer û kaosê li Herêma Kurdistanê dûr bikevin.
"Divê hikûmeta federal, civaka navneteweyî û hemû dost li hember van binpêkirinan bêdeng nemînin û dawî li van êrîşên bêwijdan bînin," Wezaretê got.
Li gorî Tîma Rêxistina CPT, Pasdarên Şoreşa Îranê û komên girêdayî wê yên Îraqî ji dema destpêka operasyona Amerîka û Îsaîlê ya ser rejîma Îranê ve, 307 êrîş li Herêma Kurdistanê pêk hatine. Di encamê de heşt kes hatine kuştin û 51 kes jî birîndar bûne. Lê belê ev hejmar niha pir zêde bûye û tê payîn ku di rojên bê de hejmarên nû eşkere bibin.
