-
دەزگای دادوەری کۆماری ئیسلامی ئێران سەرلەبەیانی ڕۆژی سێشەممە 12ی مانگی پێنج ڕایگەیاند زیندانییەکی دیکەی بە ناوی عەبدولجەلیل شەبەخش لەسێدارە داوە.
دەزگای فەرمی دەسەڵاتی دادوەری ئێران بانگەشەی ئەوە دەکات عەبدولجەلیل شەبەخش ئەندامی تاقمی "ئەنسار الفورقان" بووە و تۆمەتبار کراوە بە یاخیبوون لە ڕێگەی هێرشی چەکدارییەوە بۆ سەر بارەگاکانی حکومەت.
ئاژانسی میزان کە سەر بە دەزگای دادوەری ئێرانە، نووسیویەتی بەڵگەنامەکانی دۆسیەکە لەوانە فایلە دەنگییەکانی دەرهێنراو لە ئامێرەکانی پەیوەندیکردنی زیندانییەکە و "دانپێدانانەکانی" لە قۆناغی لێپرسینەوەدا، بنەمای دەرکردنی سزای لەسێدارەدانی ناوبراو بووە.
ئەنسارولفورقان گرووپێکی دژبەری حکوومەتی ئێرانە لە سیستان و بەلووچستان کە کۆماری ئیسلامی ئێران بە گرووپێکی میلیشیای تیرۆریستی" ناوی دەبات.
هەنگاو نووسیویەتی عەبدولجەلیل شەبەخش، زیندانی سیاسی بەلووچ خەڵکی ناوچەی تەفتانە لە سیستان و بەلووچستان و لە کاتی شەڕی 40 ڕۆژەی ئێران، ئیسرائیل و ئەمەریکا دەستبەسەر کراوە و بە شێوەیەکی نهێنی سزا دراوە و سزاکەشی لە زیندانی ناوەندیی زاهیدان جێبەجێکراوە. دەشڵێت هیچ زانیارییەکی ورد لەبارەی وردەکارییەکانی دۆسیەی ئەم زیندانییە سیاسییە لەبەردەستدا نییە و تەنها دوای کەمتر لە دوو مانگ لە دەستگیرکردنی بە تۆمەتی یاخیبوون لە ڕێگەی گروپی ئەنسارولفورقان و سیخوڕیکردن بۆ ئیسرائیل لە سێدارە دراوە.
لە دوای هێرشەکانی ئەمەریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران، کۆماری ئیسلامی ژمارەی لەسێدارەدانەکانی زیاد کردووە و لە هەندێک ڕۆژدا چەند کەسێک لە سێدارە دەدەن.
بەپێی ڕاپۆرتێکی هاوبەشی ڕێکخراوی "مافی مرۆڤی ئێران" کە بنکەکەی لە نۆروێژە و ڕێکخراوی "پێکەوە دژی سزای لەسێدارەدان" کە بنکەکەی لە پاریسە، ئێران لانیکەم 1639 کەسی لە ساڵی 2025دا لەسێدارە داوە.
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
ڕۆژنامەی واڵ ستریت ژۆرناڵ بە پشت بەستن بە سەرچاوە ئاگادارەکان، بڵایکردووەتەوە ئیمارات بە نهێنی هێرشی سەربازیی لە دژی کۆماری ئیسلامی ئێران ئەنجامداوە.
بەگوێرەی ڕۆژنامەکە، ئەم هەنگاوەش ئیمارات دەکاتە لایەنێکی کارا لە شەڕەکەدا.
بە پێی ڕاپۆرتەکەی ڕۆژنامەی واڵ ستریت ژۆرناڵ، یەکێک لە هێرشەکانی ئیمارات بۆ سەر کۆماری ئیسلامی لە مانگی چواردا ڕووی داوە و پاڵاوگەی نەوتی دوورگەی لاڤانی لە ئێران کردووەتە ئامانج.
کۆماری ئیسلامی چەندین جار هێرشی مووشەکی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی بۆ سەر ئیمارات ئەنجامداوە.
ڕاپۆرتەکە باس لەوە دەکات کە هێرشە نهێنییەکانی ئیمارات ئەوە دەردەخات کە ئیمارات ئێستا لە هەموو کاتێک زیاتر ئامادەیە هێزی سەربازی خۆی بەکاربهێنێت بۆ پاراستنی دەسەڵاتی ئابووری و فراوانبوونی کاریگەرییەکانی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.
-
لینزی گراهام، سیناتۆری باڵای کۆمارییەکان لە کاردانەوە بە ڕاپۆرتێکی سی بی ئێس نیوز سەبارەت بە گواستنەوەی ژمارەیەک فڕۆکەی سەربازی کۆماری ئیسلامی ئێران بۆ پاکستان، لە هەژماری خۆی لە تۆری ئێکس نووسیویەتی "ئەگەر ئەم ڕاپۆرتە ڕاست بێت، پێویستە هەڵسەنگاندنێکی تەواو بکرێت بۆ ئەو ڕۆڵەی کە پاکستان وەک ناوبژیوانێک لە نێوان ئێران و ئەمەریکا و ئەوانی دیکەدا دەیگێڕێت."
گراهام لە درێژەی نووسینەکەیدا دەشلێت "بە لەبەرچاوگرتنی هەندێک لە لێدوانەکانی پێشووی بەرپرسانی بەرگری پاکستان بەرامبەر بە ئیسرائیل، سەرم سوڕنابێت ئەگەر ئەمە ڕاست بێت."
سی بی ئێس نیوز لە ڕاپۆرتێکدا بە پشتبەستن بە قسەی بەرپرسانی ئەمەریکا بڵاویکردووەتەوە ئێران ژمارەیەک لە فڕۆکە سەربازییەکانی ڕەوانەی بنکەی ئاسمانی نورخان لە پاکستان کردووە، هەروەها چەندین فڕۆکەی مەدەنی ڕەوانەی ئەفغانستان کردووە بۆ پاراستنیان لە زیانەکانی شەڕ و هێرشەکانی ئەمەریکا و ئیسرائیل.
ئەو بەرپرسانە بە سی بی ئێس نیوزیان راگەیاندووە لە کاتێکدا پاکستان خۆی وەک کەناڵێکی دیپلۆماسی لەنێوان تاران و واشنتن جێگیرکردووە، هاوکات بە بێدەنگی ڕێگەی بە فڕۆکە سەربازییەکانی ئێران داوە لە فڕۆکەخانەکانی خۆی بنیشنەوە بۆ ئەوەی لە هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمەریکا بیانپارێزێت.
دوو لەو بەرپرسانە بە کەناڵی سی بی ئێسیان وتووە کە دیار نییە فڕۆکەی سەربازیش ڕەوانەی ئەفغانستان کراون یان نا.
لەلایەکی دیکەوە بەرپرسێکی تاڵیبان ڕاگەیاندووە، فڕۆکەیەکی مەدەنی ئێرانی سەر بە کۆمپانیای ماهان ئەیر کەمێک پێش دەستپێکردنی شەڕ لە کابول نیشتووەتەوە، بەڵام دوای داخستنی ئاسمانی ئێران لە فڕۆکەخانەی کابول ماوەتەوە.
ئەو بەرپرسە ئاماژەی بەوەشکردووە کاتێک پاکستان لە مانگی سێ هێرشی ئاسمانی بۆ سەر کابول دەستپێکرد، بەرپرسانی فڕۆکەوانی مەدەنی تاڵیبان بڕیاریاندا بەهۆی نیگەرانییە ئەمنییەکانەوە، فڕۆکەکە بگوازنەوە بۆ فڕۆکەخانەی هێرات لە نزیک سنووری ئێران و وتی ئەوە تاکە فڕۆکەی ئێرانی بووە کە لە ئەفغانستان مابێتەوە.
بەرپرسانی ئەمریکا کە نەیانویستووە ناویان ئاشکرا بکرێت، بە کەناڵی سی بی ئێسیان ڕاگەیاندووە دوای چەند ڕۆژێک لە ڕاگەیاندنی ئاگربەست، تاران چەند فڕۆکەیەکی بۆ بنکەی نورخان لە پاکستان گواستوەتەوە.
بەڵام بەرپرسێکی باڵای پاکستان ئەو بانگەشانەی سەبارەت بە بنکەی ئاسمانی نورخان ڕەتکردووەتەوە و بە سی بی ئێس نیوزی ڕاگەیاندووە بنکەی نورخان دەکەوێتە ناوەڕاستی شارەکەوە و ژمارەیەکی زۆر فڕۆکە لەبەر چاوی خەڵک تێیدا ناشاردرێتەوە.
-
وەزارەتی خەزێنەی ئەمەریکا لە درێژەی هەڵمەتی "توڕەیی ئابووری" دژی تاران، سزای نوێی دەخاتە سەر تۆڕێکی دارایی کە پشتیوانی لە کۆماری ئیسلامی ئێران دەکات.
بەگوێرەی ڕاگەیەندراوێک کە لە ماڵپەڕی فەرمی وەزارەتی خەزێنە بڵاوکراوەتەوە، واشنتن 3 کەس و 9 کۆمپانیا بۆ لیستی سزاکانی زیاد کردووە.
لە لیستی سزاکاندا ناوی چوار کۆمپانیای تێدایە کە لە هۆنگ کۆنگدان و بەرپرسانی ئەمەریکا دەڵێن "ڕۆڵێکی سەرەکییان هەبووە لە ئاسانکاریی بۆ گواستنەوەی پارە و دەربازبوون لە سزا نەوتییەکانی ئێران لە بازاڕەکانی ئاسیادا."
هەروەها وەزارەتەکە دەڵێت محەمەد ڕەزا ئەشرەفی، سەمەد فەتحی سەلامی و ئەحمەد محەمەدی زادە بەهۆی پەیوەندییەکانیان لەگەڵ سوپای پاسداران سزایان بەسەردا سەپێنراوە.
چوار کۆمپانیا کە بنکەکانیان لە ئیماراتە و یەک کۆمپانیاش لە عومان سزا دراون.
بەگوێرەی ڕاگەیەندراوەکەی وەزارەتی خەزێنەی ئەمەریکا، ئەو کەس و کۆمپانیایانە ئاسانکارییان بۆ گواستنەوەی نەوتی ئێران بۆ چین کردووە.
بەرپرسانی وەزارەتی خەزێنەی ئەمەریکا پێشتر جەختیان لەوە کردبووەوە بە هاوکاری لەگەڵ هاوپەیمانە ناوچەییەکان بەدواداچوون بۆ سەروەت و سامانی سوپای پاسداران دەکەن لە بانکە نێودەوڵەتییەکاندا.
-
بژاردەیەک لە هەواڵەکانی ڕۆژ سەبارەت بە ئەمەریکا و ئێران و بابەتەکانی دیکە لە سەرانسەری جیهان...
-
سەرۆکی ئەمەریکا ئاشکرای دەکات کە دوو ڕۆژ لەمەوبەر لەلایەن بەرپرسانی ڕژێمی ئێرانەوە ئاگادارکرانەوە بەوەی ڕازی بوونە ئەمەریکا ئۆرانیۆمی پیتێنراو لە ژێر خاک دەربهێنێت و بیبات بۆ دەرەوەی سنوری ئێران، "بەڵام دواتر بۆچوونەکەیان گۆڕا."
سەرۆک دۆناڵد ترامپ ڕۆژی دووشەممە لە کۆشکی سپی بە ڕۆژنامەوانانی ڕاگەیاند، "ئێرانییەکان پێیان گوتم مەبەستیان ئەوەیە تۆز و خۆڵی ناوەکیمان پێ بدەن. گوتیان ئێوە دەبێت بیبەن، چونکە ئێمە تونامان نییە لە ژێر خاک بیهێنینە دەرەوە، تەنها ئێوە و چین دەتوانن ئەمە بکەن...دوو ڕۆژ لەمەوبەر گوتیان ڕێگە بەوە دەدەن ئێمە لەگەڵیان بڕۆین.. دواتر بۆچوونەکەیان گۆڕی...گوتیان وێران بووە، ناتوانین بیهێنینە دەرەوە."
سەرۆکی ئەمەریکا ڕایگەیاند ئاگربەست لەگەڵ ئێران لە ئێستادا "لە لاوازترین" دۆخدایە.
لە وەڵامی پرسیارێکی ڕۆژنامەوانییدا سەبارەت بەوەی ئایا لە دوای ئەوەی سەرۆکی ئەمەریکا وەڵامی ئێرانی بۆ پێشنیاری ڕێککەوتن ڕەتکردەوە، هێشتا ئاگربەست ماوە؟ ترامپ گوتی، "بە شێوەیەک لاواز بووە باوەڕ ناکرێت. دەڵێم ئێستا لە لاوازترین دۆخدایە، دوای ئەو پارچە زبڵەی بۆیان ناردین. تەنانەت بە تەواویش نەمخوێندەوە، گوتم کاتی خۆم بە خوێندنەوەی بەفیڕۆ نادەم."
"زۆر بێ ئومێدم لە کوردەکان"
سەبارەت بە پشتگیری لە خۆپیشاندەرانی ئێران و پرسی ناردنی چەک لە ڕێگەی کوردەوە، سەرۆکی ئەمەریکا گوتی، "خەڵکی چاودێری دۆخەکە دەکەن و دەیانەوێت بچنە سەر شەقامەکان، بەڵام هیچ چەکێکیان نییە. پێمان وابوو کوردەکان چەکیان پێ دەدەن، بەڵام کوردەکان بێ ئومێدیان کردین. کوردەکان دەبەن، دەبەن و دەبەن. لە گۆنگرێس ناوبانگێکی زۆر باشیان هەیە. کۆنگرێس دەڵێت، 'ئۆ، ئەوان زۆر بە توندی شەڕ دەکەن.' نەخێر، ئەو کاتەی پارەیان پێ دەدرێت شەڕ دەکەن. زۆر بێ ئومێدبووم لە کوردەکان."
ترامپ گوتیشی، ئەو کاتەی چەکەکان بەڕی کران، "گوتم ئەمە کارناکات. دەبێت ئەوە بڵێم هاوڕا نەبووم لەگەڵ ئەوەی کرا، گوتم چەکەکان هەرگیز ناگەنە ئەوێ. پێشبینییەکەی من ڕاست بوو. حەزدەکەم پێشبینییەکانم ڕاست بن. لەو حاڵەتەدا ئەمە زۆر خراپ بوو. هەندێک چەکمان بەڕی کرد لەگەڵ تەقەمەنی؛ دەبوایە بگەیێنرێن بۆ شوێنی خۆیان، بەڵام ئەوان [کوردەکان] بۆ خۆیان گێڕانەوە."
سەرۆک ترامپ جارێکی تر جەختی کردەوە لەوەی وەڵامەکەی ئێران بۆ پێشنیاری ئەمەریکا بە ڕێککەوتن قبوڵکراو نییە و گوتی لە بەرامبەردا پێشنیاری ڕژێم "گێلانە بوو."
گوتیشی، "سەبارەت بەمە پلانێکم هەیە زۆر سادەیە، ئەویش بریتییە لەوەی ئێران نابێت چەکی ناوەکی هەبێت." سەرۆکی ئەمەریکا وردەکاری زیاتری لەسەر قۆناغەکانی داهاتوو ئاشکرا نەکرد، بەڵام ڕایگەیاند ئەمڕۆ کۆبوونەوەیەکی لەگەڵ فەرماندەکانی وەزارەتی جەنگ هەیە.
ڕژێم ناتوانێت ببێتە خاوەن چەکی ناوەکی"
سەرۆک ترامپ ئەوەی دووپات کردەوە کە ڕژێمی ئێران "زۆر ترسناکە،" هەر بۆ جیهان نا بەڵکو بۆ خەڵکی خۆشی، بەو پێیەی لە سەرەتای ئەمساڵەوە نزیکەی 42 هەزار خۆپیشاندەری بێ چەکی کوشتووە.
سەرۆکی ئەمەریکا گوتیشی، "ئێستا چەکی زۆر باشترمان هەیە لە دوو مانگ لەمەوبەر کە ئۆپەراسیۆنەکانمان دەستپێکرد."
ڕایگەیاند ئەو مامەڵەکردنە لەگەڵ ڕژێم "خزمەتێکە بۆ جیهان." گوتیشی، بەرپرسانی ئێران بەهەڵەداچوون، چونکە، "وادەزانن من ماندوو دەبم، پاڵەپەستۆم لەسەرە، بەڵام ماندوو نابم و پەلەم نییە."
ڕاشیگەیاند ئێران هیچ هێزێکی ئاسمانی و دەریایی نەماوە، هێزی بەرگری ئاسمانی و ڕاداریان نەماوە، و سەرکردایەتییەکەینا لەناوچووە. جەختی کردەوە لەوەی لە ئێران خەڵکی میانڕەو هەن کە زۆر مەبەستیانە ڕێککەوتن لەگەڵ ئەمەریکا بکەن، بەڵام "خەڵکانی شێتیشیان هەن" کە نابێت دەستیا بگات بە چەکی ناوەکی.
سەرۆکی ئەمەریکا گوتی بەرپرسانی ئێستای ئێران زۆر بۆچوونەکانیان دەگۆڕن، "ئەمڕۆ لەسەر شتێک ڕێکدەکەوین، بەڵام کە دێتە سەر نوسینی ڕێککەوتنەکان، داوای کات دەکەن، بۆ نوسینێک کە 20 خولەکی دەوێت، پێنج ڕۆژیان پێدەچێت و ڕایان دەگۆڕن. بەڵام هەرگیز چەکی ناوەکییان نابێت."
-
فۆکس نیوز بڵاویکردووەتەوە دۆناڵد ترامپ سەرۆکی ئەمەریکا بەو ئاژانسەی ڕایگەیاندووە بیر لە درێژکردنەوەی 'پڕۆژەی ئازادی' دەکاتەوە، بەڵام ئەمجارەیان ڕێنماییکردنی کەشتییەکان لەلایەن ئەمەریکاوە لە تەنگەی هورمز تەنها بەشێکی بچووک دەبێت لە ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی گەورەتر.
سەرۆک ترامپ ئەم لێدوانەی لە میانی چاوپێکەوتنێکی تەلەفۆنی ڕۆژی دووشەممەدا لەگەڵ جان ڕابێرتز، پەیامنێری فۆکس نیوزی داوە. ئاماژەی بەوەشکردووە تا ئێستا بڕیاری کۆتایی لەسەر دەستپێکردنەوەی پڕۆژەکە نەداوە.
ئۆپەراسیۆنی پڕۆژەی ئازادی یەکەمجار هەفتەی ڕابردوو لەلایەن ئەمەریکاوە ڕاگەیەندرا، بەڵام زۆری نەخایاند ئەم دەستپێشخەریە لەسەر داوای پاکستان بە مەبەستی دانوستانەکانی ئاشتی لەگەڵ تاران ڕاگیرا.
-
وەزارەتی وزەی ئەمەریکا ڕایدەگەیەنێت لە هاوینی ئەمساڵدا میوانداری 1118 خوێندکار و 92 مامۆستا لە زانکۆکانی ئەمەریکا دەکات بە مەبەستی کارکردن لە تاقیکگەکانی ئەو وەزارەتەدا.
ئەم دەرفەتە لە پێناو بەردەوامیدانە بە هەوڵەکان بۆ ئەوەی هاوکاریی نێوان زانکۆکان و حکوومەتی ئەمەریکا لە بەرزترین ئاستی خۆیدا بمێنێتەوە.
داریۆ گیڵ یاریدەدەری وەزیری وزە بۆ کاروباری زانستی گوتی ''کاتێک خوێندکار لە تاقیگەدا کار دەکات، تێگەیشتنی باشتری بۆ کاری دوای زانکۆ دەبێت. ئێمە دڵخۆش و کامەرانین کە هانی توێژەرانی نەوی نوێ بدەین بۆ مانەوەیان لەسەر ڕێچکە دروستەکە و بە پەرۆشییەوە دەڕوانینە هاوکارییەکانیان بۆ چارەسەرکردنی ئەو ئاڵەنگارییانەی کە لە ئەمەریکادا ڕووبەڕوومان دەبنەوە''.
خوێندکاران لە 346 ناوەندیی ئەکادیمی ئەمەریکاییەوە بەشداری لەم دەرفەتە کەم وێنەیەدا دەکەن.
کارکردن لە شوێنێکی ئێجگار گرنگی وەکوو وەزارەتی وزەی ئەمەریکا هەلێکی ناوازە بۆ خوێندکار و مامۆستایانی بەشداربوو دەڕەخسێنێت و لەم ڕێگەیەوە دەتوانن ئاگاداری شێوازی کارکردنی حکوومەتی ئەمەریکا بن. هەروەها لەوێدا دەتوانن تێڕوانینی خۆیان بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان و بەرەوپێشبردنی بوارەکانیان بخەنە ڕوو.
ئەم پڕۆگرامە لە لایەن دەستەی گەشەپێدانی هێزی کار بۆ مامۆستایان و زانایانی هەمان وەزارەتەوە بەڕێوە دەبردرێت و ئامانج لێی دابینکردنی پاڵپشتی و هاوکارییە بۆ کەسانی ئاستبەرز لە تەواوی وڵاتەکەدا.
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
سەرۆک وەزیرانی هیندستان نارێندرا مۆدی بەهۆی کاریگەرییە ئابوورییەکانی شەڕی ئێرانەوە داوا لە هاوڵاتیانی وڵاتەکەی دەکات بەکارهێنانی سوتەمەنی و گەشتی دەرەکی و کڕینی زێر سنوردار بکەن.
مۆدی ڕۆژی یەکشەممە لە شاری حەیدەرئاباد ئاماژەی دا بە بەرزبوونەوەی نرخی جیهانی وزە و داوای لە هاوڵاتیانی وڵاتەکەی کرد هاتوچۆی گشتی لە بری ئۆتۆمبێلی تایبەت بەکاربهێنن یان لە ماڵەوە کار بکەن.
سەرۆک وەزیرانی هیندستان هەروەها داوای لە هاوڵاتیان کرد کڕینی زێڕ و گەشت بۆ دەرەوە سنوردار بکەن و خەرجییە ناپێویستەکان کەم بکەنەوە، لە کاتێکدا چارەنووسی دۆخی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە ناجێگیری ماوەتەوە.
ئەمە لە کاتێکدایە دوێنێ یەکشەممە سەرۆکی ئەمەریکا دۆناڵد ترامپ ڕایگەیاند وەڵامی ئێران بۆ پێشنیارەکەی ئەمەریکا بە ڕێککەوتن "بە تەواوی قبوڵنەکراوە."
-
حکومەتی بەریتانیا ڕۆژی دووشەممە 11ی مانگی پێنج سزای بەسەر 12 کەسایەتی و قەوارەی پەیوەندیدار بە حکومەتی ئێرانەوە سەپاند.
بەگوێرەی ئاژانسی ڕۆیتەرز ئەو کەسانە تۆمەتبارکراون بەوەی چالاکیان لە دژی بەریتانیا و چەند وڵاتێکی دیکە هەبووە.
بەیاننامەیەکی فەرمی حکومەتی بەریتانیا باس لەوە دەکات کە چالاکییەکانی ئەو لایەنانە بریتی بوون لە "پلاندانان بۆ هێرشکردن و پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری دارایی بۆ ئەو گروپانەی کە هەوڵی تێکدانی سەقامگیری بەریتانیا و وڵاتانی دیکە دەدەن".
سزاکان لەلایەن حکومەتی بەریتانیاوە بریتی دەبێت لە بەستنی سەروەت و سامان و حسابی ئەو کەسانە و قەدەغەکردنی گەشتکردنیان بۆ ئەو وڵاتە.
لە چەند مانگی ڕابردوودا قسە و باس لەسەر ئەگەری پشتیوانیکردنی تاران لە هێرشەکانی دژە جووەکان لە بەریتانیا هاتە ئاراوە.
لە هەمان کاتدا گرووپێکی ئیسلامی کە گومانی پێوەندی لەگەڵ ئێراندا هەیە، بە ناوی( حركة أصحاب اليمين الإسلامية) بەرپرسیارێتی خۆی لەو هێرشانە و هێرشە هاوشێوەکان لە چەند وڵاتێکی ئەورووپایی لە ئەستۆ گرتووە.
-
بەریتانیا و فەرەنسا بڕیارە ڕۆژی سێشەممە بە هاوبەشی میوانداری کۆبوونەوەیەکی نێودەوڵەتی بکەن بە بەشداری وەزیرانی بەرگری زیاتر لە 40 وڵات بە مەبەستی ئاساییکردنەوەی هاتوچۆ لە گەرووی هورمز.
حکومەتی بەریتانیا ئەم کۆبوونەوەیەی ڕاگەیاندووە، لە کاتێکدا ئێران هۆشداری داوە بە بەریتانیا و فەرەنسا بەوەی کەشتی جەنگی بۆ تەنگەی هورمز نەنێرن.
جۆن هێڵی وەزیری بەرگری بەریتانیا لەم بارەوە گوتی، "ئێمە ڕێککەوتنی دیپلۆماسی دەگۆڕین بۆ پلانی سەربازی پراکتیکی بە مەبەستی گەڕاندنەوەی متمانە بۆ کەشتیوانی لە گەرووی هورمز."
مانگی ڕابردووش کۆبوونەوەیەکی هاوشێوە لە لەندەن ئەنجام درا بۆ بەرەنگاربوونەوەی مەترسییەکانی قەیرانی وزە بە هۆی بەردەوامی ئاڵۆزییەکانی پەیوەست بە ئێرانەوە.
سەرەڕای هۆشدارییەکانی ئێران، لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا هەریەک لە فەرەنسا و بەریتانیا بە جیا کەشتی جەنگییان بەرەوە ئاوەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەڕێ کردووە.
چوارشەممەی ڕابردوو فەرەنسا کەشتییەکی جەنگی بەرەو دەریای سور نارد کە بە هێزی ئەتۆمی کار دەکات. ڕۆژی شەممەش بەریتانیا ڕایگەیاند بەهێزترین کەشتی 'وێرانکەری' بۆ ئەو ناوچانە دەنێرێت.
وەزیری بەرگری بەریتیانیا دەڵێت ناردنی ئەو کەشتییە بۆ گێڕانەوەی ئاسایشی دەریاوانییە لە تەنگەی هورمز و بەکارهێنانی بۆ ئەو مەبەستە "ئەو ساتەی پێویست بێت."
جۆن هێڵی ڕاشیگەیاندووە، حکومەتی بەریتانیا "دەستەوسان نابێت کاتێک ناسەقامگیری دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی تێچووەکان بۆ خێزان و بازرگانییە بەریتانیاییەکان."
دوێنێ یەکشەممە جێگری وەزیری دەرەوەی ئێران کازم غەریبابادی هۆشداری دا بە بەریتانیا و فەرەنسا بەوەی کەشتییەکانیان ڕووبەڕووی "وەڵامی یەکلاکەرەوە و خێرا" دەبنەوە لەلایەن سوپای ئەو وڵاتەوە.
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
لە هۆڵی واڵتەر ئی لە واشنتن دی سی و لە پێشانگای زیرەکی دەستکرد (AI) ڕۆبۆتەکان دەتوانن سڵاو لە سەردانکەران بکەن و تەنانەت هەندێکیان بە زمانی کوردی قسە دەکەن.
-
ئاژانسی هەواڵی میزان کە سەر بە دەزگای دادوەری ئێرانە، ڕۆژی دووشەممە ڕایگەیاند عیرفان شەکورزادە، زیندانی سیاسی بە تۆمەتی "هاوکاری لەگەڵ هەواڵگری ئەمەریکا و مۆساد" لەسێدارە داوە.
میزان بەبێ ئەوەی باس لە پیشەی تۆمەتبار بکات، نووسیویەتی شەکورزادە بە لەبەرچاوگرتنی شارەزاییەکەی وەک بەشێک لە "پڕۆژەیەک" لە ڕێکخراوێکی زانستی وڵاتدا دامەزرابوو کە لە بواری مانگە دەستکردەکاندا کاردەکات.
بەگوێرەی بانگەشەکانی میزان، شەکورزادە بە ئاگاداری و ئارەزووی خۆی پەیوەندی بە مۆساد و سی ئای ئەیەوە کردووە بۆ فرۆشتنی زانیارییە زانستییەکانی وڵاتەکە.
ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران بڵاویکردووەتەوە عیرفان شەکورزادە تەمەن 29 ساڵ، خوێندکاری ماستەر بووە لە ئەندازیاری فڕۆکەوانی لە زانکۆی زانست و تەکنەلۆجیای ئێران.
ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوبراو لە ساڵی 2025 لە لایەن ئیتلاعاتی سوپای پاسدارانەوە بە تۆمەتی سیخوڕی و هاوکاری لەگەڵ وڵاتانی دوژمن دەستبەسەر کراوە و نزیکەی 9 مانگ لە ژووری تاکەکەسیدا ڕاگیراوە و لەوێ لە ژێر فشاردا ناچار کراوە بە دانپێدانانی زۆرەملێ.
ئێران لە چەند مانگی ڕابردوودا دەستی داوەتە شەپۆلێکی نوێی لەسێدارەدان و گرتن و سزای قورس بەسەر نەیاران و ناڕازییان؛ شەپۆلێک کە بە گوێرەی دامودەزگا و ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ، لە کاتی شەڕ و قەیرانی ئەمنی و ناڕەزایەتیدا وەک ئامرازێک بۆ دروستکردنی ترس و کۆنترۆڵکردنی کۆمەڵگا بەکاری دەهێنێت.
-
عەباس عەراقچی، وەزیری دەرەوەی کۆماری ئیسلامی ئێران و فەیسەڵ بن فەرحان، وەزیری دەرەوەی سعودیە ئەمڕۆ دووشەممە بۆ دووەمجار لە ماوەی 24 کاتژمێری ڕابردوودا لە ڕێگەی تەلەفۆنەوە سەبارەت بە دوایین پێشهاتەکانی پەیوەست بە پرۆسەی دیپلۆماسی نێوان تاران و واشنتن بە نێوەندگیری پاکستان قسەیان کرد.
بە پێی ڕاپۆرتێکی ئاژانسی مێهر، جگە لە پەیوەندییە دووقۆڵییەکان، هەردوولا سەبارەت بە پرۆسەی دیپلۆماسی ئێستای ئێران و ئەمەریکا بیروڕایان ئاڵوگۆڕ کردووە. هیچ وردەکارییەکی زیاتر لەسەر ناوەڕۆکی گفتوگۆکە بڵاونەکراوەتەوە.
ئەم هەواڵە لە کاتێکدایە کە سعودیە لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا هێرشەکانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێرانی دژی ئیمارات و قەتەر و کوێت سەرکۆنە کردبوو.
عەرەب نیوز لە زاری وەزارەتی دەرەوەی سعودیەوە بڵاویکردبووە ڕیاز بە شەرمەزارکردنی ئەو هێرشانە پشتیوانی لە هەموو ئەو کارانە دەکات کە وڵاتانی کەنداو بۆ پاراستنی ئاسایش و سەقامگیرییان ئەنجامی دەدەن.
هەروەها عەرەبستان خوازیاری ڕاگرتنی خێرای هێرشەکان بۆ سەر خاک و ئاوەکانی وڵاتانی کەنداو و هەر هەوڵێک بۆ داخستنی تەنگەی هورمز یان پەکخستنی ڕێڕەوی کەشتیوانی نێودەوڵەتی بوو.
-
بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لە چاوپێکەوتنێکی تایبەتدا لە پڕۆگرامی (60 minutes)، کە خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس بەشێکی لێ بڵاو کردووەتەوە، ئاماژە بەوە دەکات کە ڕاستە دەستکەوتی زۆرمان لە جەنگی ئێراندا بەدەست هێناوە بەڵام هێشتا جەنگەکە تەواو نەبووە.
سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل گوتی لەو بابەتانەی کە پێویستە هەڵوەستەیان لەسەر بکرێت، بریتین لەو یۆرانیۆمەی کە بە ڕێژەیەکی بەرز پیتێندراوە، شوێنەکانی پیتاندنی یۆرانیۆم، موشەکە بالیستییەکان و ئەو میلیشیایانەی کە ئێران دروستی کردوون و بە ناوچەکەدا بڵاوی کردوونەتەوە. لەبەر هەموو ئەمانە هێشتا کاری دیکەمان ماوە.
لە وەڵامی پرسیاری ئەوەی کە ئایا چۆن چارەسەر دەدۆزنەوە بۆ ئەو یۆرانیۆمەی بە ئاستێکی بەرز پیتێندراوە، گوتی ''دەچینە ئەوێ و دەیبەینە دەرەوە."
هەروەها گوتیشی باشترین شت کە سەرۆک ترامپ هەوڵی بۆ دەدات، هێنانە دەرەوەی یۆرانیۆمەکەیە لە ڕێگەی ڕێککەوتنەوە.
سەرباری ئەوەی ڕەتی کردەوە کە باس لە پلانەکانی جەنگ و خشتەی کاتەکان بکات، بەڵام ئاماژەی بەوە دا کە ئەوە کارێکی ئێجگار گرنگ و لەپێشینەیە.
شایەنی باسە ڕۆژی یەکشەممە ئێران وەڵامی داخوازییەکانی ئەمەریکای دایەوە بەڵام هەر بە زوویی سەرۆک دۆناڵد ترامپ داواکەی بە قبووڵنەکراو ناودێر کرد و ڕەتی کردەوە کە چیتر ئێرانییەکان بتوانن یاری بە ئەمەریکا بکەن.
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا دەڵێت ئەو وەڵامەی ڕژێمی ئێران داویەتی سەبارەت بە پێشنیارەکانی ئەمەریکا بۆ گەیشتن بە ڕێکەوتن باش نیـیە و بە تەواوی جێی قبوڵ نییە.
سەرۆک ترامپ ڕۆژی یەکشەممە لە پێگەکەی لەسەر تروث سۆشیال لەم بارەیەوە نووسی، ئێستا وەڵامی ئەوانەی پێیان دەڵێن "نوێنەری ئێران" خوێندمەوە. ئەو وەڵامەم بە دڵ نییە - بە تەواوی جێی قبوڵ نییە. سوپاس بۆ گرنگیدانتان بەم بابەتە. سەرۆک دۆناڵد جەی ترامپ.
نزیکەی دوو کاتژمێر پێش ئەوەی باس لە وەڵامەکەی ئێران بکات سەرۆک ترامپ لە پۆستێکی تردا ڕایگەیاند ئێران 47 ساڵە " یاری بە ئەمەریکا و تەواوی جیهان" دەکات، بەڵام جەختیشی لەوە کردەوە کە چیدیکە ڕێگە نادات ئێران یاری بە ئەمەریکا بکاتەوە.
گوتیشی 47 ساڵە ئێران " لە چاوەڕوانیدا دایناوین، خەڵکمان دەکوژێت بە بۆمبی کەنار ڕێگا، خۆپیشاندان سەرکوت دەکات و بەم دواییەش 42 هەزار خۆپیشاندەری بێتاوان و بێچەکی لەناوبرد و بە وڵاتەکەمان کە جارێکی تر مەزن بووەتەوە پێدەکەنێت."
دەشڵێت " چیتر پێمان پێناکەنن."
پێشتر میدیاکانی ئێران ڕایانگەیاند، حکومەتی وڵاتەکەیان وەڵامی خۆی بۆ پێشنیارەکانی ئەمەریکا داوەتە دەست کاربەدەستانی پاکستان. لە پاکستانیش کاربەدەستێکی ئەو وڵاتە ڕایگەیاند وڵاتەکەیان وەک ناوبژیوانێک وەڵامەکەی ئێرانیان گەیاندووەتە واشنتن.
