-
وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا، مارکۆ ڕوبیۆ، بە توندی هێرشی حوسییەکانی بۆ سەر فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی شا خالیدی لە ڕیاز سەرکۆنەکردو ڕایگەیاند کە ئەو هێرشە بووەتە هۆی کوژرانی ژمارەیەک هاووڵاتیی مەدەنی، لەنێوانیاندا هاووڵاتییەکی ئەمەریکایی.
بەپێی ئامارە فەرمییەکان، لە هێرشەکەی رۆژی شەممەدا لانیکەم دوانزە کەس کوژراون و زیاتر لە 300 کەس بریندار بوون. لەنێو قوربانییەکاندا هاووڵاتییەکی ئەمەریکایی و چوار سعودی و هاووڵاتیانی بنگلادیش و ئەردەن و فەڵەستین و سووریا و سودان و میسر هەن.
ڕوبیۆ لە ڕاگەیەنراوەکەیدا کە لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس بڵاویکردەوە هێرشەکەی بە کردەوەیەکی قێزەورن ناو برد و وتی نیشانی دەدات کە حوسییەکان هیچ بایەخێک بە ژیانی خەڵکی بێتاوان نادەن.
وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا داوای وەستاندنی دەستبەجێی ئەو هێرشانەی کرد و پشتیوانی ئەمەریکای بۆ سعودیە دووپاتکردەوە و هاوخەمی خۆی بۆ بنەماڵەی قوربانییەکان دەربڕی.
ئەم ڕاگەیەندراوە دوای ئەوە هات لە وەڵامی ڕۆژنامەنووساندا سەبارەت بە ئامادەیی ئەمەریکا بۆ چوونەپاڵ سعودیە دژی حوسییەکان، سەرۆک ترامپ وتی کە هێشتا بڕیاری نەداوە و وتیشی "لەوانەیە. لە مەسەلەکە دەکۆڵینەوە. تازە بە ئەم هێرشەمان زانیوە. بۆیە بڕیار دەدەین. زۆر بە خێرایی هەنگاوی داهاتوو بنێین."
-
لە رۆژی جیهانیی تەندروستی دەروونیدا داکۆکیکاران و پسپۆڕان هەوڵی بەرزکردنەوەی هۆشیاریی لەبارەی نەخۆشییە دەروونییەکان دەدەن و ڕێکخراوی تەندروستی جیهانیش ئەمساڵ جەختی لەسەر گوێبسیتبوونی "ئەزموونەکانی تێداژیانە".
ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانیی ئەمساڵ هەڵمەتی "گوێبیستبوونی ئەزموونی تێداژیان: دەنگی راستەقینە، گۆڕانی ڕاستەقینەی"ی ڕاگەیاندا بە مەبەستی خولقاندنی هەلێک بۆ مامەڵەکردنێکی مانادار لەگەڵ دۆخە دەروونییەکانی کەسانێک کە ئەزموونی ژیانکردنیان لەگەڵ ئەو ناڕێکییانە هەبێت و تێگەیشتن لەوەی کە ئەزموونی ئەوان شێوازێکی گرنگە لە پسپۆڕیی.
بەگوێرەی ماڵپەڕی رێکخراوی تەندروستی جیهانی، "ئەزموونی تێداژیان" بریتییە لەوەی کەسێک خۆی ئەزموونی شتێکی کردبێت، بەتایبەت کاتێک زانین و تێگەیشتنێکی پێدەبەخشێت کە کەسانی دیکە کە تەنیا بیستووتیانە یاخود خوێندویانەتەوە ئەو تێگەیشتن و زانینەیان نیە.
بەر لە رۆژی جیهانیی تەندروستیی دەروونی، ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانیی ڕێنمایی نوێی دەرکرد بۆ پشتیوانیکردنی وڵاتان کە هەوڵی گواستنەوە دەدەن لە شێوەی 'چادوێریی تەندروستی بەدامەزراوەییکراو' کە جەختی لەسەر مانەوەی درێژخایەنە لە نەخۆشخانە دەروونییەکان بەرەو شێوازی 'چارەسەری دەروونی تاک لەناو جڤاتەکەیدا' کە ڕێزی ماف و هەڵبژاردنەکانی کەسەکان دەگرێت.
گرەیس گاتێرا کە ڕاوێژێکی سەربەخۆی ئەزموونی تێداژیانە و داکۆکیکاری تەندروستییە دەڵێت "گواستنەوە بۆ چاودێریی دەروونیی جڤاتی دەبێت لەگەڵ ئەو کەسانە بکرێت کە خۆیان ئەزموونی ژیانکردنیان لە ناو سیستەمی چاودێریی دەروونیدا هەیە، نەک بۆیان بکرێت."
رۆژی 10ی مانگی دەی ساڵی 1992 وەک رۆژی جیهانیی تەندروستیی دەروونی لەدوای دەستپێشخەرییەکی ڕیچارد هەنتەری جێگری سکرتێری گشتی دیاریکراو و تاوەکو ساڵی 1994یش هیچ دروشمێکی دیاریکراوی نەبوو. ساڵی 1994 ئەو یادە بە دروشمی "باشترکردنی کوالیتی خزمەتگوزاریی تەندروستی دەروونی لە سەرتاسەری جیهاندا" یادکرایەوە.
بەپێی نوێترین داتاکانی ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی (WHO) زیاتر لە یەک ملیار کەس لە جیهاندا لەگەڵ دۆخی جۆراوجۆری تەندروستی دەروونی ناجێگیردا دەژین. دڵەڕاوکێ و خەمۆکی لە باوترین کێشەکانن.
-
دوناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا، ڕۆژی شەممە ڕایگەیاندا لە هێرشەکەی سەر فڕۆکەخانەی ڕیاز دەکۆڵێتەوە پێش ئەوەی بڕیار لەسەر هەر بەشدارییەکی ئەمەریکا لە کردە سەربازییەکانی سعودیە دژی حوسییەکانی یەمەن بدات. هێرشەکە بووە هۆی برینداربوونی چەند کەسێک و ڕاگرتنی گەشتەکانی فڕۆکەخانەکە بە شێوەیەکی کاتی.
ئەم هێرشە لە کاتێکدا ڕوویدا کە هێرشی مووشەکی و فرۆکە بێفڕۆکەوانەکانی حوسییەکان بۆ سەر سعودیە لە زیادبووندان.
لە وەڵامی ڕۆژنامەنووساندا سەبارەت بە ئامادەیی ئەمەریکا بۆ چوونەپاڵ سعودیە دژی حوسییەکان، سەرۆک ترامپ وتی کە هێشتا بڕیاری نەداوە و وتیشی "لەوانەیە. لە مەسەلەکە دەکۆڵینەوە. تازە بە ئەم هێرشەمان زانیوە. بۆیە بڕیار دەدەین. زۆر بە خێرایی هەنگاوی داهاتوو بنێین."
بەگوێرەی وتەی چەند شایەتحاڵێک و کەسانی ئاگادار، ئەمڕۆ شەممە دەنگی تەقینەوەیەکی گەورە لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی شا خالید لە ڕیازی پایتەختی سعودیە بیسترا.
باڵیۆزخانەی ئەمەریکا لە ڕیاز ئاماژەی بە هێرشەکان کرد و هۆشداریی داوە بە هاووڵاتییە ئەمەریکاییەکان دوور بکەونەوە لە فڕۆکەخانەکە و ناوچەکانی دەوروبەری.
فڕۆکەخانەکەش داوای لە گەشتیاران کردووە پێش ئەوەی بەڕێبکەون بۆ فڕۆکەخانە پەیوەندی بە هێڵە ئاسمانییەکانەوە بکەن تاوەکو بزانن گەشتەکانیان هەڵوەشاوەتەوە یان نا.
هێڵی ئاسمانیی ئیتیحاد و قەتەر چەندین گەشتیان بەرەو فڕۆکەخانەی ڕیاز هەڵوەشاندەوە و گەشتەکانیان تاوەکو رۆژی دوو شەممە ڕادەگرن.
تەقینەوەکەی ئەمڕۆ لەپاش ئەو هێرشانە دێن کە هەفتەی ڕابردوو کرانە سەر فڕۆکەخانەی ڕیاز و کوژرانی چوار کەس و برینداربوونی چەندین کەسی دیکەی لێکەوتەوە و بووە مایەی تێکشکاندنی فڕۆکەیەکی سعودی.
ئەو هێرشانەش بوونە مایەی ئەوەی چەندین هێڵی ئاسمانیی گەشتەکانیان بۆ پایتەختی سعودیە هەڵبوەشێننەوە، ئەمەش لە کاتێکدابوو کە ڕیاز خۆی ئامادەدەکات بۆ پێشوازیکردن لە کۆنفرانسێکی گەورەی وزە و وەبەرهێنان.
-
-
وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا دەڵێت هەوڵەکانی واشنتن تۆڕە داراییەکانی ئێرانی لاواز کردووە و توانای بۆ پشتیوانیکردنی حزبوڵای کەم کردووەتەوە، لە هەمانکاتدا ئەمەریکا پاڵپشتی چەکداماڵینی حزبوڵا و بونیادنانەوەی باشووری لوبنان دەکات.
تۆمی پیگت، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا، لە وتووێژێکدا لەگەڵ زس ئز بەیروت، وتی ئۆپەراسیۆنی گۆشەگیرکردنی ئابووری بوەتە هۆی نەهێشتی سەرچاوە داراییەکانی ڕژێمی ئێران و ڕێگەکانی پشتیوانی دارایی بۆ حزبوڵا سنووردار کردووە.
پیگت جەختی لەوە کردەوە کە چەکداماڵینی حزبوڵا پێویستییەکی سەرەکییە بۆ بونیادنانەوەی باشووری لوبنان. هەروەها داوای لە حزبوڵا کرد ڕێگە بدات حکومەتی لوبنان ڕۆڵی سەرەکی لە پرۆسەی بونیادنانەوەدا بگێڕێت.
هەروەها وتی "ڕێگە هەیە بۆ گەیشتن بە ئاشتی و سەقامگیری، لە ڕێگەی 'چوارچێوەی هاوکاریی سێلایەنەوە'
دەبێت" کە لەکۆتایی مانگی شەشدا لەنێوان ئیسرائیل و لوبنان و ئەمەریکا واژۆکرا.
وتەکانی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا لە کاتێکدایە کە وەزارەتی گەنجینەی ئەمەریکا لە چەند مانگی ڕابردوودا هەنگاوەکانی بۆ لێدانی تۆڕە داراییەکانی حزبوڵا زیادکردووە.
وەزارەتی گەنجینە لە مانگی پێنجدا، سزای بەسەر نۆ کەسدا لە لوبنان سەپاند بە تۆمەتی پشتیوانیکردن لە حزبوڵا. و لە مانگی شەشدا سزای بەسەر ژمارەیەک بەرپرسی لوبنانی و بازرگاندا سەپاند کە پەیوەندییان بە حزبوڵاوە هەبوو. لە مانگی هەشتدا، سزای بەسەر تۆڕێکدا سەپاند کە تۆمەتبارکرابوون بە گواستنەوەی پارە لە ئێرانەوە بۆ حزبوڵا.
بەرپرسانی ئەمەریکا دەڵێن ئەم هەنگاوانە بەشێکن لە ستراتیژی واشنتن بۆ لاوازکردنی توانای دارایی و سیاسیی حزبوڵا و پاڵپشتی لە دامەزراوە فەرمییەکانی دەوڵەتی لوبنان و سەروەریی ئەو وڵاتە.
-
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا، کەیتی زاکەرایای وەک وتەبێژی فەرمیی کۆشکی سپی دیاریکرد.
ترامپ لە پۆستێکی تۆڕی کۆمەڵایەتیی تروس سۆشیەڵ ڕایگەیاند "شەرەفێکی گەورەیە کەیتی زاکەرایا وەک وتەبێژی دیاریبکەم." هەروەها نوسیویەتی "کەیتی لە ئێستادا ڕاوێژکاری باڵای پەیوەندییەکانە لە تروس سۆشیاڵ و کاری ناوازەی کردووە."
پۆستی وتەبێژی کۆشکی سپی یەکێکە لە گرنگترین پۆستەکانی ڕاگەیاندن لە حکومەتی ئەمەریکا، کە بەرپرسی گەیاندنی هەڵوێست و سیاسەتەکانی سەرۆک و کۆشکی سپییە بە میدیا و خەڵک.
ترامپ لە پۆستەکەیدا باسی لەوەکردووە کە کەیتی خەڵکی کالیفۆرنیایە و پارێزەرە و پێشتر وتەبێژ و جێگری یاریدەدەری وەزیری ئاسایشی نیشتمانی بووە بۆ پەیوەندییە گشتییەکان و لە میدیاکانی وەک فۆکس نیوز و نیوزماکس دەرکەوتووە.
کەیتی لە هەژماری خۆی تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس نوسیویەتی "سوپاس سەرۆک ترامپ بۆ ئەم شەرەفە مەزنەی خزمەتکردنی کۆشکی سپی وەک وتەبێژ."
هەروەها دەربارەی ئەرکی داهاتووی نوسیویەتی "بەردەوام بین لە خستنەڕووی ئەنجامی بەهێز بۆ وڵاتەکەمان و گەیاندنی ئەو سەرکەوتنە گەورانە بە گەلی ئەمەریکا کە ئەم ئیدارەیە رۆژانە بەدەستی دەهێنێت."
کەیتی زەکەریا دەبێتە دووەم وتەبێژی کۆشکی سپی لە خولی دووەمی سەرۆکایەتی دۆناڵد ترامپدا. کارۆلین لێڤیت کە پێشتر لەو پۆستەدابوو، لە کۆتایی مانگی هەشت دەستی لەکارکێشایەوە.
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
بەگوێرەی وتەی چەند شایەتحاڵێک و کەسانی ئاگادار، ئەمڕۆ، شەممە، دەنگی تەقینەوەیەکی گەورە لە فڕۆکەخانەی ڕیازی پایتەختی سعودیە بیسترا، لەکاتێکدا کە هێرشی موشەکی حوسییەکانی یەمەن بۆ سەر سعودیە لە زیادبووندایە.
میدیاکانی حکومەت و دەستەڵاتی فڕۆکەوانیی مەدەنی سعودیە تاوەکو ئێستا هیچیان لەبارە ئەم رووداوە رانەگەیاندووە.
بەپێی ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرز، فڕۆکەخانەی نێودەڵەتی شا خالید داوای لە گەشتیاران کرد کەپێش ئەوەی بەڕێبکەون بۆ فڕۆکەخانە پەیوەندی بە هێڵە ئاسمانییەکانەوە بکەن تاوەکو بزانن گەشتەکانیان هەڵوەشاوەتەوە یان نا.
هێڵەکانی ئاسمانی ئیتیحاد و قەتەری چەندین گەشتیان بەرەو فرۆکەخانەی ڕیاز هەڵوەشاندەوەو گەشتەکانیان تاوەکو رۆژی دوو شەممە ڕادەگیرێت.
تەقینەوەکەی ئەمڕۆ، رۆژی شەممە، لەپاش ئەو هێرشانە دێن کە هەفتەی رابردوو کرانە سەر فڕۆکەخانەی ڕیاز و کوژرانی چوار کەس و برینداربوونی چەندین کەسی دیکەی لێکەوتەوە و بووە مایەی تێکشکاندنی فڕۆکەیەکی سعودی.
ئەو هێرشانەش بوونە مایەی ئەوەی چەندین هێڵی ئاسمانیی گەشتەکانیان بۆ پایتەختی سعودیە هەڵبوەشێننەوە، ئەمەش لە کاتێکدابوو کە ڕیاز خۆی ئامادەدەکات بۆ پێشوازیکردن لە کۆنفرانسێکی گەورەی وزە و وەبەرهێنان.
-
مەحمود عەباس، سەرۆکی دەسەڵاتی فەڵەستین، هەڵبژاردنەکانی ئەنجوومەنی یاسادانانی فەڵەستینی دواخست کە بڕیاربوو مانگی داهاتوو ئەنجام بدرێن و دەبوونە یەکەم هەڵبژاردنی پەرلەمانی فەڵەستین لە ماوەی نزیکەی بیست ساڵدا.
بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی دەزگای هەواڵی ئەسۆشیەتد پرێس، بە فەرمانێکی سەرۆکایەتی هەڵبژاردنەکان لە 11ـی مانگی نۆی 2027دا ئەنجام دەدرێن. هەروەها بڕیارە هەڵبژاردنی سەرۆکایەتیش، کە زیاتر لە بیست ساڵە ئەنجام نەدراوە، لە هەمان ڕۆژدا بەڕێوە بچێت.
دەسەڵاتدارانی فەڵەستین دەڵێن بارودۆخی ئێستای قودس و کەناری ڕۆژئاوا و غەزە ڕێگەی بەڕێوەبردنی هەڵبژاردن نادەن. هەروەها ئاماژە بەوە دەکەن کە کێشە هەیە لە گواستنەوەی کەرەستەی هەڵبژاردن و چوونی چاودێرانی نێودەوڵەتی بۆ ناو غەزە.
بڕیاری دواخستنی هەڵبژاردنەکان دوای کۆبوونەوەی بەرپرسانی باڵای فەڵەستین و گفتوگۆی ڕەوتە سیاسییە جیاوازەکان هات.
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
هەزاران سکاڵای یاسایی دژی چەند کۆمپانیا و کەسایەتییەک تۆمار کراون بە تۆمەتی دابینکردنی ماددەی پێویست بۆ بەرهەمهێنانی چەکی کیمیایی لە لایەن ڕژێمی بەعسەوە.
نزیکەی دە ساڵە سکاڵاکاران چاوەڕێی ئەوەن دادگا ئەم پرسە یەکلایی بکاتەوە، بەڵام چەندین کۆسپیان هاتوونەتە ڕێ.
-
سەرۆکی ئەمەریکا دۆناڵد ترامپ ئەنجامدانی گفتوگۆیەکی "زۆر بەرهەمدار"ـی لەگەڵ سەرۆکی ڕووسیا ڤلادیمێر پوتن ڕاگەیاند، کە تێیدا ڕووسیا بڕیاری داوە برێکی زۆر لە گازۆیل بخاتە بازاڕەوە بۆ دابەزاندنی نرخی وزە.
ترامپ ئێوارەی هەینی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تروس ڕایگەیاند، "هەر ئێستا کۆتاییم بە گفتوگۆیەکی زۆر سەرکەوتووانە لەگەڵ سەرۆک ڤلادیمێر پوتنی ڕووسیا هێنا، تێیدا ڕێککەوتن کرا کە ڕووسیا دەستبەجێ زیاتر لە 300 هەزار تۆن سووتەمەنی گازۆیل بۆ بازاڕی ئەمەریکا و جیهان دابین بکات، 500 هەزار تۆنی دیکە لە ماوەی مانگی یازدەدا و ملیۆنێک تۆنی تر دوای ئەو ماوەیە دابین دەکات."
سەرۆکی ئەمەریکا هەروەها ئاشکرای کرد سەرۆکی ڕووسیا ڕەزامەندی دەربڕیوە، "بە گوێرەی دۆخی پاڵاوگەکانی" ڕووسیا، لە داهاتووێکی کورتدا سێ ملیۆن تۆن گازۆیلی تر بخاتە بازاڕەوە.
ترامپ دەڵێت، "لە نێوان کۆنترۆڵی تەواومان بەسەر گەرووی هورمز و ئەم ڕاگەیاندنە گەورەیە دەربارەی وزەی ڕووسیا، ئیتر نرخی گازۆیل بۆ ئەمەریکاییەکان و، لەڕاستیدا، جیهان بە ژمارەیەکی پێوانەیی و خێراق دێتە خوارەوە!"
سەرۆک ترامپ ئەمە بە ڕاگەیاندنێکی "زۆر گەورە" و گرنگ ناو دەبات و دەڵێت دابەزینی نرخی وزە بۆ گەلی ئەمەریکا، بە تایبەت بۆ جووتیاران و خاوەن بارهەڵگرەکانن، ئامانجی لەپێشینەیەتی.
لە کۆتایی پەیامەکەیدا، ترامپ هەروەها جارێکی تر جەخت دەکاتەوە لەوەی ئێران ناتوانێت ببێت بە خاوەن چەکی ناوەکی.
دەستبەجێ دوای ڕاگەیاندنەکەی سەرۆکی ئەمەریکا، سەرۆکی ئۆکراینا ڤلۆدیمێر زیلێنسکی پەیامێکی بڵاو کردەوە، تێیدا نیگەرانی خۆی لەمەڕ ئەگەری سوککردنی سزاکانی سەر ڕووسیا دەربڕیوە و ڕایگەیاندووە "ڕووسیا بە تیرۆر و ناپاکی زیاترەوە 'پاداشتی' ئەو گازۆیلە دەداتەوە."
-
ئەمەریکا بە توندی سەرکۆنەی هێرشە مووشەکییەکانی حوسییەکانی بۆ سەر فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی شا خالید لە ڕیازی پایتەختی سعودیە کرد و داوای ڕاگرتنی دەستبەجێی هێرشەکانی دژی سعودیە و حکومەتی شەرعی یەمەنی کرد.
جێف بارتۆس، نوێنەری ئەمەریکا بۆ کاروباری بەڕێوەبردن و چاکسازیی نەتەوە یەکگرتووەکان، ڕۆژی هەینی لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی ئاسایشدا سەبارەت بە یەمەن ڕایگەیاند واشنتن بە قووڵی نیگەرانە لە پەرەسەندنی هێرشەکانی حوسییەکان.
ناوبراو بە سەرکۆنەکردنی هێرشەکانی سەر ژێرخانی مەدەنی و فڕۆکەخانەکان وتی ئەم هێرشانە بووەتە هۆی کوژران و برینداربوونی هاووڵاتیانی مەدەنی و بێبایەخی و بێباکی ئاشکرای حوسییەکان بە ژیانی مرۆڤەکان نیشان دەدات.
نوێنەری ئەمەریکا هەروەها داوای لە ئێران کرد کۆتایی بە پشتیوانییەکانی لە حوسییەکان بهێنێت. وتیشی "داوا لە حوسییەکان دەکەین هێرشەکانیان لەدژی حکومەتی شەرعی یەمەن و سعودیە ڕابگرن، داواش لە ئێران دەکەین کە کۆتایی بە پشتیوانییەکانی بۆ حوسییەکان بهێنێت."
کاربەدەستانی سعودیە ڕایانگەیاندووە لە ئەنجامی دوو هێرشی مووشەکی حوسییەکان بۆ سەر فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی شا خالید لە ڕیاز، سێ هاووڵاتیی سعودی کوژراون و ژمارەیەکی دیکەش برینداربوون.
هەروەها هێڵی ئاسمانی عەرەبستانی سعودیە پشتڕاستی کردەوە کە کاپتن حەمود عەلی ئەلکاتمی کە یەکێکە لە فڕۆکەوانەکانی کۆمپانیاکە لەنێو قوربانییەکان بووە. بەگوتەی کۆمپانیاکە، یەکێک لە فڕۆکەکانیشی لەکاتی نیشتنەوەدا زیانی پێگەیشتووە، بەڵام لەکاتی هێرشەکەدا هیچ سەرنشینێک لەناو فڕۆکەکەدا نەبووە.
ئەم هێرشانە بووەتە هۆی ئەوەی چەندین هێڵی ئاسمانی لەوان هێڵی ئاسمانی هیندستان و هێڵی ئاسمانی نێودەوڵەتی پاکستان و کۆمپانیای لوفتانزا بەشێوەیەکی کاتی گەشتەکانیان بۆ ڕیاز ڕابگرن.
هانس گروندبێرگ، نێردەی تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری یەمەن بە ئەنجومەنی ئاسایش وت حوسییەکان هەڕەشەن بۆ سەر ئازادی کەشتیوانی و تێکدانی سەقامگیری ناوچەکە و هەروەها مەترسی دروستکردن بۆ سەر ژیانی خەڵکی مەدەنی.
گرۆندبێرگ ئاماژەی بەوەشکرد هێرش و هەڕەشەکانی گروپەکە لە دژی کەشتییە بازرگانییەکانی پەیوەست بە سعودیە لە دەریای سووردا، گەشتە نێودەوڵەتییەکان دەخاتە مەترسییەوە.
گروندبێرگ هۆشداریی داوە کە ململانێکان جارێکی دیکە بەرەو شەڕێکی تەواو دەڕوات و هەڕەشە دەریاییەکانی حوسییەکان دەتوانن کاریگەرییان هەبێت لەسەر بازرگانی جیهانی و بازاڕەکانی وزەی نێودەوڵەتی.
هەروەها ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان نیگەرانی خۆی لە تێکچوونی دۆخی مرۆیی لە یەمەن دەربڕیوە و ڕایگەیاندووە کە لە دوای پەرەسەندنی شەڕەکان لە مانگی نۆ زیاتر لە 200 هەزار کەس ئاوارە بوون.
-
نزیکەی 600 هەزار هاووڵاتی بیانی لە رێگەی سیستەمی ڤیزای کارەوە لە ئەمەریکان و 'بەرنامەی پێرم' ئەو پرۆسەیەیە کە رێگەدەدات بە کۆمپانیاکان ڤیزای کارمەندە بیانییەکانیان بگۆڕن و مافی نیشتەجێبوونی هەمیشەیی (گرین کارد)ـیان بۆ وەرگرن.
-
بەرنامەکانی دەنگی ئەمەریکا ڕۆژانە لە کاتژمێر 1ـی پاشنیوەڕۆ بە کاتی واشنتن و کاتژمێر 8ـی ئێوارە بە کاتی هەرێمی کوردستان دەست پێ دەکەن.
-
لایەنگرانی حکومەتی کاتیی سوریا داوای کۆنترۆڵی تەواوی پارێزگای حەسەکە لەلایەن دەستەڵاتی ئەحمەد شەرعەوە دەکەن و بەڵێنیان داوە خۆپیشاندانەکان ببەنە ناو گەڕەکە کوردییەکان. دوای خۆپیشاندانەکە گرژی و کاردانەوەکان سەریان هەڵدا.
-
کشانەوەی هێزەکانی ئه‌مەریكا هێزه عێراقییه‌كانی خستووەته به‌رده‌م تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی قورسه‌وه. زانیارییه هه‌واڵگیرییه‌كان ئاماژه به جموجوڵ و خۆڕێكخستنه‌وه‌ی داعش ده‌که‌ن به‌تایبه‌تی له سنووری كه‌ركووك و موسڵ.
-
ئێران جگە لە هێرشکردنە سەر حزبە کوردیەکان لە هەرێم، لەناوخۆشدا فشاری زۆری خستۆتە سەر خێزانەکانیان. دەنگی ئەمەریکا دوو چیرۆکی جیاوازی دوو چالاکی سیاسی دەگێڕێتەوە کە یەکێکیان پاش بانگکردنی دایکێکی تەمەن 74 ساڵ و پێدانی زانیاری هەڵە، دایکەکە جەڵدە لێی دەدات و گیان لەدەست دەدات.
-
سکات بەسێنت، وەزیری خەزێنەی ئەمەریکا دەڵێت ئەمەریکا پێدەچێت دەست بەسەر یەک ملیار دۆلار دراوی دیجیتاڵی سەر بە کۆماری ئیسلامی لەم هەفتەیەدا بگرێت.
بەسێنت ڕۆژی پێنجشەممە لە وتووێژ لەگەڵ نیوزماکس لە واشنتن جەختی لەوە کردەوە کە هەڵمەتی "گۆشەگیرکردنی ئابووری ئێران" کاریگەر بووە.
جگە لە درێژەدان بە گەمارۆی دەریایی بۆ سەر ئێران کە لەلایەن سوپای ئەمەریکاوە سەپێنراوە، وەزارەتی خەزێنەی ئەمەریکا لە مانگی هەشتی ئەمساڵەوە لەژێر ناوی ئۆپەراسیۆنی گۆشەگیرکردنی ئابووری دەستیکردووە بە چڕکردنەوەی سزاکانی سەر ئێران.
هەر لە چوارچێوەی ئەم پلانە بوو کە ئەمەریکا سزای سەرجەم هێڵە ئاسمانییەکانی ئێرانی دا و دوابەدوای ئەوە ژمارەیەک وڵات لە سەرەتای مانگی ئۆکتۆبەرەوە گەشتە ئاسمانییەکانی ئێرانیان لە فڕۆکەخانەکانیان قەدەغە کرد.
بەسێنت وتی ستراتیژی حکومەتی ئەمەریکا بۆ ئەوە دانراوە کە حکومەتی ئێران بە تەواوی گۆشەگیر بکات و دەستڕاگەیشتن بە بازاڕە نێودەوڵەتییەکان و ڕێگاکانی گواستنەوە و سەرچاوە داراییەکان ببڕێت.
وەزیری خەزێنەی ئەمەریکا جەختی لەوە کردەوە کە واشنتن سەروەت و سامانی دارایی لە دەرەوەی سیستەمی بانکی تەقلیدیش دەکاتە ئامانج.
ئاماژەی بەوەشکرد "پێدەچێت لەم هەفتەیەدا دەست بەسەر یەک ملیار دۆلار دراوی دیجیتاڵیدا بگرین" و وتی "دەزانین ئەم سەروەت و سامانانە لە کوێن و خەریکین بە تەواوی گۆشەگیریان دەکەین."
وەزیری خەزێنەی ئەمریکا هەروەها گاڵتە بە سەفەری دەرەوەی کاربەدەستانی ئێرانی کرد و وتی "ئیتر ئەندامانی سوپای پاسداران ناتوانن بچنە لای پزیشکی نەشتەرگەری جوانکاری لە لەندەن و سەردانی ژنە دۆستەکانیان لە پاریس و پارەکانیان لە ژنێڤ بکەن."
بەسێنت هەروەها وتی گۆشەگیرکردنی بەرپرسانی حکومەت لە ناوخۆی ئێراندا دەتوانێت فشاری دەروونی بخاتە سەر سەرکردایەتی وڵاتەکە.
-
حکومەتی ئەمەریکا سزای فراوانی بەسەر ڕێکخراوی دادگای تاوانی نێودەوڵەتیدا ڕاگەیاند و هەڕەشەی هەڵوەشاندنەوەی "خشت بە خشت"ـی دادگاکەی کرد ئەگەر ئاراستەی کارکردنەکەی نەگوڕێت.
وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا مارکۆ ڕوبیۆ ڕۆژی هەینی دادگای تاوانی نێودەوڵەتی بە "ساختە" ناو برد، "کە بووەتە هەڕەشە بۆ سەروەری ئەمەریکا."
ڕوبیۆ لە پەیامی سەپاندنی سزاکاندا ڕایگەیاند، "دەیان ساڵە کۆمارییەکان و دیموکراتەکان هاوشێوەی یەکتر ئەو بیرۆکەیەیان ڕەتکردەوە کە دادگای تاوانی نێودەوڵەتی دەسەڵاتی دادگاییکردنی هاووڵاتیانی ئەمەریکا، ئەندامانی سەربازی، یان سەرکردە سیاسییەکانی هەبێت. ئەمەریکا هەرگیز نەبووەتە ئەندام لەو دادگایە. پێویستمان پێی نییە و نامانەوێت."
ڕوبیۆ لە پەیامەکەیدا دەشڵێت، "'شارەزا' جیهانگیرەکان کە زەریایەک لە ئێمەوە دوورن، ڕای هاووڵاتیانی ئەمەریکایان لا گرنگ نییە. ئەوان دەیانەوێت دادگای تاوانی نێودەوڵەتی کاری زیاتر بکات، لەوانەش دادگاییکردنی هاووڵاتیانی ئەمەریکایی...ئەوان لەسەر حسابی ئێمە دەسەڵاتی زیاتریان دەوێت."
وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا جەختی کردەوە لەوەی سەرۆک دۆناڵد ترامپ "هەرگیز" ڕێگە نادات ئەو دەزگایە دادگایی ئەمەریکاییەکان بکات. "مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم دادگا ساختەیە قەدەغە دەکەین و سەرچاوە داراییەکانی دەبڕین و توانای کارکردنی پەک دەخەین."
وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا لە درێژەی پەیامەکەیدا ئاماژە دەکات بەوەی حکومەتی ئەمەریکا لە چەند مانگی ڕابردوودا ئەو هەنگاوەی نەناوە، بە مەبەستی دەستەبەرکردنی دەرفەتی چاکسازی و گۆڕینی ئاراستەی کارکردن لەلایەن دادگایەوە. بەڵام دەڵێت دادگاکە و وڵاتانی ئەندام هیچ هەنگاوێکی ئەوتۆیان نەناوە.
مارکۆ ڕوبیۆ ڕاشیگەیاند، سەرباری سزاکان، حکومەتی ئەمەریکا هێشتا هیوادارە بە چارەسەی دیپلۆماسی. "ئەگەر هەوڵەکان ئەنجامیان هەبێت، ئێمەش بە پێی ئەنجامەکان هەڵوێستی خۆمان دەگونجێنین."
لە کۆتایی پەیامەکەیدا هاتووە، "یان دادگای تاوانی نێودەوڵەتی کۆتایی بە هەڕەشەکانی دەهێنێت، یان ئێمە کۆتایی بە ڕێکخراوەکە دەهێنین. چاوەڕوان دەکەین هاوپەیمانەکانمان، کە زۆربەیان بەشێکن لە ڕێکخراوەکە و بۆ بەرگری لە خۆیان پشت بە سەربازانی ئەمەریکایی دەبەستن، کۆنترۆڵی ئەو دادگایە بکەن. ئەگەر نەیکەن، ئەمەریکا بەردەوام دەبێت لە هەڵوەشاندنەوەی دادگای تاوانی نێودەوڵەتی، خشت بە خشت، تا ئەو کاتەی هیچی تر ئەمەریکاییەکان هەڕەشەیان لێ ناکرێت."
لە دوای بڕیارەکەی حکومەتی ئەمەریکا، یەکێتی ئەوروپا بەیاننامەیەکی ناڕەزایی بڵاو کردەوە.
یەکێتی ئەوروپا بڕیارەکەی بە "زۆر جێگەی داخ" ناو برد و ڕایگەیاند "ئامادەین هەموو ڕێوشوێنە پێویستەکان بگرینە بەر بۆ ئەوەی دادگاکە بتوانێت کارەکانی خۆی بەڕێوە بەرێت."
