-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
دووەمین دیداری دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا و شی جینپینگ، سەرۆکی چین لە ژۆنگنانهای دەستیپێکرد.
سی ئێن ئێن دەڵێت ژۆنگنانهای بارەگای حزبی کمونیستی چینە و زۆرجار بەراورد دەکرێت بە کۆشکی سپی لە ئەمەریکا. کۆمپلێکسەکە نزیکەی 1500 هێکتار لەخۆ دەگرێت کە 700 هێکتار دەریاچەی تێدایە، هەروەها کۆشک و باخچە و نووسینگەی تێدایە.
شوێنەکە بە دیواری سوور دەورە دراوە و یەکێکە لە شوێنە نهێنییەکانی چین کە کامێرای بێشومار چاودێری دەکات و هێزە ئەمنییەکان بە جلوبەرگی مەدەنی و سەربازییەوە بە وردی دەوریە دەدەن.
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا لە دووەمین دیداری لەگەڵ شی جینپینگ، سەبارەت بە شەڕی دژی کۆماری ئیسلامی، وتی "ئێمە بۆچوونێکی زۆر هاوشێوەمان هەیە لەسەر ئەوەی کە دەمانەوێت ئەمە چۆن کۆتایی پێبێت؛ ئێمە نامانەوێت چەکی ئەتۆمییان هەبێت، دەمانەوێت تەنگەکان کراوە بن."
سەرۆک ترامپ هەروەها ئاماژەی بەوەشکرد "زۆر کێشەی جیاوازمان چارەسەر کردووە کە ئەوانی تر نەیانتوانیوە چارەسەری بکەن."
-
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ کەناڵی فۆکس نیوز ڕایگەیاند سەبارەت بە ئێران قسەی لەگەڵ چین کردووە و وتی پێم وانییە چینیش بییەوێت کۆماری ئیسلامی چەکی ئەتۆمی بەدەست بهێنێت.
ترامپ وتی ئێران یان دوو بژاردەی لەبەردەمدایە "یان ڕێککەوتن دەکات یان لەناودەچێت." سەرۆکی ئەمەریکا ئاماژەی بەوەشکرد نایەوێت ئەو کارە بکات، بەڵام ئەمەریکا خاوەنی بەهێزترین سەربازییە لە جیهاندا.
سەرۆک ترامپ وتی ئێمە مامەڵە لەگەڵ رێزی سێیەمی سەرکردەکانی ئێران دەکەین. ئاماژەی بەوەشکرد، "ڕێزی یەکەم و دووەمی سەرکردایەتیان لەناوچووە و پێیم وایە رێزی سێیەم لۆژیکیتر و زیرەکترن لە ڕێزی یەکەم و دووهەمیان کە چیتر لەگەڵمان نین".
ترامپ ئەم گۆڕانکارییەی بەراورد کرد بە جۆرێک لە "گۆڕانکاری ڕژێم".
سەرۆکی ئەمەریکا بە ئاماژەدان بەوەی کە کۆماری ئیسلامی "پێنج ڕۆژی"ی خایاندووە بۆ وەڵامدانەوەی ئەو پێشنیازەی ئەمەریکا کە بۆ وەڵامدانەوە "یەک کاتژمێر زیاتری پێویست نەدەبوو"، وتی کۆماری ئیسلامی لە ناوەوە "ئاژاوەیەکی زۆری" هەیە و "جگە لە پشێوی هیچی تر نییە".
سەبارەت بە پشتیوانی چین لە کۆماری ئیسلامی، سەرۆک ترامپ وتی شی جینپینگ سەرۆکی چین بە ڕوونی ڕایگەیاندووە کە هیچ چەکێک بە کۆماری ئیسلامی نادات.
ترەمپ بە شان هانیتی، پێشکەشکاری بەرنامەی فۆکس نیوزی ڕاگەیاند کە سەرۆکی چین ڕایگەیاندووە دەیەوێت بەردەوام بێت لە کڕینی نەوت لە کۆماری ئیسلامی.
ترامپ ئاماژەی بەوەشکرد ئێستا هیچ نەوتێک لە دوورگەی خارگەوە ناچێتە دەرێ و خەڵک شوێنی دیکەیان وەک تەکساس دۆزیوەتەوە بۆ کڕینی نەوت.
سەرۆکی ئەمەریکا وتی ڕەنگە چین کاریگەری لە سەر کۆماری ئیسلامی هەبێت.
وتیشی "هیوادارم کۆماری ئیسلامی ئەو چاوپێکەوتنە ببینێت، چونکە ئەمەریکا دەتوانێت بە خێرایی هەر چەکێک کە لە کاتی ئاگربەستدا بەدەستی هێنابێت، لەناوی ببات." وتیشی "ئێمە بە تەواوی دەزانین چی دەکەن... و هەموو ئەو کارانەی لە چوار هەفتەی ڕابردوودا کردوویانە، ئێمە لە ڕۆژێکدا لەناویان دەبەین."
سەرۆکی ئەمەریکا ئاماژەی بەوەشکرد دەکرا شەڕەکە "چەند هەفتەیەکی دیکە" دڕێژەی هەبوایە و کۆتاییان پێبێت، بەڵام لەسەر داوای چەند وڵاتێک شەڕەکەی ڕاگرتووە. سەرۆک ترامپ وتی کۆماری ئیسلامی دوو بژاردەی لەبەردەمدایە: یان ڕێککەوتن بکات یان لەناو بچێت.
-
دۆناڵد ترامپ سەرۆکی ئەمەریکا لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ شان هانیتی پێشکەشکاری بەرنامەی فۆکس نیوز ستایشی شی جینپینگ سەرۆکی چینی کرد و وەک سەرکردەیەکی بەڕێز ناوی برد و ڕایگەیاند ئەگەر هۆلیوود بەدوای ئەکتەرێکدا بگەڕێت کە ڕۆڵی سەرکردەی چینی بگێڕێت، کەسێکی وەک ئەویان بۆ نادۆزرێتەوە.
سەرۆک ترامپ وتی "ئەو باڵا بەرزە، زۆر باڵابەرزە و بە تایبەتی بۆ ئەم وڵاتە، چونکە بەزۆری کەمێک خەڵکەکەی کورتترن."
سەرۆکی ئەمەریکا لە درێژەی قسەکانیدا وتی "ئەگەر بچیتە هۆلیوود، کەسێکی باشت دەست ناکەوێت بتوانێت ڕۆڵی ئەو بگێڕێت." ئاماژەی بەوەشکرد شی جینپینگ ماوەیەکی زۆرە توانیویەتی سەرکردایەتی "نزیکەی 1.5 ملیار کەس" بکات و "رێزێکی زۆری لێدەگیرێت".
هەروەها ئاماژەی بە ئاهەنگی پێشوازییەکەی کرد و وتی زۆر نایاب بوو "ئەو نمایشە سەربازییە سەرسوڕهێنەر بوو."
وتیشی "ئەوە نیشاندانی ڕێزگرتنێکە کە چین بۆ ئەمەریکا نیشانی داوە؛ ئەمەریکا ڕێزی لێ گیراوە."
سەرۆک ترامپ ئاماژەی بەوەشکرد ماوەیەکی زۆرە سەرۆکی چینی دەناسێت.
ناوبراو لە درێژەی قسەکانیدا باسی لە ئامادەبوونی سەرکردە بازرگانییە ئەمەریکاییەکان کرد کە لە کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵیدا بوون بۆ چین و گوتی، ئەو بازرگانانەی لەگەڵ من هاتوون بۆ "گرێبەست و هێنانەوەی هەلی کار" بۆ ئەمەریکا لێرەن. ئاماژەی بەوەشکرد چین بڕیارە "سەدان ملیار دۆلار" وەبەرهێنان بکات، هەر بۆیە نوێنەرانی بازرگانییەکان لەوێ بوون.
سەرۆک ترامپ هەروەها وتی "نزیکەی هەموو سەرکردە گەورەکانی بازرگانی" لەوێ بوون و ئەمەی بە شانای ناو برد.
سەرۆکی ئەمەریکا لەبەشێکی دیکەی قسەکانیدا وتی "ئەمەریکا زۆر چاوەڕێی ئێران ناکات."
بەڵام لە بەشێکی دیکەی چاوپێکەوتنەکەدا، سەرکردەکانی ئێستای حکومەتی ئێرانی کە واشنتن لە پەیوەندیدایە لەگەڵیان بە "عەقڵانی" ناودێر کرد.
ترامپ هەروەها وتی پێدەچێت شی جینپینگ سەرۆکی چین توانای کاریگەریی لەسەر حکومەتی تاران هەبێت و ئامادەیە یارمەتی چارەسەرکردنی گرژییەکان بدات.
سەرۆکی ئەمەریکا وتیشی شی دەیەوێت تەنگەی هورمز بە کراوەیی بمێنێتەوە و جەختی لەوە کردووەتەوە کۆماری ئیسلامی نابێت چەکی ئەتۆمی بەدەست بهێنێت.
-
مارکۆ ڕوبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا لە چاوپێکەوتنێکدا بە کەناڵی ئێن بی سی نیوزی وت "سیاسەتی ئەمەریکا سەبارەت بە پرسی تایوان تا ئەمڕۆ نەگۆڕاوە."
ڕۆبیۆ بە ئاماژەدان بە لێدوانەکانی ئەم دواییەی شی جینپینگ سەرۆکی چین سەبارەت بە کێشەی تایوان، وتی "هەمیشە ئەم بابەتە دەوروژێنن... لە ڕوانگەی ئێمەوە هەر گۆڕانکارییەکی زۆرەملێ بۆ دۆخی ئێستا خراپ دەبێت بۆ هەردوو وڵات."
ڕوبیۆ ئاماژەی بەوەدا کە ڕێبازی واشنتن بۆ پرسی تایوان لە ژێر بەڕێوبەرایەتییە جیاوازەکانی ئەمەریکادا وەک خۆی دەمێنێتەوە."
وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا لە بەشێکی دیکەی چاوپێکەوتنەکەیدا سەبارەت بە پرسی وزە بە کەناڵی ئێن بی سی نیوزی ڕاگەیاند تەنگەی هورمز دەکرێتەوە و نرخی نەوت و گاز دادەبەزێت، بەڵام هۆشداریدا لەوەی ئێرانێکی ئەتۆمی باجێکی قورسی دەبێت بۆ هەموو جیهان.
ڕوبیۆ وتی "هەنگاوی زۆر باشمان ناوە بۆ ئەوەی نرخی گاز کەمتر بێت لەوەی لە هەندێک ناوچەی دیکەی جیهان دەیبینین، ئەو نرخانەش بەردەوام دەبن لە دابەزین."
ئاماژەی بەوەشکرد تەنگەکە دەکرێتەوە و دەبینین ئەو نرخانەش دادەبەزن.
ڕوبیۆ هەروەها هۆشداریدا لەوەی کە دەستڕاگەیشتنی کۆماری ئیسلامی بە چەکی ئەتۆمی دەتوانێت ڕێگە بە تاران بدات فشار بخاتە جیهان بۆ کۆنترۆڵکردنی ڕێگا گرنگەکانی کەشتیوانی و گواستنەوەی نەوت لەوان لە تەنگەی هورمز، پرسێک کە بە وتەی ناوبراو دەتوانێت قەیرانێک بۆ ئاسایشی وزەی جیهانی دروست بکات.
-
هەورامی لە لایەن یۆنسکۆوە وەکو زمانێک پۆلێن دەکرێت کە مەترسی لەناوچوونی لەسەرە، ئەم پۆلێنکردنە یارمەتیدەرە بۆ هۆشداری جیهانی سەبارەت بە دۆخی زمانی هەورامی هەر بۆیە مامۆستایان و خوێندکارانی زانکۆیەک لە ئەمەریکا هەوڵ بۆ پاراستنی هەورامی دەدەن.
-
گەلی کورد 15ی مانگی پێنج یادی ڕۆژی زمانی کوردی دەکاتەوە، وەک ڕێزێک بۆ یەکەمین چاپی گۆڤاری هاوار لە ساڵی 1932، لەم بەرنامە تایبەتەدا تیشک دەخرێتە سەر وەرگێڕان و ڕۆڵی وەرگێڕان لە زمانی کوردیدا.
-
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمەریکا ڕۆژی پێنجشەممە لە چوارچێوەی سەردانەکەی بۆ چین وتارێکی لە پەیجینگ پێشکەش کرد. ئەم لێدوانەی سەرۆکی ئەمەریکا لە میانی خوانێکی ئێوارەدا پێشکەشکرا کە سەرۆکی چین بۆ سەرۆکی ئەمەریکا و شاندەکەی ڕێکیخستبوو.
-
ئەمڕۆ سەرۆک ترامپ و من بەقوڵی ڕاگۆڕینەوەمان کردووە سەبارەت بە پەیوەندی نێوان چین و ئەمەریکا و دۆخە جیهانی و هەرێمییەکان. هەردووکمان هاوڕاین پەیوەندی نێوان چین و ئەمەریکا بریتییە لە گرنگترین پەیوەندی دوولایەنە لە جیهاندا.
-
شارەزایان و چاودێران لە ڕۆژاڤا لە شاری کۆبانی دەڵێن، پڕۆسەی یەکگرتن لەگەڵ دیمەشق دەبێتە هۆی قەیرانی بێکاری لە نێو ژمارەیەکی زۆر لە کارمەندانی ئیدارەی خۆسەر.
-
بژاردەیەک لە هەواڵەکانی ڕۆژ: سەرۆکی چین دەڵێت چین و ئەمەریکا نابێت پەیوەندییەکانیان هەرگیز تێک بدەن
لەگەڵ چەندین هەواڵی دیکەی پەیوەست بە ئەمەریکا و ئێران و بابەتەکانی دیکە لە سەرانسەری جیهان
-
پەرلەمانی عێراق ڕۆژی پێنجشەممە، زیاتر لە نیوەی ئەو کەسانەی بۆ پۆستە وەزارییەکان پەسەندکرد کە لەلایەن عەلی زەیدی سەرۆکوەزیرانی نوێی عێراقەوە بۆ کابینەی حکومەتی نوێ پێشنیار کرابوون.
لەم بارەیەوە تۆم باراک باڵیۆزی ئەمەریکا بۆ تورکیا و نوێنەری تایبەتی سەرۆک ترامپ بۆ ناوچەکە لە ڕێگەی پێگەکەی لەسەر ئێکس پیرۆزبایی لە عەلی زەیدی دەکات بەبۆنەی پەسەندکردنی کابینەکەی.
باراک نووسیویەتی ''ئێمە دڵخۆشین بە سەرکردایەتییە نوێیەکەت و چاوەڕێی کارنامەیەکی نوێی بوێرانەین کە هاوتەریب بێت لەگەڵ بەرژەوەندیی هەردوولا: بۆ بونیادنانی سەروەری، ئاوەدانی، ئارامی و عێراقێکی گەشەسەندوو کە لە ئاشتیدا بێت لەگەڵ دراوسێکانی، دەرفەت و گەشەسەندن بڕەخسێنێت بۆ هەموو هاووڵاتییان و سوودی هاوبەش لەگەڵ ئەمەریکا.''
هەروەها ڕاشیگەیاندووە کە ''سەرۆک ترامپ، وەزیری دەرەوە ڕۆبیۆ و وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا ئامادەن لە پێناو پێشخستنی ئامانجە هاوبەشەکان و خۆشگوزەرانیی خەڵکی عێراق و لەناوبردنی تیرۆریزم لە نزیکەوە هاوکاری لەگەڵ حکومەتەکەتدا بکەن. تیرۆر هەمیشە بەربەست بووە لە بەردەم خەڵکی عێراق.''
لە پرۆسەی دەنگدان لەسەر کابینەکە، لە کۆی 23 وەزیر 14 وەزیر دەنگی پێویستییان هێنا.
کابینە نوێیەکە بەم جۆرەیە:
عەلی زەیدی – سەرۆکوەزیرانی نوێی عێراق
فوئاد حسێن – وەزیری دەرەوە
فالح عەبداشی – وەزیری دارایی
باسم خزەیر – وەزیری نەوت
خالید شوانی – وەزیری داد
عەبدولکەریم عەبتان – وەزیری پەروەردە
عەلی سەعد وەهیب – وەزیری کارەبا
محەمەد نووری – وەزیری پیشەسازی
موسەننا تەمیمی – وەزیری سەرچاوەکانی ئاو
سروە عەبدولواحید – وەزیری ژینگە
مستەفا عانی – وەزیری بازرگانی
مستەفا سەنەد – وەزیری گەیاندن
عەبدولحسێن موسەوی – وەزیری تەندروستی
عەبدولڕەحیم شەممەری – وەزیری کشتوکاڵ
وەهب حەسەنی – وەزیری گواستنەوە
شایەنی باسە دوای زیاتر لە شەش مانگ لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی نوێی عێراق، لایەنە سیاسییەکان لەسەر پێکهێنانی حکومەتی نوێ ڕێکەوتن.
-
کۆڕبەندی ئاشتی و ئازادی کۆمەڵایەتی لە شاری ئامەد بەڕێوەدەچێت. لە کۆبوونەوەکەدا ژمارەیەک شارەوانی و سیاسەتمەداری کورد لە تورکیا و هەرێمی کوردستانەوە بەشدارییان کرد.
-
وەزارەتی دەرەوەی ئیسرائیل لە پەیامێکدا لە هەژماری خۆی لە ئێکس بە بۆنەی ڕۆژی ئورشەلیمەوە نووسیویەتی "سێ هەزار ساڵ لەمەوبەر، پێغەمبەر داود ئورشەلیمی وەک پایتەختی خۆی هەڵبژارد."
لە بەشێکی دیکەی پەیامەکەدا هاتووە "59 ساڵ لەمەوبەر لەگەڵ ئازادکردنی بەشی ڕۆژهەڵاتی شارەکە، پایتەختی جووەکان لەژێر ئاڵای ئیسرائیلدا یەکیگرتەوە، ئەم شارە دڵی گەلی جووەکانە و بەشێکی دانەبڕاوەی ئیسرائیلە."
هاوکات فیستیڤاڵەکانی تایبەت بەم ڕۆژە لە ڕۆژی پێنجشەممە دەستیان پێ کرد و هەتا ئێوارەی هەینی بەردەوام دەبن.
بە گوێرەی وێبسایتی کنێست، ئەم فیستیڤاڵە (Yom Yerushalayim) لە ساڵی 1968ەوە دەستی پێ کردووە و ساڵانە ئیسرائیلییەکان تێیدا خۆشحاڵی خۆیان دەردەبڕن. بەڵام ڕۆژەکە لە ساڵی 1998 بە فەرمی ناسێندرا.
فەلەستینییەکان بە پێچەوانەی ئیسرائیلییەکانەوە لەم ڕۆژە دەڕوانن و بە ڕۆژەکە دڵخۆش نین.
ساڵانە هەزاران هاووڵاتی ئیسرائیلی لەم ڕۆژەدا بە ئاڵای ئیسرائیلەوە بەناو ئورشەلیمی کۆندا دەڕۆن و ڕێپێوان دەکەن، لەم ڕێگەیەوە قوربانییەکانیان بە بیر دێننەوە. لەم ساڵانەی دواییدا لە شارەکانی دیکەی ئیسرائیلیش هەمان یاد دەکرێتەوە.
-
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا ئەمڕۆ پێنجشەممە دوای دیدار لەگەڵ هاوتا چینیەکەی ڕایگەیاند شی جینپینگ پێشنیاری کردووە یارمەتی بدات لە نێوەندگیری بۆ ڕێککەوتنێک لەگەڵ ئێران و دەستەبەرکردنی ئازادی کەشتیوانی لە ڕێگەی تەنگەی هورمزەوە، هەروەها بەڵێنیدا کەرەستەی سەربازی بۆ ئێران نەنێرێت.
سەرۆک ترامپ لە چاوپێکەوتن لەگەڵ شان هانیتی وتی "سەرۆک شی دەیەوێت ڕێککەوتنێک بکرێت. بەڕاستی دەیەوێت ڕێککەوتن سەر بگرێت و پێی وتم ئەگەر بکرێت بە هەر شێوەیەک بێت خۆشحاڵ دەبێت یارمەتیدەر بێت."
ترامپ وتیشی " سەیرکە هەرکەسێک ئەم بڕە نەوتە بکڕێت جۆرێک لە پەیوەندی لەگەڵ ئەوان (ئێران)دا بۆی دروست دەبێت بەڵام ئەو پێی وتم ئەگەر بتوانم بە هەر شێوەیەک بە خۆشحاڵیەوە پێم خۆش دەبێت یارمەتیدەر دەبم. ئەو دەیەوێت تەنگەی هورمز بە کراوەیی بهێڵێتەوە."
سەرۆکی ئەمەریکا هەروەها لەبارەی لێدوانەکانی دیکەی سەرۆکی چین وتی "ئەو وتی بڕیار نییە کەلوپەلی سەربازی بداتە ئێران و زۆر بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە ئەمەی وت."
دوای کۆبوونەوەی نێوان سەرۆکی ئەمەریکا و چین، کۆشکی سپی لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند، ئەمەریکا و چین ڕێککەوتوون لەسەر ئەوەی پێویستە تەنگەی هورمز بە کراوەیی بمێنێتەوە بۆ پاراستنی ڕۆیشتنی ئازادی وزە، هەروەها سەرۆکی چین دژی بە سەربازیکردنی ئەو ڕێڕەوە ئاوییەیە.
دۆناڵد ترامپ پێش گەشتەکەی بۆ چین بە ڕۆژنامەنووسانی ڕاگەیاندبوو ئەمەریکا پێویستی بە یارمەتی چین نییە سەبارەت بە ئێران.
-
هاوکارمان فەرهاد فەلاحی لە پەیجینگی پایتەختەوە، نوێترین زانیارییەکان لە دووهەم ڕۆژی سەردانەکەی سەرۆک دۆناڵد ترەمپ بۆ چین و دیدار و کۆبوونەوەکانی لەگەڵ بەرپرسانی ئەو وڵاتە دەخاتە ڕوو.
-
نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، پێشوازیکرد لە بڕیارەکەی ڕۆژی پێنجشەممەی دادگای ڕەسافەی بەغداد بۆ سەپاندنی سزای لەسێدارەدان بەسەر عەجاج تکریتی یەکێک لە تاوانبارە سەرەکییەکانی پرۆسەی ئەنفال و بە "جەللادەکەی نوگرەسەلمان" ناودێرکردووە.
عەجاج تکریتی یەکێک بووە لە بەرپرسانی زیندانی نوگرەسەلمان لە ساڵانی کۆتایی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو، کە بە گوێرەی گەواهیدانەکانی قوربانیان دەستی هەبووە لە کوشتنی ژمارەیەکی زۆری خەڵکی بێتاوانی کورد.
بارزانی لە هەژماری تایبەتی ئێکسیدا وێڕای دەستخۆشیکردن لە تەواوی پرۆسەکە دەشڵێت " سزادانی ئەم تاوانبارە دوای چەندین ساڵ، پەیامێکی ڕوونە کە تاوانەکانی جینۆساید و دژی مرۆڤايهتى، دهرههق به گەلی کوردستان، هەرگیز کۆن نابن و دەستی دادپەروەری هەر دەگاتە تاوانباران."
بارزانی جەختیش دەکاتەوە لەوەی "پێويسته حكوومهتى عێراقى فيدراڵى ئهركى خۆى جێبهجێ بكات و قهرهبووى ماددى و مهعنهويى قوربانييانى ئهنفال بكاتهوه كه دادگاى باڵاى تاوانهكانى عێراق به جينۆسايد ناساندوويهتى. "
جینۆسایدی ئەنفال هەوڵێکی ڕژێمی بەعسی عێراق بوو بۆ سڕینەوەی کورد لە عێراقدا و بە تایبەت لەو ناوچانەی کە دەوڵەمەندن بە نەوت. لەم پرۆسەیدا دەیان هەزار هاووڵاتیی کورد بوونە قوربانی و هەزاران گوند و شار و شارۆچکە وێران کران.
-
براد کوپەر، فەرماندەی سێنتکۆم بە لێژنەیەکی ئەنجومەنی سیناتی ڕاگەیاند کۆماری ئیسلامی تەنیا لەسەدا 10ی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی لەبەردەستدا ماوەتەوە.
کوپەر ئاماژەی بەوەشکرد هێزەکانی ئەمەریکا چیتر تەقەمەنی گرانبەها و ئاڵۆز بۆ خستنەخوارەوەی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی ئێران بەکارناهێنن.
کۆگاکانی سیستەمی چەکی گرانبەهای ئەمەریکا لەوان سیستەمی ڕێگریکردن لە مووشەکی پێشکەوتوو، لە کاتی شەڕ لەگەڵ کۆماری ئیسلامیدا بووبووە پرسێکی مشتومڕ لەسەر لەنێو کۆمەڵگەی ئەمەریکادا. هێزەکانی ئەمەریکا بۆ بەرگریکردن لە فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی ئێران بەکاریان دەهێنا، بەڵام کوپەر دەڵێت ئێستا سوپای ئەمەریکا تەقەمەنی هەرزانتر بەکاردەهێنێت و چیتر پێویستی بەو چەکانە نابێت.
فەرماندەی سێنتکۆم وتی توانای کۆماری ئیسلامی بۆ هەڕەشەکردن سەر دراوسێکانی و بەرژەوەندییەکانی ئەمەریکا لە ناوچەکەدا بە شێوەیەکی بەرچاو کەم بووەتەوە.
بەپێی هەواڵێکی ئاژانسی ڕۆیتەرز، ئەمڕۆ پێنجشەممە براد کوپەر بە لیژنەکەی ئەنجومەنی سیناتی ئەمەریکا ڕایگەیاندووە "هەڕەشەی ئێران بەشێوەیەکی بەرچاو کەمبووەتەوە، چیتر ناتوانێت هەڕەشە لە هاوبەشە ناوچەییەکان یان ئەمەریکا بکات، کە ڕۆژێک لەڕۆژان دەیتوانی ئەوە بکات."
براد کوپەربۆ یەکەمجارە لە دوای دەستپێکردنی شەڕی ئێرانەوە لەبەردەم لێژنەی هێزە چەکدارەکانی ئەنجومەنی سینات ئامادە دەبێت.
بڕیارە سیناتۆرەکان سەبارەت بە شەڕی دژی کۆماری ئیسلامی و داخستنی تەنگەی هورمز لێپرسینەوە لە کوپەر بکەن.
کوپەر وتی لە ماوەی 30 مانگی پێش ئۆپەراسیۆنی توڕەیی ئەفسانەیی، گرووپە تیرۆریستییەکانی پاڵپشتیکراوی کۆماری ئیسلامی زیاتر لە 350 جار هێرشیان کردووەتە سەر سەرباز و دیپلۆماتکارانی ئەمەریکا کە بە تێکڕا لە هەر سێ ڕۆژێکدا زیاتر لە یەک هێرش ئەنجام دەدەن. ئەم هێرشانە بووەتە هۆی کوژرانی چوار سەربازی ئەمەریکا و برینداربوونی نزیکەی 200 کەسی دیکە.
-
وەزیری خەزێنەی ئەمەریکا دەڵێت لە سێ ڕۆژی ڕابردوودا هیچ نەوتێک لە دوورگەی خارگی ئێرانەوە نە چووەتە ژوورەوە و نە چووەتە دەرەوە.
سکات بێسێنت، وەزیری خەزێنەی ئەمەریکا کە یاوەری سەرۆک ترامپ دەکات لە گەشتێکدا بۆ چین، ڕۆژی پێنجشەممە 14ی مانگی پێنج بە کەناڵی سی ئێن بی سی وت "دامەزراوەی سەرەکی بارکردنی نەوت لە ئێران دامەزراوەی دوورگەی خارگە. بینیمان لە سێ ڕۆژی ڕابردوودا هیچ بارکردنێک نەبووە، ئێمە پێمان وایە کە عەمبارەکانیان پڕ بووە."
بێسێنت بە ئاماژەدان بە وێنەکانی مانگی دەستکرد، وتی هیچ کەشتییەک ناچێتە ژوورەوە و لەوێشەوە دەرناچێت و ڕژێمی ئێران ناتوانێت نەوتەکەی عەمبار بکات و بۆیە دەست دەکەن بە داخستنی بەرهەمهێنانی.
وەزیری خەزێنەی ئەمەریکا وتیشی بەڵام لە هەمووی گرنگتر ئەوەیە کە دەزانین ئێران ڕژێمێکی خراپەکارە. ئەمساڵ تا ئێستا 30 بۆ 40 هەزار کەسیان کوشتووە و بەشێکی زۆریان خۆپیشاندەر بوون. کەواتە چۆن مامەڵە لەگەڵ دەسەڵاتێکی لەو جۆرە دەکەیت؟"
وەزیری خەزێنەی ئەمەریکا وتیشی "بە هۆی گوشارەکانەوە، ڕێژیمی ئێران گەیشتووەتە ئاستێک کە ناتوانێ پارەی سەربازانی خۆی بدات و ناتوانن کۆگای چەکەکانیان لە دەرەوەی وڵاتەوە پڕ بکەنەوە. بۆیە پێموایە لە قۆناغی کۆتاییدان و گەمارۆکانی سەرۆک ترامپ سەرکەوتنێکی بەرچاوی بەدەستهێناوە."
وەزارەتی خەزێنەی ئەمەریکا پێشتر ڕایگەیاندبوو ڕێژیمی ئێران لەبری کەڵک وەرگرتن لە داهاتی نەوت بۆ باشترکردنی دۆخی ئابووری خەڵک، ئەو سەرچاوانەی بۆ پەرەپێدانی چەک و پاڵپشتیکردنی گرووپە بە وەکالەتەکانی و پارەدارکردنی ملیشیاکان خەرج دەکات.
واشنتن هەروەها هۆشداری داوە لەوەی بانک و دامەزراوە داراییە بیانییەکان، لەوانە ئەوانەی پەیوەندییان بە پاڵاوگە سەربەخۆکانی چینەوە هەیە، ئەگەر ئاسانکاری بۆ بازرگانیکردن بە نەوتی ئێران بکەن، ڕووبەڕووی سزا دەبنەوە.
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
