-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
بە پێی راپۆرتی میدیاکانی ئیسرائیل دوای شکستی گفتوگۆکانی کۆماری ئیسلامی لەگەڵ ئەمەریکا لە پاکستان، سوپای ئەو وڵاتە ئامادەیی خۆی گەڕاندووەتەوە بۆ ئاستێک هاوشێوەی پێش هێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر کۆماری ئیسلامی.
سەرچاوە هەواڵییەکانی ئیسرائیل ڕایانگەیاندووە ئەیاڵ زەمیر، سەرۆکی ئەرکانی هێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل، بەیانی یەکشەممە فەرمان داوە بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ئامادەبابوونی هێزەکانی ئێسرائیل.
بنیامین نەتانیاهوو، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، تەنها چەند کاتژمێرێک پێش ڕاگەیاندنی شکستی ئەم گفتوگۆیانە، لە پەیامێکدا وتبووی کە شەڕی دژ بە ڕژێمی ئێران و گرووپە تێرۆریستییەکانی سەر بەو وڵاتە، سەرەڕای "دەستکەوتە مێژووییەکان"، هێشتا تەواو نەبووە و هەر بەردەوام دەبێت.
سەرچاوەیەکی ئیسرائیلی کە ئاماژە بە ناوەکەی نەکراوە دوای کۆتاییهاتنی گفتوگۆکانی تاران و واشنتن لە ئیسلام ئاباد، بە تۆڕی هەواڵیە کانی وتووە کە هێرشەکان بۆ سەر ڕژێمی ئێران لە قۆناغی داهاتووی شەڕدا "توند و گشتگیرتر" دەبن و ژێرخانەکانی کۆماری ئیسلامی لەوانەش دامەزراوەکانی وزە و ناوەندەکانی بەرهەمهێنانی نەوت دەگرێتەوە.
-
سەرۆکی ئەمەریکا ڕۆژی یەکشەممە کەمێک دوای ئەوەی لە تروث ڕایگەیاند فەرمانی داوە دەستبەجێ گەمارۆی دەریایی بۆ سەر تەنگەی هورمز دەست پێبکات،بە کەناڵی فۆکس نیوزی ڕاگەیاند ئەم کارە ماوەیەک دەخایەنێت.
دۆناڵد ترامپ هەروەها وردەکاری زیاتری سەبارەت بەم هەنگاوە خستەڕوو و وتی "ئێمە بڕیارە گەمارۆی تەواوەتی تەنگەی هورمز بدەین، ئێمە ناهێڵین ئێران پارە بەدەستبهێنێت لە فرۆشتنی نەوت بەو کەسانەی کە حەزی لێیانە. ئەمە یان بۆ هەموو کەسێک دەبێت یان بۆ هیچ کەسێک. ئێوە بینیتان ئەوەی ئێمە لەگەڵ ڤەنزوێلا کردمان. شتێکی هاوشێوە دەبێت، بەڵام لە ئاستێکی بەرزتردا."
سەرۆکی ئەمەریکا ئاماژەی بە ئەو گەمارۆیە دەکرد کە ساڵی ڕابردوو هێزی دەریایی ئەمەریکا بۆ ڕێگریکردن لە فرۆشتنی نەوتی ڤەنزوێلا سەپاندبووی کە دواجار لە ئەنجامدا هێرشی هێزە تایبەتەکانی ئەمەریکا و دەستگیرکردن و گواستنەوەی سەرۆکی ڤەنزوێلا نیکۆلاس مادۆرۆ بۆ ئەمەریکای لێکەوتووە.
سەرۆک ترامپ هەروەها لە چاوپێکەوتنەکەیدا لەگەڵ کەناڵی فۆکس نیوز ڕایگەیاند وڵاتانی دیکەش بڕیارە هاوکار بن لە پڕۆسەی پاککردنەوەی تەنگەی هورمز لە مینە دەریاییەکان کە لەلایەن ئێرانەوە چێنراون.
وتیشی "ئێمە لەوێ پاککەرەوەی مینمان هەیە. ئێستا ئامێری مین پاککەرەوەی ژێر ئاوی زۆر پێشکەوتوومان هەیە، نوێترین و گەورەترینە. هەروەها خەریکی ناردنی ئامێری مین پاککەرەوەی جۆرەی کۆنیشین وە ئەوەندەی من بزانم ئێستا ناتۆ دەیەوێت هاوکاربێت لە دۆسیەی تەنگەی هورمز و پێم وایە زۆرێک لە وڵاتان لەم بوارەدا هاوکاریمان دەکەن.بەریتانیا و چەند وڵاتێکی دیکەش بە هەمان شێوە ئامێری پاککەرەوەی مین دەنێرن."
دۆناڵد ترامپ بە فۆکس نیوزی ڕاگەیاند، "بەرپرسانی ئێران مێزی دانوستانیان بەجێنەهێشتووە و پێشبینی دەکەم بگەڕێنەوە و هەرچیمان بوێت پێشکەشمان بکەن."
سەرۆک ترامپ هەروەها دووبارە هەڕەشەی لەناوبردنی وێستگەکانی کارەبا و ژێرخانی وزەی ئێرانی کردەوە و وتی "دەتوانم ئێران لە یەک ڕۆژدا لەناو ببەم... دەتوانم هەموو وزەکەیان، هەموو شتێک، هەموو وێستگەکانیان، وێستگەکانی بەرهەمهێنانی کارەباکەیان کە شتێکی گەورەیە، لەناو ببەم."
وتی"پۆستێک لە سۆشیال میدیا سەبارەت بە لەناوچوونی شارستانیەتی ئێران، ئەوانی گەیاندە سەر مێزی دانوستان و وتیشی زۆر گرنگە هەردوولا بەردەوام بن بە پابەندبوونیان بە ئاگربەستەکەوە."
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
سوپای ئیسرائیل لە تۆڕی ئێکس بڵاویکردووەتەوە "دوو تیرۆریستی حزبوڵا"ی کوشتووە کە بەرپرس بوون لە کوژرانی سەربازێکی ئیسرائیلی.
سوپای ئیسرائیل لە هەژماری خۆی لەسەر تۆڕی ئێکس بڵاوی کردووەتەوە کە سەربازەکانیان لە باشووری لوبنان ئەو دوو تیرۆریستەیان کردووەتە ئامانج.
بە گوێرەی سوپای ئیسرائیل، ئەو دوو کەسە بەرپرس بوون لە کوژرانی توڤێل یۆسێف لیفشیتز. لە ڕاگەیەندراوەکەی سوپای ئیسرائیلدا هاتووە کە سەربازەکانی ئیسرائیل لە شوێنێکی سەر بە حزبوڵا ئەو "تیرۆریستێەیان" دۆزیوەتەوە کە چەکێکی جۆری ئەی کەی 47 و چەندین خشابی گولەیان پێ بووە و خۆی لە ناو بیناکەدا حەشار دابوو.
بە گوێرەی سوپای ئێسرائیل پاش ئەوەی سەربازەکانی ئەو وڵاتە ئەندامێکی حزبوڵایان کوشتووە، لەهەمان بینادا، تەرمی ئەندامێکی دیکەشیان دۆزیوەتەوە کە لە 7ی ئەم مانگەدا کوژراوە.
ئیسرائیل هۆشداریداوە لەوەی "هەموو بژاردەکان لەسەر مێز دەبن" ئەگەر حەماس تا کۆتایی هەفتە وەڵام نەداتەوە بۆ پلانی چەک کردنیان کە لەلایەن ئەمەریکاوە پاڵپشتی دەکرێت و پەیوەستە بە ئاگربەستی ئۆکتۆبەری 2025وە لە غەززە، ئەمەش ئەگەری دووبارەبوونەوەی شەڕ لە ناوچەکەدا بەرز دەکاتەوە.
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا ڕۆژی یەکشەممە ڕایگەیاند دوای شکستی دانوستانەکان لەگەڵ ئێران، هێزی دەریایی ئەمەریکا دەستبەجێ دەست بە گەمارۆدانی تەنگەی هورمز دەکات.
سەرۆک ترامپ ڕۆژی شەممە لە هەژماری تایبەتی خۆی لە تروث پەیامێکی سەبارەت بە دانوستانەکان بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند، تاکە پرسێک کە گرنگە بەرنامەی ئەتۆمی ئێرانە کە ڕێککەوتنی لەسەر نەبووە.
سەرۆکی ئەمەریکا دەڵێت لەم ساتەوەختەوە هێزی دەریایی ئەمەریکا کە باشترینە لە جیهاندا دەست دەکات بە پرۆسەی گەمارۆدانی هەموو ئەو کەشتیانەی کە هەوڵی چوونە ژوورەوە یان دەرچوون لە تەنگەی هورمز دەدەن.
هەروەها ڕەتیشیکردەوە کە ئێران ڕێگەی پێدرابێت لە کەشتییەکان پارە وەربگرێت و جەختی لەوە کردەوە کە فەرمانی بە هێزی دەریایی ئەمەریکا کردووە "هەر کەشتییەک لە ئاوە نێودەوڵەتییەکاندا کە پارەیان بە ئێران داوە دەستنیشان بکات و ڕایانگرێت. هیچ کەسێک کە ئەم پارە نایاساییە بدات، پارێزراو نابێت لەسەر دەریاکان."
دۆناڵد ترامپ نووسیویەتی، "کۆماری ئیسلامی لە هەموو کەس باشتر دەزانێت چۆن کۆتایی بەم دۆخە بهێنێت کە پێشتر وڵاتەکەی وێرانکردووە”.
وتیشی "هێزی دەریایی ئەوان نەماوە، هێزی ئاسمانییان لەناوچووە، سیستەمی دژە فڕۆکە و ڕاداریان بێ کەڵک بووە، خامنەیی و زۆربەی سەرکردەکانیان مردوون و هەموو ئەمانەش بەهۆی تەماحە ئەتۆمییەکانیانەوە بووە."
ئاماژەی بەوەشکرد "بەم زووانە گەمارۆکە دەست پێدەکات. وڵاتانی دیکەش بەشداری دەکەن. ئێران ڕێگەی پێنادرێت قازانج لەم کارە نایاساییە وەربگرێت. ئەوان پارەیان دەوێت و لەوەش گرنگتر هێزی ئەتۆمییان دەوێت. جگە لەوەش و لە کاتی گونجاودا ئێمە بە تەواوی ئامادە و چەکدارین و هیزەکەمان ئەوەی لە ئێران ماوەتەوە، لەناوی دەبات!."
سەرۆکی ئەمەریکا بەڵێنی دا کە ئەو وڵاتە ئەو مینانەی ئێران دایناون، پاکیان بکاوە و دەشڵێت "هەر ئێرانییەک تەقە لە ئێمە یان لە کەشتییە مەدەنییەکان بکات لەناو دەچێت!"
سەرۆکی ئەمەریکا چەند خولەکێک دواتر پەیامێکی دووەمی بڵاو کردەوە و بە وردی دانوستانەکانی ڕۆژی شەممەی لەگەڵ ئێرانی خستۆتە ڕوو.
سەرۆک ترامپ ئاماژەی بەوە کردووە "ئێران بەڵێنی کردنەوەی تەنگەی هورمزی دابوو، بەڵام بە ئەنقەست نەیانتوانی ئەو کارە بکەن، ئەمەش بووەتە هۆی ترس و دڵەڕاوکێ و پەککەوتن و ئازار بۆ زۆرێک لە خەڵک و وڵاتان لە سەرانسەری جیهاندا، دەڵێن مینیان لەناو ئاوەکەدا داناوە، هەرچەندە تەواوی هێزی دەریایی خۆیان و زۆربەی مین چێنەرەکانیان بەتەواوی لەناوچوون. لەوانەیە هەیانبێت، بەڵام چ خاوەن کەشتییەک ئامادە دەبێت ئەو مەترسییە گەورەیە بکات؟ ئەم دۆخە شەرمەزاری و زیانی هەمیشەیی بە ناوبانگی ئێران و ئەو سەرکردانەی ماونەتەوە،دەگەیەنێت. باشتر وایە وەک چۆن بەڵێنیان دابوو، دەستبەجێ پرۆسەی کردنەوەی ئەم ڕێڕەوی ئاوییە نێودەوڵەتییە دەست پێبکەن. ئەوان هەموو یاسایەک پێشێل دەکەن."
سەرۆک ترامپ دەشڵێت "بە تەواوی لەلایەن جێگری سەرۆک جەی دی ڤانس و نێردەی تایبەت ستیڤ ویتکۆف و جەرێد کوشنەرەوە لەبارەی وردەکارییەکانی کۆبوونەوەکە لە ئیسلام ئاباد ئاگادارکرامەوە."
سەرۆکی ئەمەریکا نووسیویەتی "دیدار لەگەڵ ئێران لە بەیانی زووەوە دەستی پێکرد و تا شەو بە باشی بەردەوام بوو؛ نزیکەی 20 کاتژمێر. دەتوانم بچمە ناو وردەکارییەکی زۆرەوە و باسی ئەو دەستکەوتە زۆرانە بکەم، بەڵام تەنیا یەک شت گرنگە: ئێران ئامادە نییە دەستبەرداری تەماحە ئەتۆمییەکانی بێت!."
سەرۆک ترامپ وتی لە زۆر ڕووەوە ئەو شتانەی کە لەسەری ڕێککەوتبوون باشترن لەوەی بەردەوام بین لە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانمان تا کۆتایی، بەڵام هیچ کام لەو شتانە بە بەراورد بەوەوەی ڕێگە بدرێت هێزی ئەتۆمی بکەوێتە دەستی کەسانێکی وەها ناسەقامگیر و توندڕەو و پێشبینینەکراو، بایەخی نییە.
ترامپ وتیشی "سێ نوێنەرەکەم، لەم ماوەیەدا، هەروەک چاوەڕوان دەکرا، لەگەڵ نوێنەرانی ئێران، محەممەد باقر قاڵیباف، عەباس عەراقچی، عەلی باقری پەیوەندییەکی زۆر دۆستانەیان هەبووە، بەڵام ئەوە گرنگ نییە، چونکە بە ڕەهایی لەسەر گرینگترین پرس پێداگریان کردووە و وەک هەر لە سەرەتاوە و بۆ چەندین ساڵە وتوومە، ئێران هەرگیز چەکی ئەتۆمی بەدەست ناهێنێت!
-
تۆڕی هەواڵی سی بی ئێس بڵاویکردووەتەوە فڕۆکەی هەڵگری جێگری سەرۆکی ئەمەریکا جەی دی ڤانس و ئەندامانی دیکەی تیمی دانوستانکاری ئەمەریکا لە نزیک کاتژمێر 7ی بەیانی بە کاتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە بنکەی ئاسمانی ڕامشتاین لە ئەڵمانیا وەستاوە بۆ ئەوەی سووتەمەنی وەربگرێت.
لە ڕاپۆرتەکەدا بە پشتبەستن بە بەرپرسانی ئەمەریکا ئاماژەی بەوە کراوە کە هیچ یەکێک لە ئەندامانی شاندی ئەمەریکا دوای ئەم خولەی دانوستانەکان لە پاکستان نەماونەتەوە و جەرێد کوشنەر و ستیڤ ویتکۆف و تیمی تەکنیکیش ئیسلام ئابادیان بەجێهێشتووە.
ئەلعەرەبیە پێشتر بانگەشەی کردبوو کە ستیڤ ویتکۆف و جەرێد کوشنەر لە دوای ئەوەی دانوستانەکانی ئیسلام ئاباد گەیشتنە بنبەست، لەو وڵاتە ماونەتەوە و تەنیا جەی دی ڤانس ئیسلام ئابادی بەجێهێشتووە.
چەقبەستوویی دانوستانەکانی ئیسلام ئاباد لە کاتێکدایە کە دۆناڵد ترامپ سەرۆکی ئەمەریکا دوو حەفتە مۆڵەتی بە کۆماری ئیسلامی دابوو بۆ دانوستان و گەیشتن بە ڕێککەوتن.
-
ماڵپەڕی هەواڵی ئەکسیۆس بە پشت بەستن بە سەرچاوەیەکی ئاگادار لە دانوستانەکانی ئیسلام ئاباد بڵاویکردووەتەوە بەشێک لە ناکۆکی نێوان لایەنەکان پەیوەندیان بە پێداگری حکومەتی ئێرانەوە هەبووە لەسەر کۆنترۆڵکردنی تەنگەی هورمز و ڕەتکردنەوەی دەستبەرداربوونی لە پیتاندنی یۆرانیۆم و یۆرانیۆمی پیتێنراوی پاشەکەوت کراو.
جەی دی ڤانس جێگری سەرۆکی ئەمەریکا جەختی لەوە کردووەتەوە ئەمەریکا و ئێران بۆ ماوەی 21 کاتژمێر "دانوستاندنێکی بەرفراوان"یان هەبووە، بەڵام نەیانتوانیوە ناکۆکییەکانیان چارەسەر بکەن.
ڤانس دوای ئەوەی دانوستانەکان بە بێ ئەنجام کۆتایی هات، وتی "ئەوە هەواڵێکی ناخۆشە بۆ ئێران، زۆر زیاتر لەوەی بۆ ئەمریکا بێت. ئێمە هێڵە سوورەکانمان زۆر ڕوون کردووەتەوە، ئەوانیش بڕیاریان داوە مەرجەکانمان قبوڵ نەکەن."
ڤانس ئاماژەی بەوەشکرد ئەمەریکا دەیەوێت "بەڵێنێکی ئەرێنی" درێژخایەن لە ئێرانەوە هەبێت کە بەدوای چەکی ئەتۆمی و ئامرازەکانی بەرهەمهێنانی خێرادا نەگەڕێت، ئاماژەی بەوەشکرد تا ئێستا ئەوەمان نەبینیوە، هیوادارین ئەوە ببینین.
میدیاکانی دەوڵەتی ئێران هەروەها ڕایانگەیاندووە، دانوستانەکان شکستیان هێناوە، چونکە لایەنی ئەمەریکایی "واقیعی نییە" و "داواکاریی زیادەڕەوی کردوە".
چەقبەستوویی وتووێژەکان ئاگربەستی دوو هەفتەیی خستووەتە ژێر گومانەوە کە هەفتەی ڕابردوو لەسەری ڕێککەوتبوو و ئەگەری دەستپێکردنەوە و پەرەسەندنی شەڕەکەی بەرزکردووەتەوە.
-
محەممەد باقر قاڵیباف، سەرۆکی مەجلیسی شۆرای ئیسلامی(سەرۆکی پەرلەمانی ئێران) کە سەرکردایەتی دەستەی دانوستانکاری کۆماری ئیسلامی ئێران لە ئیسلام ئاباد کرد، بانگەشەی ئەوە دەکات کە شاندی کۆماری ئیسلامی لە کاتی دانوستانەکاندا دەستپێشخەریی پێشوەختەیان خستووەتە ڕوو، بەڵام ئەمەریکا نەیتوانیوە متمانەی شاندی ئێران بەدەست بهێنێت.
قاڵیباف لە پۆستێکدا لە تۆڕی ئێکس نووسیویەتی "ئەمەریکا لە لۆژیک و بنەماکانی ئێران تێدەگات، ئێستا کاتی ئەوە هاتووە بڕیار بدەن کە ئایا دەتوانن متمانەمان بەدەستبهێنن یان نا."
پێشتر جەی دی ڤانس جێگری سەرۆکی ئەمەریکا کە سەرکردایەتی تیمی دانوستانکاری ئەمەریکای کردبوو، دوای چەندین کاتژمێر وتووێژ لەگەڵ نوێنەرانی کۆماری ئیسلامی، رایگەیاند نەگەیشتوون بە ڕێککەوتن و وتی ئەمە هەواڵێکی ناخۆشە بۆ کۆماری ئیسلامی.
دانوستانەکانی ئەمەریکا و کۆماری ئیسلامی دوای 21 کاتژمێر سەرلەبەیانی ڕۆژی یەکشەممە بەبێ گەیشتن بە ئەنجام کۆتایی هات.
جێگری سەرۆکی ئەمەریکا پێش ئەوەی ئیسلام ئاباد بەجێبهێڵێت، ڕایگەیاند "ئێمە زۆر بە ڕوونی هێڵە سوورەکانمان ڕاگەیاند و نیشانمان دا لە کوێ ئامادەین بۆ ئەوەی نەرم و نیان بین و لە کوێدا نین، ئەو خاڵانەمان تا توانیمان ڕوون کردوە، بەڵام ئەوان بڕیاریان داوە مەرجەکانی ئێمە قبوڵ نەکەن."
هەروەها ڕایگەیاند "ئێمە بە پێشنیارێکی زۆر سادە لێرە دەڕۆین - چوارچێوەیەکی لێکتێگەیشتن کە کۆتایی و باشترین پێشنیاری ئێمەیە. با ببینین ئێرانییەکان قبوڵی دەکەن یان نا."
گرنگترین ئەو پرسانەی کە لە ئیسلام ئاباددا ڕێککەوتنیان لەسەر نەکرابوو، پرسی یۆرانیۆمی پیتێنراوی کۆماری ئیسلامی، پرسی کردنەوەی تەنگەی هورمز و پرسی ئازادکردنی سەروەت و سامانی بەستووی کۆماری ئیسلامی بووە.
هاوکات سەبارەت بە بەرنامە ناوکییە مشتومڕاوییەکەی کۆماری ئیسلامی، ڤانس وتی "پێویستە بەڵێنێکی ڕوون و یەکلاکەرەوە ببینین کە ئەوان هەوڵی پەرەپێدانی چەکی ئەتۆمی نادەن و بەدوای ئامرازەکانی دەستکەوتنی خێرای چەکی ئەتۆمیدا ناگەڕێن. ئەمە ئامانجی سەرەکی سەرۆکی ئەمەریکایە و هەوڵمان داوە لە ڕێگەی ئەو دانوستانانەوە پێی بگەین."
وتیشی "پرسیاری بنەڕەتی ئەوەیە کە ئایا ئەمەریکا پابەندبوونێکی بنەڕەتی و ڕاستەقینە لە کۆماری ئیسلامییەوە دەبینێت کە ئەوان هەوڵی پەرەپێدانی چەکی ئەتۆمی نادەن. 'نەک هەر ئێستا، نەک تەنها لە دوو ساڵدا، بەڵکو لە درێژخایەندا'؟ ئێمە هێشتا پابەندبوونێکی لەو شێوەیەمان نەبینیوە. هیوادارین بیبینین."
چەقبەستوویی دانوستانەکانی ئیسلام ئاباد لە کاتێکدایە کە دۆناڵد ترامپ سەرۆکی ئەمەریکا دوو حەفتە مۆڵەتی بە کۆماری ئیسلامی دابوو بۆ دانوستان و گەیشتن بە ڕێککەوتن. ڕێککەوتنێک کە هەنگاوی یەکەمی کردنەوەی بەربەستی تەنگەی هورمزە و نەگەیشتن بەو ڕێککەوتنە بە واتای بەردەوامبوونی هێرشەکانی ئەمەریکایە، ئەمجارەیان بۆ سەر دامەزراوە گرنگەکان لە ئێران.
هێشتا دیار نییە لەو ماوەیەی ماوە هەردوولا دەگەڕێنەوە سەر مێزی دانوستان یان نا، بەڵام دۆناڵد ترامپ لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بە دانوستانەکانی ئیسلام ئاباد ڕۆژی شەممە ڕایگەیاند کە ڕێککەوتن لەگەڵ کۆماری ئیسلامی بکرێت یان نا، بۆ ئەو زۆر گرنگ نییە.
-
جێگری سەرۆکی ئەمەریکا بەرەبەیانی ڕۆژی یەکشەممە بە کاتی پاکستان ڕایگەیاند لەگەڵ کۆماری ئیسلامی ئێران نەگەیشتوونەتە ڕێککەوتن.
جەی دی ڤانس وتی ئێمە 21 کاتژمێر گفتوگۆمان کردووە، بەڵام هەواڵە ناخۆشەکە ئەوەیە کە نەگەیشتووین بە ڕێککەوتن و ئەمە هەواڵێکی ناخۆشترە بۆ کۆماری ئیسلامی لەوەی بۆ ئەمەریکا بێت.
دەقی لێدوانەکەی جێگری سەرۆکی ئەمەریکا سەبارەت بە ئەنجامی دانوستانەکان:
با سەرەتا پێزانینی خۆم دەرببڕم، پێش هەموو شتێک بۆ سەرۆک وەزیرانی پاکستان و دواجار بۆ مارشال مونیر کە هەردووکیان مێواندارییەکی بێ وێنەیان کرد. هەر کەموکوڕییەک لەم دانوستانانەدا هەبوو خەتای پاکستانییەکانی تێدا نەبوو؛ ئەوان کارێکی سەرسوڕهێنەریان کرد و بەڕاستی هەوڵیاندا هاوکاری ئێمە و ئێرانییەکان بکەن بۆ پڕکردنەوەی بۆشاییەکان و گەیشتن بە ڕێککەوتن. ئیمە تا ئێستا 21 کاتژمێرە کار دەکەین و کۆمەڵێک وتووێژی جەوهەریمان لەگەڵ ئێرانییەکان ئەنجام داوە. ئەوە هەواڵێکی خۆشە.بەڵام هەواڵە ناخۆشەکە ئەوەیە کە ئێمە نەگەیشتووینەتە ڕێککەوتن و پێموایە ئەوە هەواڵێکی زۆر خراپترە بۆ ئێران لە چاو ئەمەریکا. ئێمە بەبێ گەیشتن بە ڕێککەوتن دەگەڕێینەوە ئەمەریکا. ئێمە هێڵە سوورەکانمان ڕوون کردووەتەوە؛ ئامادە بووین لەسەر هەندێ شت سازش بکەین و لەسەر کۆمەڵکێک خاڵیش پێداگریمان کرد. ئێمە ئەم پرسەمان ڕوون کردەوە و ئەوانیش هەڵیانبژارد مەرجەکانمان قبوڵ نەکەن.
ئێمە لەسەر هەموو ئەو پرسانە قسەمان کرد، هەروەها باسمان لە کۆمەڵێک پرسی دیکە کرد، بەڵام هێشتا نەمانتوانی بگەینە ئەو ئاستەی کە ئێرانییەکان ئامادەبن مەرجەکانمان قبوڵ بکەن. پێم وایە ئێمە تەواو نەرم و نیان بووین. سەرۆک پێی وتبووین دەبێت بە نیازپاکییەوە بێنە ئێرە و هەموو هەوڵێک بدەن بۆ ئەوەی ڕێککەوتنێک بکەن. ئێمە ئەوەمان کرد و بەداخەوە نەمانتوانی هیچ پێشکەوتنێک بەدەست بهێنین.
بەڵێ دیارە ئێمە بەردەوام لەگەڵ سەرۆک قسەمان دەکرد. نازانم لە ماوەی 21 کاتژمێری ڕابردوودا چەند جار قسەمان لەگەڵ کرد، شەش جار، دوانزە جار. دیارە لەگەڵ براد کوپەر، پیت هێگسێت، مارکۆ روبیۆ و هەموو تیمی ئاسایشی نیشتمانی قسەمان کردووە. بۆیە بەردەوام لە پەیوەندیدا بووین لەگەڵ تیمەکەدا چونکە بە نیەتێکی باشەوە دانوستانمان دەکرد. ئێمە لێرە دەڕۆین، ئێمەش لێرە بە پێشنیارێکی زۆر سادە دەڕۆین، شێوازێک بۆ تێگەیشتن لەوەی کە ئەمە دوا پێشنیارە و باشترین پێشنیارمانە. با بزانین ئێرانییەکان قبوڵی دەکەن یان نا.
-
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا ئێوارەی ڕۆژی شەممە لە بەردەم کۆشکی سپی سەبارەت بە وتووێژەکانی ئەمەریکا لەگەڵ کۆماری ئیسلامی لە پاکستان لە لێدوانێکیدا بۆ ڕۆژنامەوانان وتی "چەندین کاتژمێر کۆبوونەوەیان هەبووە. با بزانین چی ڕوودەدات."
سەرۆک ترامپ جەختی لەوە کردەوە کە ڕێککەوتن هەبێت یان نا، ئەمەریکا سەرکەوتووە.
ترامپ وتی بەبێ گوێدانە ئەوەی چی ڕوودەدات، "ئێمە سەرکەوتووین". وتیشی "ئێمە بە تەواوی ئەو وڵاتەمان تێکشکاندووە، بۆیە، با بزانین چی ڕوودەدات. ڕەنگە ئەوان ڕێککەوتن بکەن، ڕەنگە نەیکەن. لە ڕوانگەی ئەمەریکاوە، ئێمە سەرکەوتووین."
سەرۆکی ئەمەریکا وتی "ئێمە خەریکی دانوستانین و ئەوەی کە ئایا ڕێککەوتن بکەین یان نا، بۆ من گرنگ نییە. هۆکارەکە ئەوەیە کە ئێمە سەرکەوتنمان بەدەستهێناوە."
دۆناڵد ترامپ لێدوانەکانی پێشووی دووپاتکردەوە کە ئەمەریکا هێزی ئاسمانی و هێزی دەریایی و سەرکردایەتی ئێرانی لەناوبردووە و ڕایگەیاند ئێستا کار لەسەر کردنەوەی تەنگەی هورمز دەکات و وتیشی ئەمەریکا ئەمە لە بری وڵاتانی دیکە دەکات، چوونکە ئەوان بوێری و ئازایەتی ئەوەیان نییە.
-
ئاژانسی هەواڵی ڕۆیتەرز بە پشتبەستن بە ڕاپۆرتێکی سی ئێن ئێن بڵاویکردووەتەوە هەواڵگری ئەمەریکا بۆی دەرکەوتووە چین خۆی ئامادە دەکات بۆ ئەوەی لە ماوەی چەند هەفتەی داهاتوودا سیستەمی بەرگری ئاسمانی نوێ بگەیەنێتە ئێران.
ڕۆیتەرز نووسیویەتی ئاماژە هەیە کە پەکین کاردەکات بۆ ئەوەی بارەکان لە ڕێگەی وڵاتانی سێیەمەوە بگوازێتەوە بۆ ئێران.
دۆناڵد ترامپ سەرۆکی ئەمەریکا، پاشنیوەڕۆی شەممە بە کاتی واشنتن کاتێک لە کۆشکی سپی بەرەو میامی بەڕێکەوت، بە ڕۆژنامەوانانی ڕاگەیاند "ئەگەر چین ئەوە بکات،لەگەڵ کێشەی گەورە ڕووبەڕوو دەبێتەوە."
سەرۆک ترامپ وردەکاری زیاتری لەمبارەیەوە نەخستەڕوو.
ڕۆیتەرز دەڵێت وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا و باڵیۆزخانەی چین لە واشنتن و وەزارەتی دەرەوەی چین ڕۆژی شەممە وەڵامی داواکارییەکانی ئەو ئاژانسەیان بۆ لێدوان لەسەر ئەم بابەتە نەداوەتەوە.
ئەمەریکا و ئێران لە ئێوارەی ڕۆژی شەممەوە بە کاتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ئیسلام ئابادی پایتەختی پاکستان لە دانوستانێکی ئاست بەرزدان و بەدوای ڕێگایەکدا دەگەڕێن بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی شەش هەفتەیی نێوانیان.
-
حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە بەیاننامەیەکدا سەبارەت بە دەستپێکردنی دانوستانەکانی نێوان ئەمەریکا و کۆماری ئیسلامی ئێران لە ئیسلام ئاباد، بە توندی ناڕەزایەتی خۆی دەردەبڕێت بەرامبەر بە پێکهاتەی شاندی ئێران و ئامادەبوونی محەمەد جەعفەر سەحراروودی و ئەمە بە "سووکایەتیکردنی ئاشکرا بە دادپەروەری و قوربانیانی تیرۆریزم "ناو دەبات.
لە بەیاننامەکەی ئەو حزبەدا جەخت لەوە کراوەتەوە کە سەحراروودی "راستەوخۆ ڕۆڵی هەبووە لە تیرۆرکردنی دوکتور عەبدولڕەحمان قاسملوو و لەژێر لێپێچینەوەی نێودەوڵەتیدایە و نابێت لەسەر مێزی دانوستانی نێودەوڵەتی ئامادەبێت. "
حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران دەڵێت بوونی ئەو جۆرە کەسانە لە دانوستانەکاندا نەک هەر بێڕێزیکردنە بە شاندی ئەمەریکا و بنەما یاساییە نێودەوڵەتییەکان، بەڵکو "پێشێلکردنی ئاشکرای بنەما ئەخلاقییەکان و بێبایەخکردنی قوربانیانی تیرۆرە."
حیزبی دیموکراتی کوردستان لە کۆتاییدا داوای دادگایی کردنی تاوانبارانی تێرۆریزمی دەوڵەتی و زیادکردنی گوشاری سیاسی بۆ سەر کۆماری ئیسلامی و پشتیوانیی جیددی لە داخوازییەکانی ئازادیخوازی خەڵکی ئێران و کوردستان دەکات.
-
وەزارەتی بەرگری سعودیە ڕایگەیاند پاکستان لە چوارچێوەی ڕێککەوتنی بەرگری نێوان ئەو وڵاتە لەگەڵ سعودیە، فڕۆکەی جەنگی و هێزی سەربازی دیکەی ڕەوانەی ئەو وڵاتە کردووە.
وەزارەتی بەرگری سعودیە ڕۆژی شەممە و هاوکاتی دانوستانەکانی ئێران و ئەمەریکا لە ئیسلام ئاباد بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ لە ناوچەکەدا، ڕایگەیاند فڕۆکە جەنگییەکانی پاکستان لە بنکەی ئاسمانی شا عەبدولعەزیز لە وڵاتەکە جێگیرکراون.
بەگوێرەی ئەو وەزارەتە ئامانج لەم جێگیرکردنە بەهێزکردنی هاوکاری هاوبەشی بەرگری و زیادکردنی ئامادەیی سەربازی و پاڵپشتی ئاسایش و سەقامگیری ناوچەیی و نێودەوڵەتییە.
ئەم ڕێوشوێنە لە کاتێکدایە کە شەڕی نێوان ئێران لە لایەک و ئەمەریکا و ئیسرائیل لە لایەکی دیکەوە دوای نزیکەی 40 ڕۆژ لە دوای نێوەندگیریی پاکستان گەیشتووەتە ئاگربەست و دانوستانەکانی نێوان ئێران و ئەمەریکا لە ئیسلام ئاباد بەردەوامە بۆ کۆتاییهێنان بە ململانێکان و گەیشتن بە ڕێککەوتنێکی بەردەوام.
سێ سەرچاوە لەوان بەرپرسێکی باڵای حکومەتی پاکستان بە ئاژانسی ڕۆیتەرزیان ڕاگەیاندووە فڕۆکە جەنگییەکانی پاکستان لە سعودیە جێگیرکراون دوای ئەوەی بە مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لەلایەن ئێرانەوە هێرش کرایە سەر ژێرخانی سەرەکی وزەی سعودیە و هاوڵاتییەکی سعودیە تێیدا کوژرا.
هێرشەکانی ئێران بۆ سەر سعودیە نیگەرانییەکی جددی لە ئیسلام ئاباد دروستکردووە کە ئەگەری تۆڵەسەندنەوەی سعودیە وادەکات ئاگربەستەکە تێکبدات و دانوستانە بەردەوامەکانی نێوان ئێران و ئەمەریکا بخاتە مەترسییەوە.
ئەو سەرچاوانە ڕایانگەیاندووە کە جێگیرکردنی هێزەکانی پاکستان لە سعودیە بە مەبەستی دڵنیاکردنەوەی ڕیازە کە ئیسلام ئاباد بەرگری لە وڵاتەکەی دەکات لە بەرامبەر هەر هێرشێکی دیکەدا.
بەڵام حکومەتی سعودیە و سوپای پاکستان وەڵامی داواکاری فەرمییان نەدایەوە بۆ لێدوان لەسەر وردەکارییەکانی جێگیرکردنەکە.
ڕیاز و ئیسلام ئاباد لە مانگی هەشتی ساڵی 2015 پەیمانی بەرگریی هاوبەشیان واژۆ کرد کە تێیدا هاتووە هەر دەستدرێژییەک بۆ سەر هەریەک لە وڵاتان بە هێرش بۆ سەر هەردوو وڵات دادەنرێت. ئەم ڕێککەوتنە بڕگەیەکی گرنگە لە پەیوەندییە ئەمنییەکانی هەردوو وڵاتدا و هاوکارییە دەیان ساڵەی نێوانیانی بەرەو ئاستێکی نوێ بردووە.
پاکستان لە ماوەی ڕابردوودا ڕۆڵێکی بەرچاوی هەبووە لە پێشکەشکردنی پاڵپشتی سەربازی بۆ سعودیە، پێشکەشکردنی مەشق و ڕاوێژی سەربازی و جێگیرکردنی سنووردارکردنی هێزەکانی.
لەبەرامبەردا سعودیە لە قۆناغە جیاجیاکانی قەیرانی ئابووریدا پاڵپشتی پاکستانی کردووە، لەوانەش لەڕێگەی هاوکارییە داراییەکان و دابینکردنی وزە.
سەرچاوەیەکی ئاگادار لەو بابەتە ڕایگەیاند وەزیری دارایی سعودیە ڕۆژی هەینی بەمەبەستی نیشاندانی پاڵپشتی ئابوری خۆی بۆ پاکستان سەفەری بۆ ئیسلام ئاباد کردووە.
-
ڕۆژی شەممە 400 بارمتەی هێزەکانی سوریای دیموکرات ئازاد کران کە لەلایەن حکومەتی کاتی سوریاوە گیرابوون. لە هەمانکاتدا هێزەکانی هەسەدە 90 زیندانی حکومەتی دیمەشقی ئازاد کرد. زانیاری زیاتر لەم ڕاپۆرتەدا.
-
فەرماندەیی ناوەندیی ئەمەریکا ڕۆژی شەممە هاوکاتی بەڕێوەچوونی دانوستانی ئەمەریکا و کۆماری ئیسلامی لە ئیسلام ئاباد، ڕایدەگەیەنێت دەستیکردووە بە ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی پاککردنەوەی مین لە تەنگەی هورمز.
لە بەیاننامەیەکدا کە لەلایەن فەرماندەیی ناوەندیی ئەمەریکا، سێنتکۆم، ڕۆژی شەممە بڵاوکراوەتەوە، ڕاگەیەندراوە پرۆسەی پاککردنەوەی مین لە تەنگەی هورمز بە دوو کەشتی جەنگی ئەمەریکا دەستیپێکردووە.
بەیاننامەکەی سێنتکۆم باس لەوە دەکات کە دوو کەشتیی ئەمەریکایی بە ناوەکانی یو ئێس ئێس فرانک پیتەرسۆن و یو ئێس ئێس مایکل مورفی لە چوارچێوەی ئەرکێکی فراوانتر بۆ دڵنیابوون لە پاککردنەوەی تەواوەتی مینە دەریاییەکان کە پێشتر لەلایەن سوپای پاسدارانی ئینقلابی ئیسلامی ئێرانەوە دانرابوون، بە تەنگەی هورمزدا تێپەڕیون و لە کەنداوی فارسدا چالاکن.
براد کوپەر، فەرماندەی سێنتکۆم دەڵێت "ئەمڕۆ دەستمان بە پرۆسەی دروستکردنی ڕێڕەوێکی نوێ کرد و بەم زووانە ئەم ڕێگا پارێزراوە لەگەڵ پیشەسازی کەشتیوانیدا هاوبەش دەکەین بۆ هاندانی ڕۆیشتنی ئازادی بازرگانی".
پێش ڕاگەیاندنی سێنتکۆم، دۆناڵد ترامپ ڕایگەیاند ئەمەریکا "هەموو 28 کەشتییە مین چێنرەکانی ئێرانی" نوقم کردووە و سوپای ئەمەریکا پرۆسەی پاککردنەوەی تەنگەی هورمزی لە مینەکانی دەستپێکردووە.
هەروەها پەیامنێری ئەکسیۆس بە پشتبەستن بە بەرپرسێکی باڵای ئەمەریکا نووسیویەتی ئەم کارە بەبێ هەماهەنگی لەگەڵ ئێران ئەنجامدراوە و لە سەرەتای دەستپێکردنی شەڕەوە یەکەمجارە کەشتییە ئەمەریکاییەکان بە تەنگەی هورمزدا تێپەڕن.
زیاتر لە 40 ڕۆژە نیگەرانییەکان سەبارەت بە ئەگەری هێرشەکانی سوپای پاسداران بۆ سەر کەشتییەکان بە شێوەیەکی کاریگەر تەنگەی هورمزیان داخستووە. بەشێکی بەرچاو لە نەوتی جیهان بەم ڕێڕەوی گرنگەدا تێدەپەڕێت و سنووردارکردنی ئەم رێگەیە، کاریگەری لەسەر بازاڕەکانی وزەی جیهانی هەبووە.
-
بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، لە پۆستێکی نوێدا لەسەر تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس ڕایدەگەیەنێت لە ژێر سەرکردایەتی ئەودا، ئیسرائیل بەردەوام دەبێت لە شەڕکردن دژ بە "ڕژێمی تیرۆریستی ئێران و هێزەکانی".
سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل هەر لەم پۆستە دا بە ڕاشکاوی ڕەخنە لە سەرکۆماری تورکیا، ڕەجەب تەیب ئەردۆغان دەگرێت لەبەر هاوکاریکردنی تورکیا لەگەڵ کۆماری ئیسلامی و دەڵێت تورکیا هاووڵاتیانی کوردی خۆی دەکوژێت.
نەتانیاهۆ نووسیویەتی "ئیسرائیل لە ژێر سەرکردایەتی من بەردەوام دەبێت لە شەڕکردن دژ بە ڕژێمی تیرۆریستی ئێران و هێزەکانی، بە پێچەوانەی ئەردۆغان کە پەنایان پێ دەدات و بەردەوامە لە کوشتنی هاووڵاتیانی کوردی خۆی."
-
بەرپرسێکی باڵای کۆشکی سپی ڕۆژی شەممە ڕایگەیاند ئەمەریکا و پاکستان و ڕێژیمی ئێران ئەمڕۆ کۆبوونەوەی "ڕووبەڕووی سێ قۆڵی" ئەنجام دەدەن.
بە گوێرەی هەواڵێکی ئەسۆشیەیتد پرێس دانوستانە ڕووبەڕووەکانی ڕۆژی شەممە لە پاکستان کە لەلایەن ڤانس و قاڵیبافەوە سەرپەرشتی دەکرێن، نموونەیەکی دەگمەنە لە پەیوەندییە ئاست بەرزەکانی نێوان سەرکردایەتی ئەمەریکا و حکومەتی ئێران.
ڕاپۆرتەکەی ئەسۆشیەیتد پرێس دەڵێت لە دوای شۆڕشی ئیسلامی لە ساڵی 1979ەوە، بەرزترین ئاستی پەیوەندی ڕاستەوخۆی نێوان ئەم دوو وڵاتە لە سەردەمی سەرۆکایەتی ئۆبامادا بووە لە ساڵی 2013 کە حکومەتی ئەو کاتی ئێران بە سەرۆکایەتی ڕوحانی لەگەڵ ئەمەریکا سەبارەت بە پرسی ناوکی دانیشتنی ڕووبەڕوویان هەبووە.
ڕاپۆرتەکەی ئەسۆشیەیتد پرێس هەروەها باس لەوە دەکات کە ئەمە ئەرکێکی سیاسی گەورەیە بۆ ڤانس کە دوودڵ بووە لە شەڕی ئەمەریکا لەگەڵ ئێران و ئەزموونی دیپلۆماسی کەمیشی هەیە. هەروەها ستیڤ ویتکۆف و جەرێد کوشنەر بەشێکن لە شاندی واشنتن لەم گەشتەدا.
کۆشکی سپی ڕایگەیاندووە کۆمەڵێکی تەواو لە پسپۆڕانی ئەمەریکایی لە بوارە پەیوەندیدارەکاندا ناردووە بۆ ئەوەی بەشداری دانوستانەکان بکەن لە ئیسلام ئاباد، هەروەها ڕایگەیاندووە، پسپۆڕانی دیکە لە واشنتنەوە پشتگیری تیمەکە دەکەن.
-
پەرلەمانی عێراق ڕۆژی شەممە، 11ی مانگی چوار چوار نزار ئامێدی بە زۆرینەی دەنگ وەک سەرکۆماری نوێی ئەو وڵاتە هەڵدەبژێرێت.
لە کۆبوونەوەی پەرلەماندا، ناوبراو لە گەڕی یەکەمدا 208 دەنگی بەدەست هێنا و لە گەڕی دووەمدا بە زۆرینەی بەرچاو نزیکەی 90٪ دەنگەکانی بەدەستهێنا و سەرکەوت.
ئەم هەڵبژاردنە کۆتایی هێنا بە چەند مانگ قەیرانیی سیاسی لە عێراق. دوای ئەم هەڵبژاردنە، عێراق دەچێتە قۆناغی هەڵبژاردنی سەرۆکوەزیران، کە پۆستێکی هەستیارترە.
نزار ئامێدی، ئەندامی مەکتەبی سیاسی یەکیەتی نیشتمانی کوردستانە و تەمەنی 58 ساڵە. لە ساڵی 2022 تا 2024 وەزیری ژینگەی عێراق بووە و لە ساڵی 2024 ەوە بوە بەرپرسی نووسینگەی مەکتەبی سیاسیی یەکێتی نیشتمانیی کوردستان لە بەغداد.
ئەو لە بنەماڵەیەکی سیاسییە و لەدایک بووی ناوچەی ئامێدیی پارێزگای دهۆکە. پێشتر وەک ڕاوێژکاری سێ سەرکۆماری عێراق کاری کردووە.
هەروەها لە کۆبوونەوەکانی کابینە لەگەڵ سەرۆکوەزیران محەمەد شیاع سودانی، و لە پانێڵ و کۆبوونەوەکانی دیکەدا بەشداریی کردووە.
دوای هەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار، ماوەی 15 ڕۆژ مەودا بۆ دیاریکردنی کاندیدی سەرۆکوەزیران دیاری کراوە. بەپێی سیستەمی هاوبەشیی مەزهەبی لە عێراق، سەرۆکوەزیران دەبێت شیعە بێت، سەرۆکی پەرلەمان سوننی، و سەرکۆمار کورد بێت.
