-
جێگری سەرۆکی ئەمەریکا بەرەبەیانی ڕۆژی یەکشەممە بە کاتی پاکستان ڕایگەیاند لەگەڵ کۆماری ئیسلامی ئێران نەگەیشتوونەتە ڕێککەوتن.
جەی دی ڤانس وتی ئێمە 21 کاتژمێر گفتوگۆمان کردووە، بەڵام هەواڵە ناخۆشەکە ئەوەیە کە نەگەیشتووین بە ڕێککەوتن و ئەمە هەواڵێکی ناخۆشترە بۆ کۆماری ئیسلامی لەوەی بۆ ئەمەریکا بێت.
دەقی لێدوانەکەی جێگری سەرۆکی ئەمەریکا سەبارەت بە ئەنجامی دانوستانەکان:
با سەرەتا پێزانینی خۆم دەرببڕم، پێش هەموو شتێک بۆ سەرۆک وەزیرانی پاکستان و دواجار بۆ مارشال مونیر کە هەردووکیان مێواندارییەکی بێ وێنەیان کرد. هەر کەموکوڕییەک لەم دانوستانانەدا هەبوو خەتای پاکستانییەکانی تێدا نەبوو؛ ئەوان کارێکی سەرسوڕهێنەریان کرد و بەڕاستی هەوڵیاندا هاوکاری ئێمە و ئێرانییەکان بکەن بۆ پڕکردنەوەی بۆشاییەکان و گەیشتن بە ڕێککەوتن. ئیمە تا ئێستا 21 کاتژمێرە کار دەکەین و کۆمەڵێک وتووێژی جەوهەریمان لەگەڵ ئێرانییەکان ئەنجام داوە. ئەوە هەواڵێکی خۆشە.بەڵام هەواڵە ناخۆشەکە ئەوەیە کە ئێمە نەگەیشتووینەتە ڕێککەوتن و پێموایە ئەوە هەواڵێکی زۆر خراپترە بۆ ئێران لە چاو ئەمەریکا. ئێمە بەبێ گەیشتن بە ڕێککەوتن دەگەڕێینەوە ئەمەریکا. ئێمە هێڵە سوورەکانمان ڕوون کردووەتەوە؛ ئامادە بووین لەسەر هەندێ شت سازش بکەین و لەسەر کۆمەڵکێک خاڵیش پێداگریمان کرد. ئێمە ئەم پرسەمان ڕوون کردەوە و ئەوانیش هەڵیانبژارد مەرجەکانمان قبوڵ نەکەن.
ئێمە لەسەر هەموو ئەو پرسانە قسەمان کرد، هەروەها باسمان لە کۆمەڵێک پرسی دیکە کرد، بەڵام هێشتا نەمانتوانی بگەینە ئەو ئاستەی کە ئێرانییەکان ئامادەبن مەرجەکانمان قبوڵ بکەن. پێم وایە ئێمە تەواو نەرم و نیان بووین. سەرۆک پێی وتبووین دەبێت بە نیازپاکییەوە بێنە ئێرە و هەموو هەوڵێک بدەن بۆ ئەوەی ڕێککەوتنێک بکەن. ئێمە ئەوەمان کرد و بەداخەوە نەمانتوانی هیچ پێشکەوتنێک بەدەست بهێنین.
بەڵێ دیارە ئێمە بەردەوام لەگەڵ سەرۆک قسەمان دەکرد. نازانم لە ماوەی 21 کاتژمێری ڕابردوودا چەند جار قسەمان لەگەڵ کرد، شەش جار، دوانزە جار. دیارە لەگەڵ براد کوپەر، پیت هێگسێت، مارکۆ روبیۆ و هەموو تیمی ئاسایشی نیشتمانی قسەمان کردووە. بۆیە بەردەوام لە پەیوەندیدا بووین لەگەڵ تیمەکەدا چونکە بە نیەتێکی باشەوە دانوستانمان دەکرد. ئێمە لێرە دەڕۆین، ئێمەش لێرە بە پێشنیارێکی زۆر سادە دەڕۆین، شێوازێک بۆ تێگەیشتن لەوەی کە ئەمە دوا پێشنیارە و باشترین پێشنیارمانە. با بزانین ئێرانییەکان قبوڵی دەکەن یان نا.
-
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا ئێوارەی ڕۆژی شەممە لە بەردەم کۆشکی سپی سەبارەت بە وتووێژەکانی ئەمەریکا لەگەڵ کۆماری ئیسلامی لە پاکستان لە لێدوانێکیدا بۆ ڕۆژنامەوانان وتی "چەندین کاتژمێر کۆبوونەوەیان هەبووە. با بزانین چی ڕوودەدات."
سەرۆک ترامپ جەختی لەوە کردەوە کە ڕێککەوتن هەبێت یان نا، ئەمەریکا سەرکەوتووە.
ترامپ وتی بەبێ گوێدانە ئەوەی چی ڕوودەدات، "ئێمە سەرکەوتووین". وتیشی "ئێمە بە تەواوی ئەو وڵاتەمان تێکشکاندووە، بۆیە، با بزانین چی ڕوودەدات. ڕەنگە ئەوان ڕێککەوتن بکەن، ڕەنگە نەیکەن. لە ڕوانگەی ئەمەریکاوە، ئێمە سەرکەوتووین."
سەرۆکی ئەمەریکا وتی "ئێمە خەریکی دانوستانین و ئەوەی کە ئایا ڕێککەوتن بکەین یان نا، بۆ من گرنگ نییە. هۆکارەکە ئەوەیە کە ئێمە سەرکەوتنمان بەدەستهێناوە."
دۆناڵد ترامپ لێدوانەکانی پێشووی دووپاتکردەوە کە ئەمەریکا هێزی ئاسمانی و هێزی دەریایی و سەرکردایەتی ئێرانی لەناوبردووە و ڕایگەیاند ئێستا کار لەسەر کردنەوەی تەنگەی هورمز دەکات و وتیشی ئەمەریکا ئەمە لە بری وڵاتانی دیکە دەکات، چوونکە ئەوان بوێری و ئازایەتی ئەوەیان نییە.
-
ئاژانسی هەواڵی ڕۆیتەرز بە پشتبەستن بە ڕاپۆرتێکی سی ئێن ئێن بڵاویکردووەتەوە هەواڵگری ئەمەریکا بۆی دەرکەوتووە چین خۆی ئامادە دەکات بۆ ئەوەی لە ماوەی چەند هەفتەی داهاتوودا سیستەمی بەرگری ئاسمانی نوێ بگەیەنێتە ئێران.
ڕۆیتەرز نووسیویەتی ئاماژە هەیە کە پەکین کاردەکات بۆ ئەوەی بارەکان لە ڕێگەی وڵاتانی سێیەمەوە بگوازێتەوە بۆ ئێران.
دۆناڵد ترامپ سەرۆکی ئەمەریکا، پاشنیوەڕۆی شەممە بە کاتی واشنتن کاتێک لە کۆشکی سپی بەرەو میامی بەڕێکەوت، بە ڕۆژنامەوانانی ڕاگەیاند "ئەگەر چین ئەوە بکات،لەگەڵ کێشەی گەورە ڕووبەڕوو دەبێتەوە."
سەرۆک ترامپ وردەکاری زیاتری لەمبارەیەوە نەخستەڕوو.
ڕۆیتەرز دەڵێت وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا و باڵیۆزخانەی چین لە واشنتن و وەزارەتی دەرەوەی چین ڕۆژی شەممە وەڵامی داواکارییەکانی ئەو ئاژانسەیان بۆ لێدوان لەسەر ئەم بابەتە نەداوەتەوە.
ئەمەریکا و ئێران لە ئێوارەی ڕۆژی شەممەوە بە کاتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ئیسلام ئابادی پایتەختی پاکستان لە دانوستانێکی ئاست بەرزدان و بەدوای ڕێگایەکدا دەگەڕێن بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی شەش هەفتەیی نێوانیان.
-
حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە بەیاننامەیەکدا سەبارەت بە دەستپێکردنی دانوستانەکانی نێوان ئەمەریکا و کۆماری ئیسلامی ئێران لە ئیسلام ئاباد، بە توندی ناڕەزایەتی خۆی دەردەبڕێت بەرامبەر بە پێکهاتەی شاندی ئێران و ئامادەبوونی محەمەد جەعفەر سەحراروودی و ئەمە بە "سووکایەتیکردنی ئاشکرا بە دادپەروەری و قوربانیانی تیرۆریزم "ناو دەبات.
لە بەیاننامەکەی ئەو حزبەدا جەخت لەوە کراوەتەوە کە سەحراروودی "راستەوخۆ ڕۆڵی هەبووە لە تیرۆرکردنی دوکتور عەبدولڕەحمان قاسملوو و لەژێر لێپێچینەوەی نێودەوڵەتیدایە و نابێت لەسەر مێزی دانوستانی نێودەوڵەتی ئامادەبێت. "
حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران دەڵێت بوونی ئەو جۆرە کەسانە لە دانوستانەکاندا نەک هەر بێڕێزیکردنە بە شاندی ئەمەریکا و بنەما یاساییە نێودەوڵەتییەکان، بەڵکو "پێشێلکردنی ئاشکرای بنەما ئەخلاقییەکان و بێبایەخکردنی قوربانیانی تیرۆرە."
حیزبی دیموکراتی کوردستان لە کۆتاییدا داوای دادگایی کردنی تاوانبارانی تێرۆریزمی دەوڵەتی و زیادکردنی گوشاری سیاسی بۆ سەر کۆماری ئیسلامی و پشتیوانیی جیددی لە داخوازییەکانی ئازادیخوازی خەڵکی ئێران و کوردستان دەکات.
-
وەزارەتی بەرگری سعودیە ڕایگەیاند پاکستان لە چوارچێوەی ڕێککەوتنی بەرگری نێوان ئەو وڵاتە لەگەڵ سعودیە، فڕۆکەی جەنگی و هێزی سەربازی دیکەی ڕەوانەی ئەو وڵاتە کردووە.
وەزارەتی بەرگری سعودیە ڕۆژی شەممە و هاوکاتی دانوستانەکانی ئێران و ئەمەریکا لە ئیسلام ئاباد بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ لە ناوچەکەدا، ڕایگەیاند فڕۆکە جەنگییەکانی پاکستان لە بنکەی ئاسمانی شا عەبدولعەزیز لە وڵاتەکە جێگیرکراون.
بەگوێرەی ئەو وەزارەتە ئامانج لەم جێگیرکردنە بەهێزکردنی هاوکاری هاوبەشی بەرگری و زیادکردنی ئامادەیی سەربازی و پاڵپشتی ئاسایش و سەقامگیری ناوچەیی و نێودەوڵەتییە.
ئەم ڕێوشوێنە لە کاتێکدایە کە شەڕی نێوان ئێران لە لایەک و ئەمەریکا و ئیسرائیل لە لایەکی دیکەوە دوای نزیکەی 40 ڕۆژ لە دوای نێوەندگیریی پاکستان گەیشتووەتە ئاگربەست و دانوستانەکانی نێوان ئێران و ئەمەریکا لە ئیسلام ئاباد بەردەوامە بۆ کۆتاییهێنان بە ململانێکان و گەیشتن بە ڕێککەوتنێکی بەردەوام.
سێ سەرچاوە لەوان بەرپرسێکی باڵای حکومەتی پاکستان بە ئاژانسی ڕۆیتەرزیان ڕاگەیاندووە فڕۆکە جەنگییەکانی پاکستان لە سعودیە جێگیرکراون دوای ئەوەی بە مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لەلایەن ئێرانەوە هێرش کرایە سەر ژێرخانی سەرەکی وزەی سعودیە و هاوڵاتییەکی سعودیە تێیدا کوژرا.
هێرشەکانی ئێران بۆ سەر سعودیە نیگەرانییەکی جددی لە ئیسلام ئاباد دروستکردووە کە ئەگەری تۆڵەسەندنەوەی سعودیە وادەکات ئاگربەستەکە تێکبدات و دانوستانە بەردەوامەکانی نێوان ئێران و ئەمەریکا بخاتە مەترسییەوە.
ئەو سەرچاوانە ڕایانگەیاندووە کە جێگیرکردنی هێزەکانی پاکستان لە سعودیە بە مەبەستی دڵنیاکردنەوەی ڕیازە کە ئیسلام ئاباد بەرگری لە وڵاتەکەی دەکات لە بەرامبەر هەر هێرشێکی دیکەدا.
بەڵام حکومەتی سعودیە و سوپای پاکستان وەڵامی داواکاری فەرمییان نەدایەوە بۆ لێدوان لەسەر وردەکارییەکانی جێگیرکردنەکە.
ڕیاز و ئیسلام ئاباد لە مانگی هەشتی ساڵی 2015 پەیمانی بەرگریی هاوبەشیان واژۆ کرد کە تێیدا هاتووە هەر دەستدرێژییەک بۆ سەر هەریەک لە وڵاتان بە هێرش بۆ سەر هەردوو وڵات دادەنرێت. ئەم ڕێککەوتنە بڕگەیەکی گرنگە لە پەیوەندییە ئەمنییەکانی هەردوو وڵاتدا و هاوکارییە دەیان ساڵەی نێوانیانی بەرەو ئاستێکی نوێ بردووە.
پاکستان لە ماوەی ڕابردوودا ڕۆڵێکی بەرچاوی هەبووە لە پێشکەشکردنی پاڵپشتی سەربازی بۆ سعودیە، پێشکەشکردنی مەشق و ڕاوێژی سەربازی و جێگیرکردنی سنووردارکردنی هێزەکانی.
لەبەرامبەردا سعودیە لە قۆناغە جیاجیاکانی قەیرانی ئابووریدا پاڵپشتی پاکستانی کردووە، لەوانەش لەڕێگەی هاوکارییە داراییەکان و دابینکردنی وزە.
سەرچاوەیەکی ئاگادار لەو بابەتە ڕایگەیاند وەزیری دارایی سعودیە ڕۆژی هەینی بەمەبەستی نیشاندانی پاڵپشتی ئابوری خۆی بۆ پاکستان سەفەری بۆ ئیسلام ئاباد کردووە.
-
ڕۆژی شەممە 400 بارمتەی هێزەکانی سوریای دیموکرات ئازاد کران کە لەلایەن حکومەتی کاتی سوریاوە گیرابوون. لە هەمانکاتدا هێزەکانی هەسەدە 90 زیندانی حکومەتی دیمەشقی ئازاد کرد. زانیاری زیاتر لەم ڕاپۆرتەدا.
-
فەرماندەیی ناوەندیی ئەمەریکا ڕۆژی شەممە هاوکاتی بەڕێوەچوونی دانوستانی ئەمەریکا و کۆماری ئیسلامی لە ئیسلام ئاباد، ڕایدەگەیەنێت دەستیکردووە بە ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی پاککردنەوەی مین لە تەنگەی هورمز.
لە بەیاننامەیەکدا کە لەلایەن فەرماندەیی ناوەندیی ئەمەریکا، سێنتکۆم، ڕۆژی شەممە بڵاوکراوەتەوە، ڕاگەیەندراوە پرۆسەی پاککردنەوەی مین لە تەنگەی هورمز بە دوو کەشتی جەنگی ئەمەریکا دەستیپێکردووە.
بەیاننامەکەی سێنتکۆم باس لەوە دەکات کە دوو کەشتیی ئەمەریکایی بە ناوەکانی یو ئێس ئێس فرانک پیتەرسۆن و یو ئێس ئێس مایکل مورفی لە چوارچێوەی ئەرکێکی فراوانتر بۆ دڵنیابوون لە پاککردنەوەی تەواوەتی مینە دەریاییەکان کە پێشتر لەلایەن سوپای پاسدارانی ئینقلابی ئیسلامی ئێرانەوە دانرابوون، بە تەنگەی هورمزدا تێپەڕیون و لە کەنداوی فارسدا چالاکن.
براد کوپەر، فەرماندەی سێنتکۆم دەڵێت "ئەمڕۆ دەستمان بە پرۆسەی دروستکردنی ڕێڕەوێکی نوێ کرد و بەم زووانە ئەم ڕێگا پارێزراوە لەگەڵ پیشەسازی کەشتیوانیدا هاوبەش دەکەین بۆ هاندانی ڕۆیشتنی ئازادی بازرگانی".
پێش ڕاگەیاندنی سێنتکۆم، دۆناڵد ترامپ ڕایگەیاند ئەمەریکا "هەموو 28 کەشتییە مین چێنرەکانی ئێرانی" نوقم کردووە و سوپای ئەمەریکا پرۆسەی پاککردنەوەی تەنگەی هورمزی لە مینەکانی دەستپێکردووە.
هەروەها پەیامنێری ئەکسیۆس بە پشتبەستن بە بەرپرسێکی باڵای ئەمەریکا نووسیویەتی ئەم کارە بەبێ هەماهەنگی لەگەڵ ئێران ئەنجامدراوە و لە سەرەتای دەستپێکردنی شەڕەوە یەکەمجارە کەشتییە ئەمەریکاییەکان بە تەنگەی هورمزدا تێپەڕن.
زیاتر لە 40 ڕۆژە نیگەرانییەکان سەبارەت بە ئەگەری هێرشەکانی سوپای پاسداران بۆ سەر کەشتییەکان بە شێوەیەکی کاریگەر تەنگەی هورمزیان داخستووە. بەشێکی بەرچاو لە نەوتی جیهان بەم ڕێڕەوی گرنگەدا تێدەپەڕێت و سنووردارکردنی ئەم رێگەیە، کاریگەری لەسەر بازاڕەکانی وزەی جیهانی هەبووە.
-
بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، لە پۆستێکی نوێدا لەسەر تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس ڕایدەگەیەنێت لە ژێر سەرکردایەتی ئەودا، ئیسرائیل بەردەوام دەبێت لە شەڕکردن دژ بە "ڕژێمی تیرۆریستی ئێران و هێزەکانی".
سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل هەر لەم پۆستە دا بە ڕاشکاوی ڕەخنە لە سەرکۆماری تورکیا، ڕەجەب تەیب ئەردۆغان دەگرێت لەبەر هاوکاریکردنی تورکیا لەگەڵ کۆماری ئیسلامی و دەڵێت تورکیا هاووڵاتیانی کوردی خۆی دەکوژێت.
نەتانیاهۆ نووسیویەتی "ئیسرائیل لە ژێر سەرکردایەتی من بەردەوام دەبێت لە شەڕکردن دژ بە ڕژێمی تیرۆریستی ئێران و هێزەکانی، بە پێچەوانەی ئەردۆغان کە پەنایان پێ دەدات و بەردەوامە لە کوشتنی هاووڵاتیانی کوردی خۆی."
-
بەرپرسێکی باڵای کۆشکی سپی ڕۆژی شەممە ڕایگەیاند ئەمەریکا و پاکستان و ڕێژیمی ئێران ئەمڕۆ کۆبوونەوەی "ڕووبەڕووی سێ قۆڵی" ئەنجام دەدەن.
بە گوێرەی هەواڵێکی ئەسۆشیەیتد پرێس دانوستانە ڕووبەڕووەکانی ڕۆژی شەممە لە پاکستان کە لەلایەن ڤانس و قاڵیبافەوە سەرپەرشتی دەکرێن، نموونەیەکی دەگمەنە لە پەیوەندییە ئاست بەرزەکانی نێوان سەرکردایەتی ئەمەریکا و حکومەتی ئێران.
ڕاپۆرتەکەی ئەسۆشیەیتد پرێس دەڵێت لە دوای شۆڕشی ئیسلامی لە ساڵی 1979ەوە، بەرزترین ئاستی پەیوەندی ڕاستەوخۆی نێوان ئەم دوو وڵاتە لە سەردەمی سەرۆکایەتی ئۆبامادا بووە لە ساڵی 2013 کە حکومەتی ئەو کاتی ئێران بە سەرۆکایەتی ڕوحانی لەگەڵ ئەمەریکا سەبارەت بە پرسی ناوکی دانیشتنی ڕووبەڕوویان هەبووە.
ڕاپۆرتەکەی ئەسۆشیەیتد پرێس هەروەها باس لەوە دەکات کە ئەمە ئەرکێکی سیاسی گەورەیە بۆ ڤانس کە دوودڵ بووە لە شەڕی ئەمەریکا لەگەڵ ئێران و ئەزموونی دیپلۆماسی کەمیشی هەیە. هەروەها ستیڤ ویتکۆف و جەرێد کوشنەر بەشێکن لە شاندی واشنتن لەم گەشتەدا.
کۆشکی سپی ڕایگەیاندووە کۆمەڵێکی تەواو لە پسپۆڕانی ئەمەریکایی لە بوارە پەیوەندیدارەکاندا ناردووە بۆ ئەوەی بەشداری دانوستانەکان بکەن لە ئیسلام ئاباد، هەروەها ڕایگەیاندووە، پسپۆڕانی دیکە لە واشنتنەوە پشتگیری تیمەکە دەکەن.
-
پەرلەمانی عێراق ڕۆژی شەممە، 11ی مانگی چوار چوار نزار ئامێدی بە زۆرینەی دەنگ وەک سەرکۆماری نوێی ئەو وڵاتە هەڵدەبژێرێت.
لە کۆبوونەوەی پەرلەماندا، ناوبراو لە گەڕی یەکەمدا 208 دەنگی بەدەست هێنا و لە گەڕی دووەمدا بە زۆرینەی بەرچاو نزیکەی 90٪ دەنگەکانی بەدەستهێنا و سەرکەوت.
ئەم هەڵبژاردنە کۆتایی هێنا بە چەند مانگ قەیرانیی سیاسی لە عێراق. دوای ئەم هەڵبژاردنە، عێراق دەچێتە قۆناغی هەڵبژاردنی سەرۆکوەزیران، کە پۆستێکی هەستیارترە.
نزار ئامێدی، ئەندامی مەکتەبی سیاسی یەکیەتی نیشتمانی کوردستانە و تەمەنی 58 ساڵە. لە ساڵی 2022 تا 2024 وەزیری ژینگەی عێراق بووە و لە ساڵی 2024 ەوە بوە بەرپرسی نووسینگەی مەکتەبی سیاسیی یەکێتی نیشتمانیی کوردستان لە بەغداد.
ئەو لە بنەماڵەیەکی سیاسییە و لەدایک بووی ناوچەی ئامێدیی پارێزگای دهۆکە. پێشتر وەک ڕاوێژکاری سێ سەرکۆماری عێراق کاری کردووە.
هەروەها لە کۆبوونەوەکانی کابینە لەگەڵ سەرۆکوەزیران محەمەد شیاع سودانی، و لە پانێڵ و کۆبوونەوەکانی دیکەدا بەشداریی کردووە.
دوای هەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار، ماوەی 15 ڕۆژ مەودا بۆ دیاریکردنی کاندیدی سەرۆکوەزیران دیاری کراوە. بەپێی سیستەمی هاوبەشیی مەزهەبی لە عێراق، سەرۆکوەزیران دەبێت شیعە بێت، سەرۆکی پەرلەمان سوننی، و سەرکۆمار کورد بێت.
-
وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا ڕایدەگەیەنێت مافی مانەوەی هەمیشەیی (گرین کارت)ی عیسا هاشمی کوڕی مەعسومە ئێبتکار و بنەماڵەکەی هەڵوەشاندووەتەوە و کارمەندانی فیدراڵی دەستبەسەریان کردوون.
لە ڕاگەیەندراوێکی وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا کە ڕۆژی شەممە بڵاوکراوەتەوە ناسنامەی هاوسەری عیسا هاشمی بە ناوی مریەم تەهماسبی بڵاو کردووەتەوە و ئاماژەی بەوە کردووە لە ئێستادا خۆیان و کوڕەکەیان لەژێر دەستی کۆچبەران و گومرگی ئەمەریکادان و چاوەڕێی دیپۆرتکردنەوە دەکەن.
مەعسومە ئێبتکار یەکێک لەو کەسانە بوو کە ڕۆڵی هەبووە لە داگیرکردنی باڵیۆزخانەی ئەمەریکا لە تاران لە ساڵی 1979 لە لایەن "خوێندکارانی پەیڕەوی هێڵی ئیمام" کە بووە هۆی بارمتەگرتنی 52 ئەمەریکایی بۆ ماوەی 444.
وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا لە بەیاننامەکەدا مەعسومە ئێبتکار بە یەکێک لەو کەسانەی ناو بردووە ئاسانکاری بۆ بە بارمتەگرتنی ئەمەریکاییەکان کردووە ئاماژەی بەوەشکردووە ناوبراو هەوڵیداوە بە ئامادەکردنی چاوپێکەوتنی ڕێنمایی کراو بارودۆخی بارمتەکان بە لەبار و باش بخاتەڕوو، لەکاتێکدا لە ژووری تاکەکەسیدا ڕاگیرابوون و تووشی فشاری جەستەیی و دەروونی بوون.
مەعسومە ئێبتکار لە سەردەمی حکوومەتی محەمەد خاتەمی سەرۆکی ڕێکخراوی پاراستنی ژینگە و جێگری سەرۆک کۆمار بووە، هەروەها لە هەمان پۆستدا لە حکوومەتی حەسەن ڕۆحانیدا کاری کردووە، دواتریش وەک جێگری سەرۆکی ئێران لە کاروباری ژنان و خێزاندا دەستنیشان کراوە.
بەگوێرەی زانیارییەکانی وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا، عیسا هاشمی و مریەم تەهماسبی و منداڵەکەیان لە ساڵی 2014 بە ڤیزەی سەردەمی سەرۆکایەتی باراک ئۆباما چوونەتە ئەمەریکا و لە مانگی شەشی 2016 لە ڕێگەی پرۆگرامی ڤیزەی هەمەچەشنییەوە مافی مانەوەی هەمیشەیییان وەرگرتووە.
وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا هەروەها هەفتەی ڕابردوو ڕایگەیاند کە مافی مانەوەی هەمیشەیی حەمیدە ئەفشار سولەیمانی، خزمی قاسم سولەیمانی، فەرماندەی کوژراوی سوپای قودسی سوپای پاسداران و کچەکەی هەڵوەشاندوەتەوە. وەزارەتەکە ڕایگەیاندووە ئەو دوو کەسە لەژێر دەستی کۆچبەری و جێبەجێکردنی گومرگی ئەمەریکادان.
لە بەیاننامەکەدا ئەوەش هاتووە کە مافی مانەوەی هەمیشەیی فاتمە ئەردەشیر لاریجانی کچی عەلی لاریجانی سکرتێری پێشووی ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی ئێران و هاوسەرەکەی هەڵوەشاوەتەوە. وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەو دوو کەسە لە ئەمەریکا نەماون و هاتنیان بۆ ئەمەریکا قەدەغە کراوە.
بەڕێوبەرایەتی ترامپ جەختی لەوە کردووەتەوە کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا ڕێگە نادات وڵاتەکە ببێتە شوێنی نیشتەجێبوونی ئەو کەسانە کە پەیوەندییان بە "ڕژێمە تیرۆریستییە دژە ئەمەریکاییەکانەوە" هەیە.
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا لە دوایین پۆستیدا لەسەر پلاتفۆرمی تروث ڕایدەگەیەنێت ئەمەریکا ئێستا دەستی کردووە بە پاک کردنەوەی تەنگەی هورمز لە مینە چێنراوەکانی ئێران.
سەرۆک ترامپ ڕۆژی شەممە هاوکاتی دانوستانەکانی ئێران و ئەمەریکا لە درێژەی نووسینەکەی لە تروث نووسیویەتی "ئەم هەوڵەی وەلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا بۆ خاوینکردنەوەی تەنگەی هورمز لە مینەکانی ئێران، خزمەتێکە بۆ وڵاتانی جیهان، لەوانە چین، ژاپۆن، کۆریای باشوور، فەڕەنسا، ئەڵمانیا و زۆر وڵاتی دیکە."
ترامپ وێڕای رەخنە لە بێ ئیرادەیی و بێ ورەیی ئەو وڵاتانە دەشڵێت "ئەوان، بەشێوازێکی سەیرو سەمەرە نە ویست نە بوێری ئەوەیان هەیە کە ئەم کارە جێبەجێ بکەن."
لە درێژەی پۆستەکەیدا سەرۆک ترامپ وێڕای رەخنە لەو میدیایە کە هەواڵی ساختە بڵاو ئەکەنەوە، نووسیویەتی میدیای هەواڵی ساختە ئەیەوێت وا درەبخەن کە ئێران براوەی شەڕەکەیە لە حاڵێکدا کە هەمو دەزانن کە ئەوان خەریکن ئەدۆڕێنن و بە شیوەیێکی بەرچاویش ئەدۆڕێن.
ترامپ ئاماژە بەوە دەکات کە ئێرانییەکان "هێزی دەریاییان نەماوە، هێزی ئاسمانیان نەماوە، سیستەمی بەرگریی دژەفڕۆکەیان تەواو لەناوچووە، ڕادارەکانیان لەناوچوون، کارگەکانی مووشەک و درۆنەکانیان بە گشتی لەناو چوون، هەروەها مووشەک و درۆنەکانیشیان نەماون و گرنگتر لەوانە، سەرکردە کۆنەکانیان لەگەڵمان نین و سوپاس بۆ خودا!."
سەرۆک ترامپ دەڵێت تەنیا مەترسییەک کە هیشتا ماوەتەو مینە دەریاییە چێنراوەکانی ئێرانە کە ڕەنگە زیان بە کەشتییەکان بگەیەنێت و ئەمەریکا خەریکی خاوێنکردنەوەیانە و"بەڵام بزانن هەموو 28 کەشتیە مینچێنەکانیشیان لە قووڵایی دەریادان".
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
هاوکات لەگەڵ ڕاگەیاندنی فەرمی پاکستان، میدیاکانی ئێرانیش ڕۆژی شەممە دەستپێکردنی فەرمی دانوستانەکانی نێوان ئێران و ئەمەریکایان بە نێوەندگیری پاکستان لە ئیسلام ئاباد ڕاگەیاند و یەکەم وێنەی دیداری شاندی کۆماری ئیسلامی لەگەڵ بەرپرسانی باڵای پاکستان بڵاوکرایەوە.
ڕاگەیاندنی دەستپێکردنی دانوستانەکان لە کاتێکدایە کە ئێران پێشتر ئاگربەستی لە لوبنان و ئازادکردنی سەروەت و سامانی بەستوو وەک پێشمەرجێک بۆ دانوستانەکان ڕاگەیاندبوو.
لەم دیدارەدا شەهباز شەریف سەرۆک وەزیرانی پاکستان میوانداری شاندێکی ئێرانی دەکات بە سەرۆکایەتی محەمەد باقر قاڵیباف سەرۆکی مەجلیسی شۆرای ئیسلامی(پەرلەمانی ئێران).
قاڵیباف پیشتر ئاگربەستی لوبنان و ئازادکردنی پارەی بەستووی ئێرانی بە مەرجی دەستپێکردنی دانوستانەکان ناو بردبوو و جەختی لەوە کردبووە کە تا جێبەجێکردنی ئەو داواکاریانە هیچ دانوستانێک ناکرێت.
هەر لەو پێوەندییەدا، ئاژانسی هەواڵی تەسنیم نزیک لە سوپای پاسداران،لە بارەی دەستپێکردنی فەرمیی دانوستانەکان بڵاویکردووتەوە ڕاوێژی چڕ و پێشکەوتن لە دانوستانەکاندا لە ئارادیە و نووسیویەتی لەم ڕاوێژکارییانەدا، ڕێککەوتن کراوە کە هێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر بەیروت ڕابگیرێت و سنووردار بکرێت بە ناوچەکانی باشووری لوبنایشەوە.
هەروەها ئەو دەزگایە بڵاوی کردووەتەوە کە لایەنی ئەمەریکایی ئازادکردنی سەروەت و سامانی بەستووی ئێرانی قبوڵکردووە، بەڵام جەختی لەوە کردووەتەوە کە ئەو پرسە "پێویستی بە گفتوگۆی شارەزایی و تەکنیکی وردتر هەیە لەم بارەیەوە."
کاتژمێرێک پێش دەستپێکردنی فەرمی دانوستانەکان، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران ڕایگەیاند کە دانوستان لەگەڵ کاربەدەستانی پاکستان لەو کاتەوەی دەستی پێکردووە کە شاندی ئێرانی گەیشتوونەتە ئیسلام ئاباد.
ئیسماعیل بەقایی دووپاتی کردووەتەوە کە محەمەد باقر قاڵیباف و عەباس عەراقچی نزیکەی دوو تا دوو سەعات و نیو گفتوگۆیان لەگەڵ بەرپرسانی پاکستان کردووە. بەقایی ناوی ئەو بەرپرسانەی نەخستەڕوو، بەڵام هەندێک لە هەواڵەکان پێشتر باسیان لەوە کردبوو کە دانوستانەکان لەگەڵ وەزیری بەرگری پاکستان ئەنجام دراوە کە ئەویش لە فڕۆکەخانە پێشوازی لە شاندی ئێران کردبوو.
-
ئاژانسی هەواڵی ڕۆیتەرز بە پشتبەستن بە سێ سەرچاوەی نزیک لە بازنەی ناوەوەی کۆماری ئیسلامی ڕایدەگەیەنێت موجتەبا خامنەیی، ڕێبەری نوێی ئێران، هێشتا خەریکی وەرگرتنی چارەسەرییە بۆ ئەو برینە قورسانەی لە دەموچاو و قاچەکانیدا دروستبووە، ئەمەش لە هێرشە ئاسمانییەکەی ئەمەریکا کە تێیدا باوکی و ژمارەیەکی دیکە کوژران.
سەرچاوەکان بە ئاژانسی ڕۆیتەرزیان ڕاگەیاندووە، لە هێرشەکەی سەر شوێنی نیشتەجێبوونی ڕێبەری باڵای ئێران لە ناوەڕاستی تاران ڕووخساری موجتەبا خامنەیی زیانێکی زۆری بەرکەوتووە و هەروەها قاچێک یان هەردوو قاچیش بە قورسی بریندار بووە.
ڕاپۆرتەکە دەڵێت بەڵام خامنەیی تەمەن 56 ساڵ لە چاکبوونەوەدایە و تا ئێستاش لە ڕووی دەروونییەوە بە وریاییەوە ماوەتەوە.
بە گوێرەی قسەی دوو لەو سەرچاوانە، مەجتەبا لە ڕێگەی لینکی دەنگییەوە بەشداری لە کۆبوونەوەکانی بەرپرسانی باڵا دەکات و بەشدارە لە بڕیاردان لەسەر پرسە گرنگەکان، لەوانە شەڕ و دانوستان لەگەڵ واشنتن.
لێدوانی سەرچاوەکان سەبارەت بە ئاستی برینداربوونی خامنەیی لەگەڵ لێدوانەکانی پیت هێگسێت، وەزیری جەنگی ئەمەریکا لە 13ی مانگی سێ یەکدەگرێتەوە، کە ڕایگەیاندبوو کە موجتەبا خامنەیی بریندار بووە و ئەگەری هەیە شێوەی شێواو بێت."
ڕۆیتەرز نووسیویەتی ناتوانێت بە شێوەیەکی سەربەخۆ لێدوانەکانی سەرچاوەکان پشتڕاست بکاتەوە.
ئەم ڕاپۆرتە چەند ڕۆژێک دوای ئەوە دێت کە میدیاکانی بەریتانیا بە پشتبەستن بە یاداشتێکی هەواڵگری باسیان لەوە کرد ڕێبەری نوێی کۆماری ئیسلامی لە ئێستادا بێهۆشە و ناتوانێ حوکمڕانی بکات.
ئەم هەڵسەنگاندنە کە دەگوترێ لەسەر بنەمای هەواڵگریی ئەمەریکا و ئیسرائیل بووە، ئاماژەی بەوە کردبوو کە موجتەبا خامنەیی لە شاری قوم بە هۆی حاڵەتێکی پزیشکی قورسەوە چارەسەری وەردەگرێت.
ڕاپۆرتەکەی ڕۆیتەرز باس لەوە دەکات کە شوێن و بارودۆخ و توانای حوکمڕانی خامنەیی تا ڕادەیەکی زۆر بۆ خەڵک نادیارە.
موجتەبا خامنەیی لە دوای دەستنیشانکردنی وەک ڕێبەری نوێی کۆماری ئیسلامی، تا ئێستا لەبەردەم خەڵکدا نەبینراوە.
کۆماری ئیسلامی پێشتر ڕایگەیاندبوو کە لە هەمان ئەو هێرشەدا کە عەلی خامنەیی کوژرا، موجتەباش تووشی برینی سووک بووە، هێرشێک کە هاوژینەکەی و هەندێک کەسوکاریشی تێدا کوژران. بەڵام تا ئێستا هیچ ڕوونکردنەوەیەک بۆ ئامادەنەبوونی ناوبراو نەدراوە.
کەسێکی نزیک لە بازنەی خامنەیی بە ئاژانسی ڕۆیتەرزی ڕاگەیاندووە پێشبینی دەکرێت لە یەک دوو مانگی داهاتوودا وێنەی نوێی ڕێبەری کۆماری ئیسلامی بڵاوبکرێتەوە و تەنانەت ڕەنگە تا ئەو کات خۆی لەبەردەم خەڵکدا دەربکەوێت.
هەر سێ سەرچاوەکە جەختیان لەوە کردووەتەوە کە موجتەبا تەنها کاتێک دەردەکەوێت کە بارودۆخی تەندروستی و ئەمنی ڕێگەی پێبدات.
-
سەرۆک ترامپ لە پۆستێکدا لەسەر پلاتفۆرمی تروث ڕاێدەگەیەنێت ژمارەیەکی زۆرلە کەشتی نەوتهەڵگری گەورە بە بەتاڵی بەرەو ئەمەریکا بەڕێکەوتوون بۆ کڕینی نەوت و گازی ئەو وڵاتە.
ترامپ نووسیویەتی "ژمارەیەکی زۆر لە کەشتی نەوتهەڵگر کە بە تەواوەتی بەتاڵن، کە هەندێکیان لە گەورەترینەکانی جیهانن، لە ئێستادا بەرەو ئەمەریکا دێن بۆ بارکردنی باشترین و 'شیرینترین' نەوت (و گاز!) لە هەموو جیهاندا."
سەرۆکی ئەمەریکا باسی ئەو وڵاتانەی نەکردووە کە لەئێستادا داوای نەوت لە ئەمەریکا دەکەن، بەڵام نووسیویەتی "نەوتەکەمان لە کۆی گشتی دوو ئابووریی گەورەی داهاتوی جیهان زیاترە و کواڵیتیشی بەرزترە، چاوەڕوانی ئێوەین."
ئەم پۆستە لە کاتێکدایە کە بازاڕی جیهانی نەوت بەهۆی کێشەکانی تەنگەی هۆرمز و کەمکردنی دابینکردنی نەوت لە ناوچەکەدا، لە ژێر گوشارێکی زۆردایە.
بەپێی زانیارییەکانی بازاڕ، چەندین کەشتی گەورەی نەوتهەڵگری بەتاڵ بەرەو کەنارەکانی کەنداوی ئەمەریکا بەڕێکەوتوون بۆ بارکردنی نەوتی خاو.
بەپێی ئامارەکانی ئاژانسی زانیاریی وزەی ئەمەریکا ، ئەم وڵاتە لە ساڵی 2025 و سەرەتای 2026 دا بەرهەمهێنانی نەوتی خاوی گەیاندووەتە ئاستێکی مێژوویی، بە تێکڕا نزیکەی 13.5 بۆ 13.9 ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا. ئەم بڕە زیاترە لە بەرهەمهێنانی ڕووسیا و سعودیە بەگشتی.
نەوتی ئەمەریکا بە "شیرین" بوون و جۆری بەرز ناسراوە، چونکە ڕێژەی پیسایی تێیدا کەمە و ئاسانتر ئەپاڵێورێت. لە ئێستادا ئەمەریکا نەوەک پێداویستی نەوتی خۆی دابین دەکات، بەڵکوو بەشێکی زۆری هەناردەی دەرەوە دەکات و پێشبینی دەکرێت لە مانگی پینجی داهاتوودا، هەناردەکردنی نەوتی خاوی کەنداوی ئەمەریکا بگاتە 5 ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا.
-
کۆشکی سپی ڕۆژی شەممە ڕایگەیاند جێگری سەرۆکی ئەمەریکا جەی دی ڤانس و ستیڤ ویتکۆف و جەرێد کوشنەر لەگەڵ سەرۆک وەزیرانی پاکستان شەهباز شەریف کۆبوونەتەوە.
کۆبوونەوەکە دوای ئەوە دێت کە شاندێکی ئێرانی بە سەرۆکایەتی محەمەد باقر قاڵیباف لەگەڵ بەرپرسێکی باڵای پاکستان کۆبووەوە. شەهباز شەریف ناوبژیوانی سەرەکی نێوان هەردوو تیمی دانوستانکارە.
شەریف لە دیدارەکەیدا لەگەڵ ڤانس وتی هیوادارە دانوستانەکانی ڕۆژی شەممە بناغەی ئاشتی هەمیشەیی لە ناوچەکەدا بێت.
لە هەمان کاتدا کۆشکی سپی ڕۆژی شەممە ڕاپۆرتێکی ڕۆیتەرزی ڕەتکردەوە کە سەروەت و سامانی بەستووی ئێران لە "قەتەر و بانکە بیانییەکانی دیکە" ئازاد کرابێت.
ئاژانسه هەواڵییەکە پێشتر بە پشتبەستن بە سەرچاوەیەک کە ناوی نەهێنراوە، بڵاوی کردبووەوە کە ئەمەریکا بە مەرجی قاڵیباف بۆ ئازادکردنی بەشێک لە سەروەت و سامانی بەستووی ئێران ڕازی بووە.
بەڕێوبەرایەتی بایدن پێشتر لە ساڵی 2024 بە فەرمی مۆڵەتی گواستنەوەی 6 ملیار دۆلار لە سامانی بەستووی ئێرانی لە کۆریای باشوور بۆ قەتەر دابوو، ئەمەش زەمینەی ئازادکردنی پێنج هاووڵاتی ئەمەریکایی کە لە ئێران زیندانی کرابوون، خۆش کرد.
بەڵام لە هەمان کاتدا یەکلایی بووەوە کە ئێران تەنیا دەتوانێت بە پارەی ئازادکراو خۆراک و دەرمان بکڕێت و قەتەریش ڕاستەوخۆ پارەکەی ئێران بۆ ئەو شتانە دەدات.
-
بەرپرسانی باڵای ئەمەریکا و ئێران لە کاتێکدا ڕۆژی شەممە 11ی مانگی چوار لە پایتەختی پاکستان وتووێژ دەکەن، کە هێشتا مشتومڕ و ناکۆکی لەسەر تەوەرە سەرەکییەکانی دانوستانەکان هەیە.
ئەم دانوستانە بە مەبەستی کۆتایی هێنان بە شەڕی ئەمەریکا و ئیسرائیل لە دژی کۆماری ئیسلامییە کە شەپۆلی هێرشەکانی ئێران بۆ سەر وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی لێکەوتەوە.
دوابەدوای ئاگربەستی کاتی لە شەڕەکەدا، کاربەدەستانی تاران پێداگرییان لەسەر ئەوە کردووە کە دانوستانە فەرمییەکان تەنیا لە حاڵەتێکدا "مانا"یان دەبێت کە واشنتن پابەند بێت بە ئاگربەست لە لوبنان و کردنەوەی پارە بەستوەکانی ئێران.
محەممەد باقر قاڵیباف، سەرۆکی مەجلیسی شۆرای ئیسلامی(سەرۆکی پەتلەمانی ئیران) کە ئێستا سەرۆکی تیمی دانوستانکاری کۆماری ئیسلامییە، بانگەشەی ئەوەی کرد کە ئێران بەپێی مەرجەکانی ئاگربەست بەردەوام دەبێت لە پیتاندنی یۆرانیۆم.
ئەو و بەرپرسانی دیکەی کۆماری ئیسلامیش ئاماژەیان بە پلانی گوماناوی 10 خاڵیی کۆماری ئیسلامی کردووە کە پێشکەشی ئەمەریکا کراوە.
ئەم بانگەشانەی کۆماری ئیسلامی لە کاتێکدایە کە دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا ڕایگەیاندووە بڵاوکردنەوەی ڕاپۆرتەکان سەبارەت بە "پلانێکی 10 خاڵیی تەواو ساختە"یە و بە مەبەستی "ناوزڕاندنی ئەو کەسانە بووە کە بەشدارن لە پرۆسەی ئاشتیدا".
هەروەها کارۆڵین ڵیڤیت وتەبێژی کۆشکی سپی ڕۆژی چوارشەممە ڕایگەیاند کە قبوڵکردنی پلانی 10 خاڵی ئێران لەلایەن ئەمەریکا درۆیە و پێشنیاری 15 خاڵیی ئەمەریکا دەبێتە بنەمای دانوستانەکان.
جێگری سەرۆکی ئەمەریکا جەی دی ڤانس کە ئێستا سەرکردایەتی شاندی ئەمەریکا دەکات، ڕایگەیاندووە کە سێ جۆرەی جیاوازی "پلانی 10 خاڵی" کۆماری ئیسلامی بینیوە و بە بۆچوونی ئەو جۆرەی یەکەمیان بە کەڵک وەرگرتن لە ئامرازی زیرەکی دەستکرد "چات جی پی تی" نووسراوە.
بەپێی ئەو پلانە 10 خاڵییەی کۆماری ئیسلامی ئێران باسی لێوە دەکات، درێژەی هێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان پێشێلکردنی مەرجەکانی ئاگربەستە.
هێرشەکانی ئێسرائیل بۆ سەر هێزەکانی حزبوڵا کە لە لایەن کۆماری ئیسلامییەوە پاڵپشتی دەکرێن، لە سەرەتای دەستپێکردنی شەڕەوە لە مانگی سێی ئەمساڵەوە، نزیکەی دوو هەزار کەسی کوشتووە. ئیسرائیل و ئەمەریکا ڕایانگەیاندووە کە هەڵمەتی لوبنان بەشێک نییە لە ئاگربەستی ئەمەریکا و ئێران، لە کاتێکدا تاران پێداگری لەسەر خستنەڕووی پرسی لوبنان لە ئاگربەستەکەدا دەکات.
کۆماری ئیسلامی هەروەها دەیەوێت ئەمەریکا سەروەت و سامانی بەستووی ئێران ئازاد بکات و کۆتایی بەو سزایانە بهێنێت کە ساڵانێکە ئابووری وڵاتەکەیان پەکخستووە.
واشنتن ڕایگەیاندووە کە ئامادەیە سزاکان بە شێوەیەکی بەرچاو سووک بکات، بەڵام تەنها لە بەرامبەردا ئیمتیازات لەلایەن ئێرانەوە سەبارەت بە بەرنامە ئەتۆمی و مووشەکییەکانی.
ئێران دەیەوێت سەروەری خۆی بەسەر تەنگەی هورمزدا بسەپێنێت کە تیایدا بەنیازە پارەی ترانزێت و کۆنترۆڵکردنی چوونە ژوورەوە وەربگرێت، هەنگاوێک کە بە مانای گۆڕانکارییەکی گەورە لە هاوسەنگی هێزی ناوچەکەدا دێت.
بەڵام ئەمەریکا دەیەوێت بەبێ هیچ سنووردارکردنێک تەنگەی هورمز بەڕووی کەشتی و نەوتهەڵگرەکاندا بکرێتەوە.
لەم دواییانەدا ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز بە پشت بەستن بە کاربەدەستانی ئەمەریکا ڕاپۆرتێکی بڵاوکردەوە کە سوپای پاسداران نەیتوانیوە بەتەواوی تەنگەی هورمز بەڕووی کەشتیوانیدا بکاتەوە، چونکە ناتوانن هەموو ئەو مینانە بدۆزنەوە و لایبەن کە لەو ڕێڕەوەدا چێنراون.
چاوەڕوان دەکرێت کۆماری ئیسلامی داوای قەرەبووکردنەوەی هەموو زیانەکانی شەڕی شەش هەفتەیی بکات. ئەمەریکا تا ئێستا هیچ لێدوانێکی لەو بارەیەوە نەداوە.
پرسی قەرەبووکردنەوە لە کاتێکدایە کە وڵاتانی عەرەبی کە لەلایەن کۆماری ئیسلامیەوە هێرشیان کراوەتە سەر، داوای قەرەبوو لە تاران دەکەن.
ئەنجوومەنی مافی مرۆڤی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان لە دانیشتنی بەپەلەی خۆیدا کە ڕۆژی چوارشەممە لە جنێڤ بەڕێوەچوو، لەسەر داوای وڵاتانی کەنداو، بڕیارنامەیەکی پێشنیارکراوی سەبارەت بە لێکەوتەکانی مافی مرۆڤی هێرشەکانی کۆماری ئیسلامی بۆ سەر ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی، ئوردن، بەحرەین، عەرەبستانی سعوودی، عومان، قەتەر و کوێت پەسەند کرد.
بەشێک لە بڕیارنامەکە داوا لە کۆماری ئیسلامی دەکات کە "بەپەلە" و "بە شێوەیەکی گونجاو" قەرەبووی ئەو زیانانە بکاتەوە کە بەهۆی هێرشەکانی ئەم دواییەی بۆ سەر وڵاتانی ناوچەکە کەوتووە.
کۆماری ئیسلامی داوای مۆڵەتی پیتاندنی یۆرانیۆم دەکات، پرسێک کە واشنتن ڕەتیکردۆتەوە و دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمەریکا جەختی لەوە کردووەتەوە کە دانوستانی لەسەر ناکرێت.
هەروەها هەم ئیسرائیل و هەمیش ئەمەریکا دەیانەوێت توانا مووشەکییەکانی ئێران بە شێوەیەکی بەرچاو سنووردار بکرێن. تاران ڕایگەیاندووە کە جبەخانەی مووشەکی بەهێزی وڵاتەکەی دانوستانی لەسەر ناکرێت.
کۆماری ئیسلامی خوازیاری کشانەوەی هێزەکانی ئەمەریکایە لە ناوچەکە و کۆتایی هێنان بە شەڕ لە هەموو بەرەکان و پابەندبوونی ئەمەریکا بە هێرش نەکردن. بەڵام ترامپ بەڵێنی داوە سەروەت و سامانی سەربازیی ئەمەریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بمێنێتەوە تا ڕێککەوتنی ئاشتی دەکرێت، هۆشداریشی داوە لە ئەگەری شکستی دانوستانەکان،ململانێکان زۆر بە توندی دەست پێدەکاتەوە.
-
ئاسمانگەڕانی ئارتمیسی 2 کە توانیویانە زیاتر لە 406 هەزار کیلۆمەتر دوور بکەونەوە لە زەویەوە، ڕەنگە ئەمشەو لە هەر کات زیاتر پێویستیان بە نزا و هیواخوازی ئێمە بێت. چونکە کاتێک کەشتییەکەیان دەگاتە بەرگەهەوای زەوی، گەرمی بەرگی دەرەوەی زیاتر لە 2 هەزار و 700 پلەی سەدی تێپەڕ دەکات.
بڕیارە گەشتی ئارتمیس 2 ئەمڕۆ هەینی کاتژمێر هەشت و حەوت خولەکی ئێوارە بە کاتی واشنتن (سێ و حەوت خولەکی بەیانی ڕۆژی شەممە بە کاتی هەولێر) کۆتایی بێت.
کەشتی ئۆڕایۆن کە سێ ئاسمانگەڕی ئەمەریکایی و یەکێکی کەنەدایی هەڵگرتووە، چاوەڕواندەکرێت لە زەریای هێمن لە نزیک کەناراوی سان دیێگۆ لە کالیفۆڕنیا بنیشێتەوە سەر ئاو.
گەڕانەوە بۆ بەرگەهەوای زەوی بە مەترسیدارترین قۆناغ دادەنرێت لە تەواوی گەشتەکە 10 ڕۆژیەکەی ئارتمیس 2.
کاتێک کەشتی ئۆڕایۆن دەگاتە ناو بەرگەهەوای زەوی، خێراییەکەی دەگاتە زیاتر لە 30 ئەوەندەی خێرایی دەنگ، واتا نزیکەی 11 کیلۆمەتر لە چرکەیەکدا.
کاریگەری لێکخشانەکەی لەگەڵ بەرگەهەوادا دەبێتە هۆی بەرزکردنەوەی گەرمی ڕووپۆشی کەشتییەکە بۆ نزیکەی 2 هەزار و 760 پلەی سەدی.
یەکێک لە ئاسمانگەڕان، ڤیکتۆر گلۆڤەر، ڕۆژی چوارشەممە لە خولگەی مانگ لە ڕێگەی سەرهێڵەوە بە ڕۆژنامەوانانی گوت، "ئەگەر ڕاستگۆبم لەگەڵتان، لەوەتەی ڕۆژی 3ی چواری 2023 بۆ کارەکە ڕاسپێردراوین، بیر لە ساتەکانی گەڕانەوە بۆ زەوی دەکەمەوە."
لەو ماوەیەی پلەی گەرمی بەرزدا، ئاسمانگەڕان لەژێر کاریگەری گەرمییەکەدا بۆ نزیکەی 16 خولەک تەواوی پەیوەندییان لەگەڵ تیمی ناسا لەسەر زەوی دەپچڕێت.
زانایانی ناسا بەرگێکی پارێزەریان لە گەرمی بۆ کەشتی ئۆڕایۆن داناوە، هەروەها دوای ئەو 16 خولەکە لە پچڕانی پەیوەندی، دەستبەجێ خێرایی کەشتییەکە لە ڕێگەی پەرەشوتەوە هێواش دەکرێتەوە.
پرۆسەی هێنانەوەی ئاسمانگەڕان دوای سەرئاوکەوتنی کەشتییەکە لە کاناراوی سان دیێگۆ چەندین کاتژمێر دەخایەنێت و لەلایەن تیمەکانی هێزی دەریایی ئەمەریکاوە سەرپەرشتی دەکرێت.
دوای هاتنەوەیان بە سەلامەتی، ئاسمانگەڕان دەستبەجێ دەگوازرێنەوە بۆ سەر کەشتییەکی هێزی دەریایی ئەمەریکا بۆ پشکنینی پزیشکی و دڵنیابوونەوە لە تەندروستییان.
ڕۆژی 1ی چواری 2026 ئاسمانگەڕان گەشتە 10 ڕۆژەکەیان بۆ خولگەی مانگ دەستپێکرد.
ڕۆژی 6ی چوار مێژوویان تۆمار کرد، ئەوکاتەی نزیەکەی 406 هەزار و 771 کیلۆمەتر دوورکەوتنەوە لە زەوی، کە بریتییە لە دوورترین خاڵی ڕۆیشتنی ڕاستەوخۆی مرۆڤ بۆ ناو قوڵایی واڵایی لە مێژوودا.
