-
سیناتۆری ناسراوی ئەمەریکایی لنزی گراهام دوای بەشداریکردنی لە کۆنفرانسی ئاسایشی میونیخ لە ئەڵمانیا، سەردانی ئیسڕائیلی کرد و لە تەلئەڤیڤ لەگەڵ بەرپرسانی باڵای ئەو وڵاتە کۆبووەوە.
وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل لە پلاتفۆڕمی ئیکس (تویتەری پێشوو)دا گوتی کە لە ئۆفیسەکەی پێشوازی لە گراهام کردووە و کۆبوونەتەوە.
وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل گیدیۆن سەعار لە پلاتفۆرمی ئێکس لە ستایشی گراهامدا گوتی، "سیناتۆر لینزی گراهام یەکێکە لە کاریگەرترین سیناتۆرەکانی ئەمەریکا و یەکێکە لە دۆستە مەزنەکانی ئیسرائیل لە ئەمەریکا و سەرانسەری جیهان."
سەعار گوتی، "دیدار لەگەڵ ناوبراو هەمیشە جێگەی خۆشحاڵییە و سەردانەکەی ئێستاشی بۆ ئیسرائیل هەر بەم ئاڕاستەیە بوو. لنزی سەبارەت بە هەرێمی ئێمە و ئەولاتریش خاوەنی ڕوانگەیەکی ڕوونی جیۆپۆلەتیکی و ڕەهەندێکی بەرچاوی ئەخلاقییە. ئێمە بۆ بەهێزکردنی بەرژەوەندییەکانی ئێسرائیل و هاوپەیمانمان ئەمەریکا درێژە بە کارکردن دەدەین."
لیندزی گراهام لە لایەن خۆیەوە ستایشی هاوپەیمانە ئیسرائیلییەکانی کرد و لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس وەک دۆست سوپاسی پەیامەکەی وەزیری دەرەوەی ئیسرائیلی کرد و گوتی سەعار "پیاوێکی باشە و ئیسرائیل و ئەمەریکای خۆشدەوێت و کاری گەورەش بۆ خەڵکی ئیسرائیل دەکات."
-
گوتەبێژێکی وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا دەڵێت دەبێت تاڵیبان دەستبەجێ هەموو ئەو ئەمەریکاییانە ئازادبکات کە لە ئەفغانستان دەستگیرکردوون، وە لەگەڵ ئەوەدا کۆتایی بە سیاسەتی بەبارمتەگرتن بهێنێت.
گوتەبێژەکە ڕۆژی دووشەممە 16ی مانگی دووی 2026، لە وەڵامی پرسیارێکی بەشی ئەفغانی دەنگی ئەمەریکا سەبارەت بە دەستگیراوانی ئەمەریکایی لە ئەفغانستان لە لایەن تاڵیبانەوە گوتی: "تاڵیبان دەبێت هەرچی زووترە هەموو ئەمەریکاییە گیراوەکان لە ئەفغانستان ئازاد بکات و کۆتایی بە سیاسەتی بەبارمتەگرتن بهێنێت."
گوتیشی: "ئەمەریکا پرسی گرتنی ئەمەریکاییەکانی ڕاستەوخۆ لەگەڵ تاڵیبان هێناوەتە گۆڕێ و ڕوونی کردووەتەوە کە لە سەرەتادا، و پێش ئەوەی هەر چەشنە دەرفەتێک بۆ دامەزراندنی پەیوەندییەکان لەگەڵ ئەمەریکا لە گۆڕێدا بێت، هەموویان دەبێت ئازاد بکرێن."
ئەو گوتەبێژە هوشداریشی بە ئەمەریکاییەکان دا کە بە هیچ هۆیەک سەردانی ئەفغانستان نەکەن، چونکە تاڵیبان ساڵهایە ئەمەریکاییەکان دەگرێت و ویلایەتە یەکگرتووەکانیش ناتوانین پاراستنی ئەوان دەستەبەر بکات.
تامی برووس، جێگری باڵیۆزی ئەمەریکا بۆ نەتەوە یەکگرتووەکان حەوتووی ڕابردوو لە ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان لە کۆبوونەوەی دەنگدان سەبارەت بە بەردەوامی گەمارۆکان بۆ سەر تاڵیبان گوتی تاڵیبان لە گیراوەکان وەک ڕێگایەکی گوشارهێنان لە وتووێژەکان لەگەڵ ئەمەریکا و وڵاتانی دیکە بەکار دەهێنێت و ئەنجومەنی ئاسایش بەبارمتەگرتنی بە توندی بەکارێکی ناپەسند زانیوە.
ئەو هەروەها گوتیشی کە تاڵیبان لە بەرانبەر ئازادی هاووڵاتییەکی گیراوی ئەمەریکاییدا، داوای ئازادکردنی ئەندامێكی بەندکراوی ئەلقاعیدە لە گوانتانامۆ دەکات، بەڵام بەپێچەوانە وادە دەدات کە لەسەر خەبات دژی تێرۆریزم بەڵێندار دەمێنێتەوە.
-
بە گوێرەی ئاژانسی هەواڵی کۆمەڵی چالاکانی مافەکانی مرۆڤ، هرانا، سەر لە بەیانی دووشەممە ڕێکەوتی 16 ی مانگی دووی 2026، 12 بەندکراو کە گوایە پێشتر بە تاوانی بەنگ و ماددە هۆشبەرەکان و کوشتن بڕیاری لەسێدارەدانیان بۆ دەرچووە، لە بەندیخانەکانی شارە جۆربەجۆرەکانی ئێراندا جێبەجێ کراون.
ناوەکانی دە کەس لەو کەسانەی لەسێدارەدراون و بۆ ئەو ئاژانسە پشتڕاستکراونەتەوە، بریتین لە خوسرەو ڕەفیعی، محەمەد ڕوودباری، جەماڵ حوسێنی، مەولا شێخی، عەلی مووسەوی، سەججاد مشکینی، وەحید بەراتی، کوروش عەزیزی و ڕەزا حاتمزادەن و کەسێکی تەنیا بە ناوی بەیگی ناسراوە.
بە گوێرەی زانیاری هرانا لەسێدارەدانەکان لە بەندیخانەکانی قووچان، قائیمشار، نیشابوو، دوروود، دەستگەری ئیسفەهان، زەنجان و ساوەدا کراون.
هەروەها بەپێی ڕێکخراوی مافی مرۆڤ هەنگاو، سێشەمەی ڕابردووش 12 بەندکراو لە نێویاندا 5کورد و 2 ئازەری و ژنێک کە نەتەوەکەی نەزانراوە، لە بەندیخانەکانی ساری، ئیلام، کرماشان، خوڕەم ئاباد، تەورێز و ئیسفەهان لەسێدارەدراون.
ئەو ڕێکخراوە ناوی ئەو بەندکراوانەی کە پێشتر لە لایەن ناوەندی دادوەری کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە بۆ لەسێدارەدان لە سێشەممەی ڕابردوو پشتڕاستکرابوون بەم جۆرە بڵاو کردەوە: تەها شێرزاد، کازم فەرەجینژاد، محەمەدکەرەم جەعفەری، هادی مۆئمنی، شەهریار وەیسی، موختار عطایی، بەهرام چەمەنی، بیوک ناموەرزاد، فەرهاد کەریمزادە، مێهرداد سەیاحی، عارف هاشمی و مەهناز ڕۆشنی.
ڕێکخراوەکانی مافەکانی مرۆڤ سەبارەت بە ئەو خۆپێشاندەرانەی لە بەندیخانەکانی ئێراندا گیراون و یان لەسێدارەدەدرێن ڕۆژانە زانیاری نوێ ئامادە دەکەن.
ڕێکخراوی لێخۆشبوونی جیهانی دوو هەفتە لەمەوبەر لە ڕاپۆرتێکدا ڕایگەیاند ئەو هەزاران کەسەی بە هەڕەمەکی لە کاتی خۆپێشاندانە سەرانسەرییەکان لە ئێراندا دەستبەسەرکراون لە بەردەم مەترسی توندوتیژی سێکسی و خراپ ڕەفتار لەگەڵکردن و دادگایی ناڕەوا و تەنانەت سزای مەرگدان.
-
وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا ڕایگەیاند "دەرفەتێک هەیە" بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتن لەگەڵ ئێران، بەڵام نەیشاردەوە بەدیهێنانی ئەو ئامانجە "زۆر قورس دەبێت" بەهۆی ئەوەی بڕیارەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران لە چوارچێوەی تێگەیشتنی ئاینی نەک خوێندنەوەی جیۆپۆلەتیکی سەرچاوە دەگرن.
مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا، ڕۆژی دووشەممە لە میانی سەردانێکیدا بۆ هەنگاریا ڕایگەیاند، گەیشتن بە ڕێککەوتن لەگەڵ تاران "زۆر قورس" دەبێت.
وەزیری دەرەوە ڕایگەیاند، " پێموایە لێرەدا دەرفەتێک هەیە بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی دیپلۆماسی بگەینە ڕێککەوتنێک کە چارەسەری ئەو شتانە بکات ئێمەیان نیگەران کردووە. ئێمە زۆر کراوە دەبین و پێشوازی لەمە دەکەین. بەڵام ناشمەوێت زیادەڕەوی تێدا بکەم."
مارکۆ روبیۆ ئاماژەی دا، "ئەمە سەخت دەبێت. ئەنجامدانی سەودای ڕاستەقینە لەگەڵ ئێراندا بۆ هەموو کەسێک زۆر قورس بووە، چونکە ئێمە مامەڵە لەگەڵ پیاوانێکی ئایینی شیعەی توندڕەودا دەکەین کە بڕیاری ئاینی دەدەن نەک بڕیاری جیۆپۆلیتیکی."
بڕیارە ڕۆژی سێشەممە، 17-2-2026، گەڕی دووەمی گفتوگۆکانی نێوان ئەمەریکا و ئێران بە نێوەندگیری عومان لە جنێف بەڕێوەبچن.
نوێنەرانی تایبەتی سەرۆک ترامپ کە پێکهاتوون لە ستیڤ ویتکۆف و جەرید کوشنەر بەرەو جنێف بەڕێکەوتوون بۆ دانووستانەکان.
هەروەها میدیای حکومەتی ئێران ڕایگەیاندووە شاندی ئێران بە سەرۆکایەتی وەزیری دەرەوە عەباس عەراقچی لە گفتوگۆ "ناڕاستەوخۆکاندا" بەشداردەبێت.
-
ڕۆژی 16ی دوو لە ئەمەریکا وەک ڕۆژی سەرۆکەکان یادی دەکرێتەوە. ڕۆژێکە بۆ ڕێزلێنان لە هەموو سەرۆکەکانی ئەمەریکا – کە لە جۆرج واشنتنەوە وەک یەکەم سەرۆک دەست پێدەکات. جۆرج واشنتن و سەرۆکی مەزن ئەبراهام لینکۆڵن هەردووکیان لەو مانگەدا لەدایکبوون.
جۆرج واشنتن ناوبانگێکی هەمیشەیی بەدەستهێنا بەهۆی ئەوەی ئەمەریکاییەکانی بەرەو سەرکەوتن برد لە شەڕی درێژخایەنی سەربەخۆیی ئەمەریکا لە بەریتانیا. واشنتن ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەی هەبوو لە پەسەندکردنی دەستوری ئەمەریکا و دامەزراندنی حکومەتی ئەمەریکا. هەروەها وەک یەکەم سەرۆکی وڵات، بوو بە نمونە لە خزمەتی خۆنەویستانە و لێبوردەیی لە بەکارهێنانی دەسەڵاتدا، بە شێوەیەک کە بووە هۆی سەرسامکردنی جیهان.
سەرکردایەتی واشنتن لە ئاشتی و شەڕدا، خۆی دەبینییەوە لە بڕوای قووڵی ئاینی و لێبوردەیی ئەو بۆ بیروباوەڕی خەڵکانی تر. واشنتن کریستیانێکی دڵسۆز بوو، کە پێیوابوو خودا ئەو سەرچاوەیە کە دەسەڵاتی شەرعی لێیەوە سەرچاوە دەگرێت و مافەکانی مرۆڤیش لێیەوە سەرچاوە دەگرن.
یەکێک لە گرنگترین باوەڕەکانی بریتی بوو لە مافی ئازادی ئاینی.
لە نامەیەکدا بۆ باپتیستەکانی ڤێرجینیا، کە پێشتر لەلایەن دەسەڵاتدارانی کۆلۆنیالەوە گۆشەگیر کرابوون، جۆرج واشنتۆن نووسیویەتی، "کەس لە من پەرۆشتر نییە بۆ دانانی بەربەستی کاریگەر دژی هەموو جۆرە گۆشەگیرکردنێکی ئاینی." هەرچەندە جۆرج واشنتن خۆی پرۆتستانت بوو، بەڵام پەیڕەوکارانی ڕۆمانی کاسۆلیکی بۆ پۆستی گرنگ دانا و لە بەرامبەر وتاری دژە کاسۆلیکی وەستایەوە.
لە نامەیەکدا بۆ کۆمەڵێکی جووەکان لە شاری ڕۆد ئایلەند، جۆرج واشنتن ڕایگەیاند ئەمەریکا ڕێگە بە "ڕقی ئاینی و هاوکاری بۆ چەوساندنەوە" نادات. هەروەها بۆ کواکەرە ئەمەریکاییەکان نووسیویەتی، “ئەو ئازادییەی کە خەڵکی ئەم ویلایەتانە هەیانە لە پەرستنی خودای گەورە بەو شێوەیەی کە لەگەڵ ویژدانياندا بگونجێت، هەر تەنها هەڵبژاردەیەک نییە بەڵکو مافیشە."
لای جۆرج واشنتن لێبوردەیی ناکۆک نەبوو لەگەڵ باوەڕ. بە بڕوای ئەو، باوەڕی ڕاستەقینە پێویستی بە ڕێزگرتن هەیە لە مافە بنەڕەتییەکانی ئەوانی دیکە. لە وتاری ماڵئاوایی خۆیدا داوای لە ئەمەریکاییەکان کرد هەمیشە بەپێی بیروباوەڕی ئایینی خۆیان مامەڵە بکەن. واشنتن گوتی، "ڕەچاوی نیەتپاکی و دادپەروەری بەرامبەر هەموو گەلان بکەن. گوتیشی، "ئاین و ئەخلاق پێویستیان بەم ڕەفتارە هەیە."
لە ڕاگەیاندنەکەیدا لە ساڵی 2025 بە بۆنەی ڕۆژی لەدایکبوونی واشنتن، سەرۆک دۆناڵد ترامپ ئاماژەی کرد، "وەک یەکەم بەڕێوەبەری جێبەجێکاری نەتەوەکەمان، سەرۆک واشنتن بوونیادنەری سەرەکی حکومەتی فیدراڵی و نەزمی دەستوریمان بوو. ئەو کۆکەرەوەیەکی دیدەوان بوو، داکۆکیکارێکی توند بوو لە سیاسەتی دەرەوەی 'ئەمەریکا لە پێش هەموو شتێکەوەیە' و پیاوێک بوو بە بیروباوەڕێکی پتەو. هەتا ئەمڕۆش، ئەو لە ڕۆحی ئێمەدا ماوەتەوە وەک نیشتمانپەروەرێکی ڕەسەنی ئەمەریکا و وێنەی شۆڕشی ئەمەریکا، و پاڵەوانی ئەفسانەیی ئازادی ئەمەریکا."
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
62 هەمین کۆنفرانسی میونشن بۆ ئاسایشی جیهان ڕۆژی یەکشەممە کۆتایی پێهات. ڕۆژنامەوان جەمشید بەهرامی زانیاری زیاتری لەم بارەیەوە لایە.
-
سەرۆک دۆناڵد ترامپ، ڕۆژی یەکشەممە لە تۆڕی تروث باسی لە تواناییەکانی دەستەی ئاشتی کرد بۆ کۆتاییهێنان بە ململانێکان لە غەززە.
سەرۆک ترامپ ڕایگەیاند لە ڕۆژی 19ی ئەم مانگە لەگەڵ ئەندامانی دەستەی ئاشتی لە نێوەندی ئاشتی دانۆڵد جەی ترامپ لە واشنتن دی سی کۆدەبێتەوە و لەوێ ڕایدەگەیەنێت "وڵاتانی ئەندام بەڵێنی زیاتر لە 5 ملیار دۆلاریان داوە بۆ هەوڵەکانی مرۆیی و ئاوەدانکردنەوەی غەززە."
هەروەها دەشڵێت پابەندن بە تەرخانکردنی هەزاران کەس بۆ بەشداری کردن لە " هێزی سەقامگیری نێونەتەوەیی و پۆلیسی خۆجێهی بۆ بەردەوامی ئاسایش و ئاشتی بۆ خەڵکی غەززە."
سەرۆک ترامپ جەختیش لەوە دەکاتەوە "حەماس دەبێت پابەندبێت بە بەڵێنەکەی بۆ دەستبەجێ چەکداماڵینی تەواو."
گوتیشی "دەستەی ئاشتی دەیسەلمێنێت کە کاراترین دەستەی نێودەوڵەتیی دەبێت لە مێژوودا و شانازی دەکەم بەوەی سەرۆکایەتی دەکەم."
لە مانگی دەی ساڵی ڕابردوو ئەمەریکا ڕێککەوتنێکی ئاگربەستی ئەنجامدا و تیایدا شەڕی زیاتر لە دوو ساڵە ڕاگیرا.
لە مانگی ڕابردووشدا لە پەراوێزی کۆڕبەندی ئابووری جیهانی لە داڤۆسی سویسرا، بەڵێننامەی دامەزراندنی "دەستەی ئاشتی " بە ئامادەبوونی سەرۆک ترامپ و سەرکردە و نوێنەرانی ژمارەیەک وڵات واژۆ کرا.
-
وەزارەتی جەنگی ئەمەریکا ڕایگەیاند دەستی بەسەر کەشتییەکی نەوتهەڵگری دیکە لە زەریای هیندیدا گرتووە، ئەمەش بەهۆی ئەوەی هەوڵی پێشێلکردنی ئەو بەربەستەی داوە کە سەرۆکی ئەمەریکا سەپاندویەتی. ئەم کەشتییە نەوتهەڵگرە بەهۆی ڕۆڵی لە گواستنەوەی نەوتی خاوی ئێران و ڤەنزوێلا و پەیوەندی بە کۆمپانیای بەڕێوەبردنی کەشتییە سزادراوەکانی 'شانگهای فیوچەر' لە ژێر سزادایە.
وەزارەتی جەنگی ئەمەریکا بەرەبەیانی ڕۆژی یەکشەممە لە پلاتفۆرمی ئێکس نووسیوێتی "ئێمە بەرگری لە زێدی خۆمان دەکەین و دووری ناتپارێزێت. هێزەکانی ئەمەریکا شەوی ڕابردوو بەبێ هیچ ڕووداوێک لە ناوچەی بەرپرسیارێتی خۆی، توانیویەتی پشکنین بۆ کەشتی نەوتهەڵگری ڤرۆنیکا 3 بکات و دەستبەسەر ئەو کەشتییەدا بگرێت."
لە درێژەی نووسینەکەدا هەروەها هاتووە “ئەم کەشتییە هەوڵیدا سەرپێچی لەو بەربەستانە بکات کە سەرۆک ترامپ دایناون تا بتوانێت خۆی دەرباز بکات، بەڵام ئێمە لە کاریبیەوە تا زەریای هیندی دوای کەوتین و مەوداکەمان کورت کردەوە و دامانخست."
کەشتی نەوتهەڵگری ڤرۆنیکا 3 لە لەلایەن ئۆفیسی کۆنترۆڵکردنی سەروەت و سامانی دەرەکی وەزارەتی خەزێنەی ئەمەریکاوە سزا دراوە، کەشتییەکە سەر بە کۆمپانیای کەشتیوانی شانگهای فیوچەرە و پێشتریش بەشداربووە لە گواستنەوەی نەوتی خاوی ئێران و ڤەنزوێلا.
وەزارەتی بەرگری ئەمەریکا هەروەها لە پەیامەکەدا ڕایگەیاندووە "ئاوەکانی نێودەوڵەتی پەناگە نین، ئێمە لە ڕێگەی وشکانی، ئاسمانی، یان دەریاوە دەتاندۆزینەوە و ڕووبەڕووی دادپەروەریتان دەکەینەوە. وەزارەتی جەنگ بەر بە ئازادی جوڵەی لایەنە نایاساییەکان و بریکارەکانیان لە دەریا دەگرێت.
-
مارکۆ ڕوبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا لە دواین لێدوانیدا لە گەشتەکەی بۆ ئەوروپا جەختی لەسەر گرنگی ئاسایشی سوریا و هەوڵە دیپلۆماسییەکانی واشنتن بۆ سەقامگیری ناوچەکە کردەوە.
ڕوبیۆ ڕۆژی یەکشەممە لە کۆنگرەیەکی هاوبەشی ڕۆژنامەوانی لەگەڵ سەرۆک وەزیرانی سلۆڤاکیا ڕۆبەرت فیکۆ، لە براتیسلاڤای سلۆڤاکیا، سەبارەت ڕێککەوتنەکەی نێوان هێزەکانی سوریای دیموکراتیک و حکومەتی کاتیی سوریا، کە لە 29ی مانگی یەک واژۆ کرا، گوتی ڕاستە جێبەجێکردنی ڕێککەوتنەکە ئاسان نابێت و ڕێککەوتنی تریش پێویستە لەگەڵ پێکهاتەکانی تری وەکو "دروزەکان، بەدەوییەکان، عەلەوییەکان و هەموو توێژەکانی کۆمەڵگەیەکی زۆر جیاواز لە سووریا."
بەڵام گوتیشی چەندێک سەختبێت ئەمەریکا پێی باشترە لە سوریایەک کە پارچە پارچە بێت و "لەگەڵ ئەوەی هەموو جۆرە شەڕێک تێیدا روویدەدا و کۆچی بەکۆمەڵ دەکرا." گوتیشی ئەمەریکا گەشبینە لەم بارەیەوە.
ڕوبیۆ باسی لە هەوڵەکانی ئەمەریکا کرد بۆ هێورکردنەوەی دۆخەکە کاتێک ئاڵۆزییەکان لە نێوان هێزە کوردییەکان و هێزەکانی عەرەبی سوریا لە سەرەتای ئەمساڵ دەستیپێکرد و گوتی لەو کاتەدا سەرۆک ترامپ دوو جار لەگەڵ سەرۆکی کاتیی سوریا ئەحمەد شەرع قسەی کردووە و پێی گوتووە شەڕەکە ڕابگرن " بۆ ئەوەی بتوانین زیندانیانی داعش کە لەوێن بگوازینەوە." گوتیشی بۆ ئەوەش بوو "کاتی زیاترمان هەبێت بۆ کارکردن لەسەر ئەم تێکەڵکردنە، تێکەڵکردنی کورد لەنێو هێزە نیشتمانییەکانی سووریادا. وەک دەزانن شەرع ئەمەی کرد و تا ئەم ساتەش لەسەر بەڵێنەکەی ماوە."
روبیۆ سەبارەت بە مامەڵەکردنی ئەمەریکا لە سوریا دەڵێت نکوڵی لەوە ناکەن مامەڵە لەگەڵ هەندێک لایەن دەکرێت کە نیگەرانی لەسەر ڕابردوویان هەیە بەڵام گوتی" ئێمە لە سوریا دوو بژاردەمان هەبوو، بژاردەی یەکەم ئەوە بوو وازبهێنین ناوچەکە دابەشبێت بەسەر 18 پارچەی جیاوازدا، شەڕی ناوخۆیی درێژدەم، ناسەقامگیری، کۆچی بەکۆمەڵ، گۆڕەپانێک بۆ تیرۆرست و سەرهەڵدانەوەی داعش و دەستێوەردانی ئێران، ئەمە یەكێک بوو لە بژاردەکان. بژاردەی دووهەمیش ئەوە بوو کە هەوڵ بدەین و بزانین ئەگەر بشێت کار بکرێت لەگەڵ ئەم دەسەڵاتە خۆجێهییانە و سەرۆک ئەلشەرع و تیمەکەی. جا ئێمە بژاردەی دووهەممان هەڵبژارد کە زیاتر مانای هەبوو."
ڕووبیۆ گواستنەوەی زیندانەکانیشی بۆ عێراق بە هەنگاوێکی گرنگ لە قەڵەمدا و گوتی " بۆ ئەوەی رووبەڕووی هەڵاتنێکی بەکۆمەڵ لە زیندان نەبینەوە و 4,000 یان 5,000 بکوژی داعش بە هەموو شوێنێکدا بڵاونەبنەوە و لە داهاتوودا هەڕەشەمان لێ نەکەن."
فەرماندەیی ناوەندی ئەمەریکا ڕۆژی هەینی ڕایگەیاند هێزەکانی ئەمەریکا بە سەرکەوتوویی ئەرکێکی 23 ڕۆژەیان تەواوکرد بۆ گواستنەوەی زیاتر لە 5 هەزار و 700 شەڕکەری زیندانیکراوی داعش لە باکوری ڕۆژهەڵاتی سوریاوە بۆ عێراق.
لای خۆیەوە وەزارەتی دادی عێراقیش لە هەفتەی ڕابردوو ڕایگەیاند لە کۆی زیاتر لە 5 هەزار شەڕکەری داعش کە لەم ڕۆژانەدا گواستراونەتەوە بۆ عێراق، تەنها نزیکەی 270 کەسیان عێراقین. گوتیشی، زیاتر لە 3 هەزار لە گیراوەکان هاووڵاتی سوریان.
ئەمانە ئەو چەکدارانەی داعشن کە لە کەمپەکانی ڕۆژ و هۆل بوون لە باکوری ڕۆژهەڵاتی سوریا.
-
مارکۆ ڕوبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا ڕۆژی یەکشەممە 15ی مانگی دوو لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە شاری براتیسلاڤای پایتەختی سلۆڤاکیا باسی لە پرسگەلێکی جۆراوجۆر کرد، لەوانە پرسی کۆماری ئیسلامی و زیادبوونی بەرچاوی ئامادەیی سەربازیی ئەمەریکا لە ناوچەکە.
ڕوبیۆ لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بە ئاگادارکردنەوەی کۆنگرێس پێش هەر کردەوەیەکی سەربازیی دژ بە کۆماری ئیسلامی و دەرئەنجامەکانی ئەگەری ململانێی سەربازیی نوێ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، جەختی لەوە کردەوە کە دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا بە ڕوونی ڕایگەیاندووە دیپلۆماسی و دانوستاندنی پێ باشترە.
وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا بە ئاماژەدان بە سروشتی دەسەڵات لە ئێران وەک دەسەڵاتێکی ئایینی ڕادیکاڵ و توندڕەو وتی دانوستان لەگەڵ ئێران شتێکی ئاڵۆزە و هێشتا نەتوانراوە ڕێککەوتنێکی سەرکەوتوو لەگەڵ ئێراندا بکرێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هەوڵی بۆ دەدرێت.
ڕوبیۆ بە ئاماژەدان بە هەوڵەکانی دانوستانکارانی ئەمەریکا ستیڤ ویتکۆف و جەرێد کوشنەر وتی "ئەوان لە ڕێگادان بۆ کۆبوونەوە گرنگەکان و با بزانین چی ڕوودەدات."
سەبارەت بە بوونی هێزەکانی ئەمەریکا لە ناوچەکەدا جەختیشی کردەوە "ئێمە لە ناوچەکەداین بۆ هۆکارێکی سادە، ئەویش ئەوەیە دەزانین کە ڕەنگە مەترسی لەسەر هێزەکانمان لە ناوچەکە هەبێت، لە ڕابردووشدا هەڕەشەمان بینیوە و دەمانەوێت دڵنیابین لەوەی ئەگەر خوا نەخواستە ئەوە ڕووبدات، توانای بەرگریکردنمان هەیە."
وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا وتیشی "لە ئێستادا ئێمە باسی دانوستان دەکەین، ئێمە سەرنجمان لەسەر دانوستانە، ئەمەش ئەو شتەیە کە ئێمە سەرنجمان لەسەریەتی و سەرۆک ئەوەی بە ڕوونی خستووەتەڕوو."
بەڵام جەختی لەوەش کردەوە "ئەگەر ئەمە بگۆڕێت بۆ هەمووان ئاشکرا دەبێت و هەرچی یاسا لێمان دەخوازێت، ئەوە دەکەین."
-
شاندی بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر بۆ کۆنفرانسی ئاسایشی میونخ ڕۆژی یەکشەممە لە پەراوێزی کۆنفرانسەکە لەگەڵ وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا کۆبووەوە.
هێزەکانی سوریای دیموکراتیک (هەسەدە) لە ڕاگەیاندنێکدا کۆبوونەوەکەی مەزڵوم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سوریای دیموکراتیک لەگەڵ وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا، یۆهان وادەفول پشتڕاست کردەوە و دەڵێت "لەو کۆبوونەوەیەدا باسیان لە پێشهاتەکانی دۆخی سوریا و ڕێگاکانی پشتیوانی لە سەقامگیری و بەرزکردنەوەی هەوڵە هاوبەشەکان لە بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر کرد."
عەبدی کە بە بانگهێشتی فەرمی ئەڵمانیا بەشداری لەو کۆنفرانسەدا کردووە لە کۆبوونەوەکەدا سوپاسی وڵاتەکەی کردووە بۆ "پاڵپشتی بەردەوامی لە شەڕی دژ بە داعش، هەروەها جەختی لە گرنگی پشتیوانی بەردەوامی نێودەوڵەتی بۆ دڵنیابوون لە جێبەجێکردنی ڕێککەوتنی 29ی یەک و بەدواداچوونەکان بۆ لەو پرسەی کە هاوکارە بۆ بەردەوامی سەقامگیری."
لەو کۆبوونەوەیەی کە ئیلهام ئەحمەد بەرپرسی پەیوەندییە دەرەوەییەکانی بەڕێوەبەرایەتی خۆسەریش ئامادە بوو.
ئۆفیسی دەرەوەی ئەڵمانیاش لای خۆیەوە ڕاگەیاندنێکی لەسەر کۆبوونەوەکە بڵاو کردووەتەوە و دەڵێت " ئەڵمانیا پشتیوانی لە ڕێککەوتنەکەی 29ی یەک دەکات لە نێوان حکومەتی کاتیی سوریا و هێزەکانی سوریای دیموکراتیک، و جەخت لە جێبەجێکردنی دەکاتەوە بۆ ئاشتی و ئاسایش لە سوریا." هەروەها دەشڵێت ئەمە تەوەری سەرەکی کۆبوونەوەکەی وەزیری دەرەوەی وڵاتەکە بووە لەگەڵ عەبدی.
لە 30ی مانگی یەک ڕێککەوتنێک لە نێوان هێزەکانی سوریای دیموکراتیک و حکومەتی کاتیی سوریا لە نێوان ئەحمەد شەرع سەرۆکی کاتیی سوریا و مەزڵوم عەبدی فەرماندەی گشتی هێزەکانی سوریای دیموکراتیک واژۆ کرا. ڕێککەوتنەکە لەسەر لە تێکەڵکردنی دامودەزگاکانی بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر لەگەڵ دامودەزگاکانی دەوڵەتی سوریا بوو.
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
مارکۆ ڕوبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا ئێوارەی شەممە لە میونخی ئەڵمانیا لەگەڵ وەزیرانی درەوەی گرووپی حەوت وڵاتی پیشەسازی جیهانی کۆبووەوە.
وەزارەتی دەرەوە لە ڕاگەیاندراوێکدا دەڵێت " سەرکردەکان باسیان لە پرسە گرنگەکانی وەک ململانێ بەردەوامەکان کرد کە هەڕەشەن بۆ سەر ئاشتی و سەقامگیری لە ئافریکا، ئەوروپا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست." هەروەها باسیان لە " ئاڵنگارییەکان بۆ ئاسایشی ناوچەکە لە هیندۆ-پاسیفیک و نیوەگۆی ڕۆژئاوا"ش کردووە.
لەو کۆبوونەوەیەی کە لە پەراوێزی کۆنفرانسی ئاسایشی میونخ ئەنجام دراوە، وەزیری دەرەوە روبیۆ، "پابەندبوونی ئەمریکای بە بەرەوپێشبردنی سەقامگیری لە ڤەنزوێلا و دانوستان بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی ڕووسیا و ئۆکرانیا دووپاتکردەوە."
ڕوبیۆ و هاوتاکانی لە گرووپی حەوت وڵاتی پیشەسازی جیهان گرنگی بەهێزکردنی هاوکارییەکانی گروپەکەیان دووپاتکردەوە بۆ "ڕووبەڕووبوونەوەی هەڕەشە جیهانییەکان بۆ سەر ئاشتی و ئاسایشی نێودەوڵەتی."
گروپی حەوت بریتییە لە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا، فەرەنسا، ئەڵمانیا، ئیتالیا، ژاپۆن و بەریتانیا.
-
ماڵپەڕی هەواڵی ئەکسیۆس بە پشتبەستن بە دوو بەرپرسی ئەمەریکا بڵاویکردوەتەوە دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا و بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لە میانی دیدارەکەیاندا لە کۆشکی سپی ڕێککەوتوون لەسەر ئەوەی ئەمەریکا کار لەسەر کەمکردنەوەی هەناردەکردنی نەوتی ئێران بۆ چین بکات.
پێشتر سەرۆکی ئەمەریکا لە لێدوانێکدا کە دەنگی ئەمەریکا بڵاویکردەوە، ڕایگەیاندبوو ئەمەریکا لەگەڵ هیندستان گەیشتووەتە ڕێککەوتنێک بۆ ڕاگرتنی کڕینی نەوتی ئێران و ئەوەی کە هیندستان نەوت لە ڤەنزوێلا هاوردە بکات.
بە پێی ڕاپۆرتەکەی ئەکسیۆس، بەرپرسێکی باڵای ئەمەریکا ڕۆژی شەممە بەو ئاژانسەی ڕاگەیاندووە ئەمەریکا و ئیسرائیل جەختیان لەسەر چڕکردنەوەی سیاسەتی 'زۆرترین گوشار' لە دژی کۆماری ئیسلامی کردووەتەوە، لەوانە لە بواری فرۆشتنی نەوتی ئێران بە چین.
دۆناڵد ترامپ هەروەها هەڕەشەی ئەوەشی کردووە کە ئەمریکا ڕەنگە باجی 25% بەسەر ئەو وڵاتانەدا بسەپێنێت کە بازرگانی لەگەڵ کۆماری ئیسلامی دەکەن.
کەمبوونەوەی فرۆشی نەوت لە ئێرانەوە دەتوانێت ببێتە هۆی دابەزینی زیاتری بەهای تمەنی کۆماری ئیسلامی، چونکە دراوی کەمتر دەچێتە خەزێنەی کۆماری ئیسلامییەوە.
سەرۆک ترامپ لە مانگی دووی ساڵی 2025دا، نزیکەی دوو هەفتە دوای دەستبەکاربوونی، بە واژۆکردنی یاداشتێک بە فەرمی سیاسەتی 'زۆرترین فشار'ی دژی کۆماری ئیسلامی جارێکیتر دەستپێکردەوە.
چین زیاتر لە سەدا 80ی هەناردەی نەوتی ئێران پێکدەهێنێت و هەر کەمبوونەوەی ئەم بازرگانییە دەتوانێت بە مانای کەمبوونەوەی داهاتی نەوتی تاران بێت.
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
دڵشاد شەهاب، وتەبێژی سەرۆکایەتی هەرێم لە لێدوانێکیدا بۆ دەنگی ئەمەریکا باس لە بابەتە گرنگەکانی پەیوەست بە کورد لە کۆنفرانسی ئاسایشی میونخ دەکات.
-
مارکۆ ڕوبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا ڕایگەیاند ڕوون و ئاشکرایە هەرگیز ڕێگە بە کۆماری ئیسلامی ئێران نادرێت دەستی بە چەکی ئەتۆمی بگات.
وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا لە پەراوێزی کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن لە لێدوانێکیدا بۆ بلومبێرگ وتی "ئەم هەڕەشەیە نەک تەنیا بۆ ئەمەریکا بەڵکو بۆ ئەوروپا و سەقامگیری ناوچەکە و ئاسایشی جیهانیش مەترسیدارە و هیچ گومانێکیش لەوەدا نییە."
ڕوبیۆ سەبارەت بە زیادبوونی ئامادەیی سەربازیی ئەمەریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست وتی "ئەوە ڕوونە کە ئێمە پێویستمان بە پاراستنی هێزەکانمان لە ناوچەکەدا هەیە، چونکە کۆماری ئیسلامی هەم ئامادەیی و هەم توانای هێرشکردنە سەر سەروەت و سامانی ئەمەریکای لەوێ نیشانداوە، ئێمە لە ناوچەکەدا بەهۆی هاوپەیمانییەکانمانەوە بنکەمان هەیە و کۆماری ئیسلامیش لە ڕابردوودا نیشانی داوە کە ئامادەیە بۆ هێرشکردن یان هەڕەشەکردن لە سەر ئەو بنکانە."
وتیشی "بۆیە پێویستە دەسەڵاتی پێویست لە ناوچەکەدا هەبێت بۆ ئەوەی هەڵە نەکەن و هێرش بکەنە سەرمان و قەیرانێکی گەورەتر دەست پێبکەن."
وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا هەروەها سەبارەت بە دانوستانەکان لەگەڵ کۆماری ئیسلامی وتی "جگە لەوەش سەرۆک ترامپ ڕایگەیاندووە ڕێکەوتنی لەگەڵ کۆماری ئیسلامی پێ باشترە. ئەمە کارێکی زۆر قورس دەبێت، بەڵام هەوڵ دەدات بۆی و ئەمەش ئەو شتەیە کە لە ئێستادا کاری لەسەر دەکەین."
مارکۆ ڕوبیۆ وتی سەرۆکی ئەمەریکا هەمیشە پێی باشترە بە ڕێککەوتنێک کێشەکان چارەسەر بکات و ئەمەریکا دەرفەتێکی داوە بە کۆماری ئیسلامی تا بزانێت ئایا دانوستاندن بۆ ڕێککەوتن وەڵام دەداتەوە یان نا.
