Rûdaw be Kurdî

Herêmên Kurdan - Voice of America
  1. Serokê Yenî Partî (Partîya Nû) Ozgur Ozel dîyar kir ku ew ji rêka aştîyê derneketine, lê desthilat ji demokrasîyê dûr ketiye. Ozel îro Pêncşemê ji T24 re got ku jiber ku desthilata Partîya Dad û Geşepêdanê (AKP) ji alîyekî de dibêje aştî û ji alîyekê de gavên antîdemokratîk davêje, ew beşdarî komîsyona şopandina pêvajoya aştîyê nabin. "Em berevanîya demokrasî û aştîyê didomînin. Ez rind dizanim ku hemû hemwelatîyên me yên Kurd me baş fêm dikin," Ozel got. Wî da zanîn ku desthilat bo gavên xwe dixwaze parleman berpirsîyan bigire ser xwe, lê gavên demokratîkbûnê yên parlemanê li ser li hev kiriye neavêje. Ozel dîyar kir ku ew aştîyê dixwazin û jiber ku ew beşdarîyê li komîsyonê nakin ew nayê wê wateyê ku wan dest ji aştîyê kişandiye. Serokê Parlemana Tirkîyê Numan Kurtulmuş bo danûstandinên ser damezrandina komîsyonê hefteya borî û vê hefteyê serdana partîyan kir. Kurtulmuş di preskonferansa xwe ya dawî de dîyar kir ku ewê komîsyon di demeke nêz de were damezirandin. Ji partîyan heta niha Îyî Partî û Yenî Partîyê gotiye ku ewê beşdarîyê li komîsyonê nekin. Berdevka Partîya Wekhevî û Demokrasî ya Gelan (DEM Partî) Ayşegul Doganê îro Pêncşemê got ku divê komîsyon demûdest were avakirin û dest bi karên xwe bike.
  2. Berdevka Partîya Wekhevî û Demokrasî ya Gelan (DEM Partî) Ayşegul Doganê got ku divê komîsyona şopandina pêvajoya aştîyê demûdest were damezrandin. Dogan îro Pêncşemê di preskonferansekê dîyar kir ku Serokê Parlemana Tirkîyê Numan Kurtulmuş dibêje ewê komîsyon di rojên pêş de çêbibe, lê dema wê eşkere nake. "Jibo xebatên ser damezrandinê biqedînin li benda çi ne? Çima radiwestin? Tiştekî li bendê rawestin tuneye," berdevka DEM Partî got. Wê da zanîn ku her ku dema karên wisa dirêj bibe ewê pê re rîsk çêbibin. Dogan herwiha bal kişand ser helwesta Serokê Yenî Partîyê Ozgur Ozel ku do Çarşemê gotibû ewê beşdarîyê li komîsyonê nekin. Wê dîyar kir ku helwesta Ozel rîska qelskirina zemîna demokratîk çêdike. Ji alîyekî din ve Ajansa Mezopotamyayê ragihand ku Heyeta Îmralîyê ya DEM Partîyê wê di rojên pêş de here Girava Îmralîyê û bi rêberê PKK'ê yê girtî Abdullah Ocalan re bicive. Endamên Heyata Îmralîyê, herî dawî 13’ê Îlonê bi Ocalan re civîyabûn. Hevserokê DEM Partîyê Tuncer Bakirhan Sêşemê di komcivîna partîya xwe de dîyar kir ku Ocalan li Îmralîyê derbazî cîhekî nû bûye. Bakirhan got ku sekreteryîya Ocalan hatiye xurtkirin û da zanîn ku ewê di rewşeke baş jibo pêşvebirina pêvajoyê bixebite. Hikûmeta Tirkîyê ser prosesê dibêje navê wê pêvajoya Tirkîyeya Bêteror e, lê DEM Partî li şûna wê gotina Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk bikar tîne.
  3. Sîyasetvanên Hevbendîya Netewî ya Kurdistanê( Hevbendî), ku di nav wan da Serokê Partîya Sosyalîst a Kurdistanê (PSK) Bayram Bozyel jî hebû, piştî pirsyarîyên li dozgerîyê serbest hatin berdan. 14 sîyasetvanên Hevbendîyê roja Sêşemê destê sibê ser lêpirsîna Serdozgerîya Komarî ya Diyarbekir bi operasyonên li çend bajarên cihê hatibûn desteserkirin. Parêzer û Serokê HezKurdê Suphî Ozgen ser girtin û berdana sîyasetvanên HEVBENDÎ’yê ji Dengê Amerîka re got ev rewş nîşan dide ku li Tirkîyê hîn hin rayededar hene ku naxwazin Kurd bi rêkên rewa doza mafên xwe bikin û hin alî jî vê helwestê şaş dibînin. Ozgen dîyar kir ku Hevbendîyê di demeke kin de hêvîyeke xurt û xweş bo Kurdan çêkiriye û loma ser desteserkirina wan gelek alîyên ji hev cihê bertekên tund nîşan dane. Wî got ku tevî ku niha li Tirkîyê rojev ser krîza fonan û lêpirsînên derbarê wê ne jî Kurdan bi hev re desteserkirina Hevbendîyê di rojevê de derxistine pêş û nehiştine ku bandora neteweparêzên Tirk li dadgeh û darizandinê bibe. Hevbendî roja 7'ê Mijdara 2026’an li Amedê bi beşdarîya partî û platformên wek Partîya Welatparêzên Kurdistanê (PWK), Partîya Sosyalîst a Kurdistanê (PSK), Vejîn û Pêlkurdê hatibû damezirandin. Sîyasetvanên Hevbendîyê bi gotinên xwe yên dijî polîtîkayên Partîya Wekhevî û Demokrasî ya Gelan (DEM Partî), ku partîyeke alîgira Kurd tê hesibandin, têne naskirin. Ew sîyasetvan dibêjin DEM Partî bo Kurd entegreyî Tirkîyê bibin sîyaseteke ne rast dimeşîne û ew vê helwestê qebûl nakin.
  4. Weşanger û nivîskar Rênas Jiyan li ser platforma X’ê ragihand ku polîsan îro Sêşemê destê sibê bi ser Weşanxaneya Belkî de girtiye. Rênas Jiyan ser lêgerîn û lêpirsîna li weşanxaneya navenda wê li Amedê ye got,”Ev çawa pêvajo ye, çawa lihevhatin e? Pêvajo vala ye. Zextkarî û zordarî ne çareserî ye, mafnasî û dad û azadî çareserî ye.” Do Sêşemê bi dehan sîyasetvanên Hevbendîya Netewî ya Kurdistanê hatibûn desteserkirin û Rênas Jiyan jî gotibû ku ew zext û zora dewletê ya li ser Hevbendîyê şermezar dike. Weşanxaneya Belkî ya bi rêberîya Rênas Jiyan sala 2003’an dest bi karên xwe kiriye û tenê pirtûkên bi Kurdî çap dike. Desteserkirin û lêpîrsînên dawî yên ser sîyasetvan û rewşenbîrên Kurd li vê demê rast tên ku di rojeva Tirkîyê de prosesa aştîyê heye ku bi gotina fermî navê wê Tirkîyeya Bêteror e. Li ser pêla desteserkirin û lêpirsînên dawî, 13 baroyên herêma Kurdan daxuyanîyeke hevbeş dan. Baro dîyar dikin ku li Tirkîyê danûstandinên ser aştî û demokrasîyê didomin, lê ew desteserkirin û lêpirsînin zirarê didin bawerîya welatîyan.
  5. Qubad Talebanî dibêje xurtkirina peywendîyên aborî û bazirganî yên bi Tirkîyê re, mîjara sereke ya hevdîtinê bûn.
  6. Serokê Parlemana Tirkîyê Numan Kurtulmuş serdanên bo damezirandina komîsyona ser şopandina pêvajoya aştîyê didomîne. Kurtulmuş îro Sêşemê çû serdana Îyî Partîyê. Civîna Kurtulmuş û Serokê Îyî Partîyê Musavat Dervîşoglu bi qasî 40 deqîqeyan dom kir. Dervîşoglu piştî civînê dîyar kir ku ewê partîya wan, Îyî Partî di komîsyonê de cîh negire. Wî got tevî ku ewê jiber endîşeyên ewlekarîya welêt di komîsyonê de cîh negirin jî ewê hemî karên wê komîsyonê bişopînin. Kurtulmuş hefteya borî serdana Partîya Dad û Geşepêdanê (AKP), Partîya Wekhevî û Demokrasî ya Gelan (DEM Partî), Partîya Gel ya Komarî (CHP) û Koma Yenî Yolê kiribû. Hevserokê DEM Partîyê Tuncer Bakirhan îro Sêşemê di komcivîna partîya xwe de got damezirandina komîsyonê jibo pêşveçûna pêvajoyê ‘’pir girîng’’ e. Bakirhan herwiha, di komcivîna partîya xwe de dîyar kir ku Ocalan li Girtîgeha Îmraliyê derbazî cîhekî nû bûye û ew bo prosesê di rewşeke hîn baş de dixebite. Bakirhan da zanîn ku komîsyon wê di rojên pêş de were damezirandin û dest bi karên xwe bike
  7. Komeleya Hiqûqnasên Hevdem (ÇHD) ya Tirkîyê ragihand ku îro Sêşemê danê sibê girtine ser malên jimareke endamên wan. ÇHD’ê dîyar kir ku li wan malan dest danîne ser materyalên dîjîtal. Li gor ragihandina Şaxê Îzmîrê yê ÇHD’ê 6 endamên wan hatine desteserkirin. Wê şaxê bi daxuyanîyekê nivîskî de dîyar kir ku operasyon dijî muxalefeta civakî li dar ketine. Di heman demê de îro Sêşemê, hejmarek siyasetvanên HEVBENDÎ’yê li Amed (Diyarbekirê) û bajarên din hatin binçavkirin. Her wiha, li dijî kanala televîzyonê ya Sözcü TV operasyon hate kirin û hikûmetê Qayum li ser kanalê û malpera wê wezîfedar kir. Partîya Wekhevî û Demokrasî ya Gelan (DEM Partî) li hember wan girtin û binçavkirinan bertek nîşa dan. DEM Partî ji X’ê got ku ew "kiryarên antîdemokratîk yên dijî sîyasetvan û hiqûqnasan qebûl nakin." DEM Partîyê dîyar kir ku ew demek e li Tirkîyê herkes serê sibê bi nûçeyên ser desteserkirin û operasyonan şîyar dibe. Ev operasyon û binçavkirin di demekê de pêk tên ku li Tirkiyeyê prosesa bi navê “Tirkiyeya Bêteror” didome. Kurd û saziyên demokratîk li Tirkîyê weke pêvajoya aştiyê binav dikin.
  8. Hevserokê Partîya Wekhevî û Demokrasî ya Gelan (DEM Partî) Tuncer Bakirhan got sekreteryaya Abdullah Ocalan hatiye xurtkirin. Bakirhan di komcivîna partîya xwe de dîyar kir ku Ocalan li Girtîgeha Îmraliyê derbazî cîhekî nû bûye û ew bo prosesê di rewşeke hîn baş de dixebite. "Ez vê yekê ji vir bi awayekî zelal bibêjim: Jibo bi awayekî hîn çapik û hîn kêrhatî bixebite, sekreteryaya wî hat xurtkirin. Em cara yekê ye vê dibêjin." Bakirhan got. Wî bi berdewamî dîyar kir ku gerek ew hiqûq û sîyasetê bixin şûna çekdanînê. Ocalan, li ser prosesa nû Sibata 2025’an bang li Partîya Karkerên Kurdistanê (PKK) kiribû ku çekan berde û xwe hilweşîne. Hikûmet ser prosesê dibêje Tirkîyeya Bêteror û dîyar dike ku ew projeya herî mezin ya sedsala nû ya welêt e. Çaverê ye parlemana Tirkîyê meha pêş ser pêvajoyê komîsyoneke çavdêrî û şopandinê çêke. Serokê Parlemana Tirkîyê Numan Kurtulmuş hefteya borî serdana partîyan kiribû û bi karbidestan re ser avakirina komîsyonê peyîvîbû.
  9. Serdozgerîya Komarî ya Diyarbekir îro Sêşemê ser Tifaqa Netweyî ya Kurdistanê (Hevbendî) lêpirsîn da destpêkirin. Hevbendî di rojên borî de bi beşdarîya partî û platformên wek PSK, PDK-Bakur, PWK, Pelkurd û Vejînê hatibû damezirandin. Bi lêpirsîna serdozgerîyê bo Serokê PSK’ê Bayram Bozyel û jimareke kesên din biryara destesekirinê hatiye dayîn. PSK dîyar kir ku ewê bi desteserkirinan ji têkoşana xwe venegerin û ewê karên xwe yên bo bidestxistina mafên Kurdan bidomînin. Operasyonên desteserkirina sîyasetvanên Hevbendî'yê li bajarên wek Amed, Mêrdîn, Batman û Enqere çêbûne, lê hejmara kesên hatine desteserkirin tam zelal nebûye. Berdevkê Vejînê Ferîd Azad ji Dengê Amerîka re da zanîn ku bo 24 saetan qedexe danîne ser dosyeya lêpirsînê û ew tenê bi rêka hevalên xwe dibînin ku nêzî 20 kesên ji Hevbendî’yê hatine desteserkirin. Ferîd Azad dîyar ku wan lîsteya kesên desteserkirî ji parêzerên xwe re şandine û got dibe ku hejmara desteserkirîyan zêdetir bibe. Lêpirsîna ser Hevbendî’yê û desteserkirina sîyasetvanên wê li vê demê rast tê ku di rojeva Tirkîyê de prosesa navê wê Tirkîyeya Bêteror heye. Hikûmet bo vê prosesê danûstandinan bi Partîya Wekhevî û Demokrasî ya Gelan (DEM Partî) ya pro-Kurd re dike. Partî û platformên di Hevbendî’yê de bi rexneyên xwe yên dijî DEM Partîyê têne naskirin.
  10. Komeleya Şoreşger a Zehmetkêşên Kurdistana Îranê got ku du mûşekan îro Duşemê baregeha wan a li Gelîyê Balîsanê li Herêma Kurdistana Îraqê kiriye armanc, lê ti ziyan nebûne. Îdrîs Kulahdûzî, endamê komîteya navendî û serokê ragihandinê yê Komeleyê li Silêmaniyê, ji Dengê Amerîka re got ku êrîş piştî nîvro bi dema Kurdistanê pêk hatiye û du mûşek li derîyê derve yê bingeha wan ketine. Wî got,"Êrîş bi du mûşekan li ser xala kontrolê ya bingeha me, derîyê derve yê bingehê me ya li Geliyê Balîsanê, pêk hatiye. Ti ziyanek nebûye." Komeleya Şoreşger a Zehmetkêşên Kurdistana Îranê partiyeke opozîsyona Kurdên Îranî ye ku navenda wê li Herêma Kurdistanê ye. Êrîş, ku guman tê kirin ku ji alîyê Îranê ve hatibe kirin, di demekê de tê ku Wezîrê Derve yê Îraqê Fuad Husên roja Înê got danûstandinên di navbera Bexda, Hewlêr û Tehranê de li ser çarenûsa endamên partîyên rojhilat ên li Herêma Kurdistanê berdewam dikin. Çend bijar ji bo çareserkirina dozê hatine pêşkêş kirin, di nav de jî, derxistina lêborînekê ji bo endamên van partîyan ku vegerin Îranê, bi mercê ku jiyana wan were garantîkirin.
  11. Dadgeha Bilind a Federalî ya Îraqê doza taybet bi daxwaza raswestandina demûdest a karkirina Parlemana Herêma Kurdistanê red kir, li gor ragihandina Partîya Demokrata Kurdistan(PDK) û Yekîyî Niştimanî Kurdistan (YNK). Ofîsa Têkilîyên Derve ya Partîya Demokrat a Kurdistanê ragihand ku Dadgeha Bilind a Federal a Îraqê daxwazeke derbarê derxistina biryareke demûdest ji bo rawestandina karê Parlemana Herêma Kurdistanê red kiriye. Ofîsê di peyamekê de li ser platforma X'ê got ku Yekîtîya Niştimanî ya Kurdistanê û Tevgera Nifşê Nû bi hev re doz li dadgehê vekibûn û daxwaz kiribûn ku daniştin û karê parlemanê bên rawestandin, herwiha daniştina ku ji bo 4ê Mijdara 2026'an hatibû destnîşankirin, were jinavbirin. Malpera PUK MEDIA ya girêdayî Yekîtîya Niştîmanî ya Kurdistanê jî di peyameke xwe de li ser platforma X'ê ragihand ku dadgehê daxwaza derxistina biryareke demûdest red kiriye, lê doza bingehîn hîn jî berdewam e. Di vê derbarê de, parêzer Daban Ehmed Cebar got ku redkirina derxistina biryara demûdest tenê têkildarî daxwaza rawestandina demkî ya karên parlemanê ye, û ev yek nayê wê wateyê ku doza bingehîn a ku Tevgera Nifşa Nû vekiriye hatiye redkirin. Wî diyar kir ku doza bingehîn, ku armanca wê betalkirina civîna 4'ê Mijdarê ye, hîn li pêş Dadgeha Federal a Bilind nehatiye biryardan û pêvajoya wê ya qanûnî dê berdewam bike. Biryar a Dadgeha Bilind a Federalî çend rojan piştî wê yekê tê ku parlemanê Herêma Kurdistanê di 4'ê Mijdarê de, ji dema hilbijartinên Cotmeha 2024'an ve, bo cara yekem rûniştina xwe ya destpêkê li dar xist û desteya serokatîyê ya nû bi serokatîya Vala Ferîd, berbijêra Partîya Demokrat a Kurdistanê (PDK), û cîgirê wê Ramî Nûrî hilbijart, herwiha Mûna Qehwecî posta sekreterê wergirt. Parlemanê karî bi amadebûna 52 parlamenteran ji koma 100 parlamenteran rûniştinê li dar bixe û bi cudahîyeke kêm rêjeya yasayî ya pêwîst derbas bike.
  12. Piştî nêzîkî mehekê ji valahîya îdarî û nakokiyên siyasî, Encûmena Parêzgeha Kerkûkê îro Şemîyê Qehtan Wendawî, berbijarê Eniya Tirkmanan, wekî parêzgarê nû yê Kerkûkê hilbijart. Wendawî bi 14 dengan ji tevahîya 15 endamên amade yên encûmenê hat hilbijartin. Ev hilbijartin hat piştî parêzgarê berê Mihemed Sem'an dest ji postê berdabû. Sem'an ji alîyê Serokwezîrê Îraqê Elî el-Zeydî ve wek wezîrê dewletê yê karûbarên pêkhateyan hatiye destnîşankirin. Li gor peymaneke siyasî ya di navbera pêkhate û alîyên siyasî yên Kerkûkê de, Wendawî heta dawîya vê salê di postê de dimîne û di destpêka sala 2027'an de posta parêzgarîyê dê bibe mafê namzedekî ji pêkhateya Ereb. Nûnerên alîyê Erebî got ku garantîyên pêkanîna peymanê wergirtine û di derbarê vê guhertinê de tu dudilî nînin. Li aliyê din, Yekîtîya Niştimanî ya Kurdistanê (YNK) got ku li gorî peymanê, di destpêka sala bê de dê postê parêzgariyê ji Ereb re were dayîn, di heman demê de YNK dê postê serokatîya Encûmena Parêzgarî û fermandariya polîsên Kerkûkê bistîne. Lê hin çavdêrên siyasî dibêjin dabeşkirina postên îdarî bi peymanên siyasî pirsan derbarê rola hilbijartinan û pêvajoya demokrasîyê de derdixe holê. Rojnamevan Elî Melala got ku dabeşkirina postan bi peymanên siyasî dikare pêvajoya demokratîk lawaz bike û pirsê derbarê girîngiya dengê gel di hilbijartinan de çêbike. Di du salên borî de Kerkûk sê parêzgarên cuda dîtiye. Piştî hilbijartina Mihemed Sem'an di meha Gulanê de û destnîşankirina wî wekî wezîrê dewletê di meha Cotmehê de, Rêbwar Teha bi awayekî wezîfedar postê parêzgariyê birêve bir. Encûmena Parêzgeha Kerkûkê 16 kursî hene: 7 kursî ji bo alîyên Kurdistanî (5 YNK û 2 PDK), 6 kursî ji bo Ereb, 2 kursî ji bo Tirkman û 1 kursî ji bo kristiyanann.
  13. Yenî Partî civîna xwe ya asayî ya damezrandinê îro Şemîyê û sibê Yekşemê li Enqere ya paytexta Tirkîyê li dar dixe. Civîna bi slogana ‘’Tirkîye Xwe Nû Dike’’ tê destpêkirin û di civînê de dê serokê giştî, meclîsa partîyê û lijneya bilind ya dîsîplînê werin dîyarkirin. Ozgur Ozel di civîna avakirinê de tekane namzedê seroktîya giştî ye. Ozel dema dest bi axaftina xwe kir, got ew li salonê wan kesan dibîne yên ku têkçûnê qebûl nakin û teslîm nabin. Piştî axaftina destpêkê Murat Karayalçin yê ku berê cîgirîya serokwezîrê Tirkîyê kiriye, bi yekdengî bo seroktîya dîwanê hat hilbijartin. Di civînê de Ekrem Îmamogluyê di girtîgehê de ye wek namzedê serokomarîyê hat ragihandin û peyama wî bi teknolojîya Jîrîya Çêkirî hat xwendin. Yenî Partî piştî Ozel ji rêvebirîya Partîya Gel ya Komarî (CHP) hat dûr xistin mehên havînê bi beşdarîya 90 parlemanteran partîyek nû ava kir. Li parlemanê ji koma 600 kursîyan, di destê CHP’ê de 44 kursî mane û Yenî Part 90 kursî hene û niha li hember Partîya Dad û Geşepêdanê (AKP) ya bi 281 kursî opozîsyona serekî ye. Di destê Partîya Wekhevî û Demokrasî ya Gelan (DEM Partî) de, ku partîyeke pro-Kurd tê hejmartin, 56 kursî hene. Partîya Tevgera Neteweparêz (MHP) ya bi Tifaqa Komarî hevbenda AKP ye 46 kursî hene. Avabûna Yenî Partîyê li vê demê rast tê ku di rojeva Tirkîyê de prosesa aştîyê û çekberdana Partîya Karkerên Kurdistan (PKK) heye. Çaverê ye Tirkîye bo hilbijartinan bihara 2028’an here ser sindoqan.
  14. Wezareta Perwerdeyê ya Tirkîyê ragihand ku li welêt 153 mamosteyên zimanê Kurdî kar dikin. Wezaretê li ser pirsnameyeke Partîya Wekhevî û Demokrasî ya Gelan (DEM Partî) dîyar kir ku li 16 bajarên Tirkîyê 118 mamoste bo dersên Kurmancî, 35 mamoste jî bo dersên Zazakî li ser kar in. Di pirsnameya DEM Partîyê de tê gotin ku bo dersên Kurmancî û Zazakî pêdivî herî kêm bi 191 mamosteyan heye, lê wezaretê ser vê pêdivîyê ti bersiveke berçav neda. Li Tirkîyê dersên bijartî yên Kurmancî û Zazakî li dibistanên navîn, di polên 5, 6, 7 û 8’an de têne dayîn. Dengê Amerîka ser pirsanemayê û bersîva wezaretê bi Serokê Komîsyona Perwerdahîya Kurdî ya Memur-Senê Hudaî Morsumbul re peyîvî. Morsumbul got gerek e sîyaseta serekî ya Kurdan berê xwe bide ser rewşa zimên û bi dîplomasîyê bike ku wezaret mamosteyên hewce destnîşan bike. "Li Tirkîyê niha 86,000 xwendekar dersên Kurmancî û Zazakî distînin. 191 mamosteyên destnîşankirî încex têra 36,000 xwendekaran dikin. Ji bo 50,000 xwendekarên din gerek sîyaseta Kurdan tevbigere û rêk û çareyan bibîne," Morsunbul ji Dengê Amerîka re got. Wî dîyar kir ku li gor agahîyên di destê wan de bo demên pêş amadekarî tên kirin ku tenê 4 mamoste werin erkdarkirin û ji wan 3 bo Kurmancî ne û 1 jî bo Zazakî ye. Morsumbul got ku dersên bijartî yên Kurmancî û Zazakî jibo perwerdeya bi zimanê Kurdî gavên girîng in û divê sal bi sal pirtir xwendekar van dersan bibijêrin û mamosteyên hewce werin erkdarkirin. Jêderên hikûmetê bi xala 42’an ya Qanûna Bingehîn dibêjin ku welatîyên Tirkîyê ji bilî zimanê Tirkî, nikarin bi ti zimanên din perwerdeyê werbigirin. Li Tirkîyê dersên bijartî yên Kurmancî û Zazakî, di çarçoveya Ziman û Zaravayên Zindî de sala 2012’an destpê kirin.
  15. DEM Partî bang li hikûmetê dike ku ji bo pêşvebirina pêvajoya aştiyê gavên siyasî û hiqûqî bavêje.
  16. Serokê Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê (YNK) Bafel Talebanî got ku ya ku hefteya borî di parlemana Herêma Kurdistanê de çêbû "mezintirîn qeyrana siyasî" ya dîroka Herêmê ye. Wî herwiha piştrast kir ku partîya wî ne parlemanê û ne jî tu biryarên ku di wê pêvajoyê de hatine girtin nas dike. Talebanî îro Pêncşemê di çarçoveya "Foruma Stratejîk a Silêmanîyê" de rexneyên tund li grûpeke biçûk di nav Partîya Demokrat a Kurdistanê (PDK) de girtin. "Eger ev bûyer li her welatekî din qewimîya, dê mirov ketibana zindanê. Ev yek mezintirîn şermezarîya siyasî ye ku ez bi bîr tînim. Ya ku qewimî mezintirîn qeyrana siyasî ya di dîroka Herêma Kurdistanê de ye û ez soz didim ku bê ceza derbas nebe," Talebanî got. Nakokîya di navbera YNK û PDK'ê de piştî civîna parlemanê zêdetir kûr bû. Parleman, ku ji nêzî du salan ve civîn pêk neanî bû, bi hewildana PDK'ê û amadebûna 52 endaman ji 100 endaman civîya. Di wê rûniştinê de Vala Ferîd ji PDK'ê wek seroka parlemanê hate hilbijartin. Ev yek di demekê de hat ku YNK, Nifşê Nû û çend alîyên din civîn boykot kiribûn. YNK'ê daxwaza paşxistina civînê kiribû heta ku li ser postên bilind ên hikûmetê lihevkirin çêbibe, lê PDK'ê karîbû civînê bi amadebûna hejmara pêwîst a ji bo temamkirina rêjeya yasayî lidar bixe. Tevî vê yekê, YNK û Nifşê Nû dibêjin civîn neyasayî bûye, ji ber ku parlamenterê herî bi temen, ku ji Nifşê Nû ye serokatîya rûniştinê nekiriye. Dengê Amerîka ji bo wergirtina helwesta wan li ser daxuyanîyên Talebanî peywendî bi çend berpirsên PDK'ê re kir, lê heta dema amadekirina vê raportê bersiva wan daxwazan nebû. Serokwezîrê Herêma Kurdistanê Mesrûr Barzanî do Çarşemê serokatîya civîneke Encumena Wezîran a Hikûmeta Herêma Kurdistanê kir, lê wezîrên YNK'ê tê de amade nebûn. Di daxuyanîya piştî civînê de hat gotin: "Encumena Wezîran daxwazê ji hevkarên xwe yên di tîma wezarî ya Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê de dike ku vegerin civînên Encumena Wezîran û berdewamîyê bidin kar û dewama xwe di Hikûmeta Herêma Kurdistanê de. Her têbînî û pêşniyareke wan hebe, pêwîst e di çarçoveya civînên Encumena Wezîran de gotûbêj li ser bê kirin û bên çareserkirin." Talebanî di daxuyanîyên xwe yên îro de behsa mijara dabeşbûna Herêma Kurdistanê kir û got: "Di rastîyê de niha li Herêmê du îdare hene, lê hîn zû ye axaftina li ser du hikûmetên cuda bê kirin." Serokê YNK'ê herwiha got: "Min hewl da bi zelalî ji PDK'ê re bêjim ku her gavek ji bo alozkirina rewşê, dê bi gaveke hevşêwe û bi planeke pêşwext bête bersivdan. Ev ji alîyê min ve tê wê wateyê ku derî vekirî ye ji bo ku em dev ji alozkirina rewşê berdin û dest bi gotûbêjan bikin." Lê belê, Talebanî red kir ku nakokîyên siyasî bi tundûtûjîyê bên çareserkirin. Rola Washingtonê Derbarê rola Amerîkayê, Talebanî got ku daxwaza wan a sereke ji rêveberîya Serok Donald Trump ew e ku rewşa li Herêma Kurdistanê çêbûye têbigihêje û bihêle ku alîyên desthilatdar ên Herêmê bi xwe di navxwe de vê pirsgirêkê çareser bikin. Ev daxuyanî piştî wê yekê tên ku Nûnerê Taybet ê Amerîkayê yê ji bo Îraq û Sûrîyê, Tom Barrack, duh Çarşemê nakokîyên di navbera YNK û PDK'ê de wekî malbatî, eşîrtî û bêzarker binav kirin. Barrack herwiha diyar kir ku ev yek bûye sedema astengîyan ji bo kompanyayên Amerîkî û navneteweyî. Barrack herwiha daxwaz ji karbidestên Herêma Kurdistanê kir ku vê pirsgirêkê di nav xwe de çareser bikin û got ku ev biryareke Îraqî ye ne ya Amerîkayê. Lê belê, serokê YNK'ê got ku "ev nakokî ne arîşeyeke malbatî di navbera Talebanî û Barzanî de ye, lê belê nakokîyeke demdirêj di navbera du hêzên siyasî yên Herêmê de ye." Talebanî herwiha got ku Bexdayê hewl daye roleke erênî di çareserkirina qeyranê de bilîze, lê ew hewl ji alîyê beşekî PDK'ê ve, hatine redkirin. Serokê YNKê di beşeke din a axaftina xwe de, rexne li şêwazê birêvebirina Herêmê di dema şerê Îranê de girt û diyar kir ku di tevahiya dema milmilanêyê de heta yek civîna Encumena Wezîran jî nehatiye lidarxistin. Wî got ku wan neh caran daxwaza civînê kiriye, tenê ji bo ku wêneyekî hevbeş bigirin û nîşanî xelkê bidin ku hikûmet piştgiriya welatiyan dike, lê ew jî nehatiye kirin. Talebanî beşekî biçûk di nav PDK'ê de bi wê yekê tawanbar kir ku di biryarên çarenûsî de bi tena serê xwe tevdigere û got: "Her gava ku biryareke stratejîk li pêşîya me be, ew rêya şaş hildibijêrin." Serokê YNK'ê referandûma sala 2017'an wekî mînak nîşan da, herwiha PDK bi wê yekê tawanbar kir ku di dema operasyonên leşkerî yên Amerîkayê yên li ser Îranê de, partiyên Kurdî yên Rojhilatê Kurdistanê ji bo şer û derbasbûna nav axa Îranê han didan. Talebanî diyar kir jî ku wî alî di dema qeyrana enerjiyê ya cîhanî de nexwest boriya petrola Herêma Kurdistanê veke, heta ku bi zorê pê dan vekirin. Derbarê şerê li herêmê de jî, Talebanî diyar kir ku "lêçûna darayî ya şer niha ji destkeftiyên wî yên leşkerî zêdetir bûye û hêvî kir ku Serok Trump bigihîje wê encamê ku fişarên aborî û gotûbêj, ji destpêkirina şer bi bandortir in." Talebanî di dawîya axaftina xwe de daxwaz ji Amerîka û civaka navneteweyî kir ku rê nedin tiştê ku li Parleman Kurdistanê rû daye bibe kevneşopîyeke nû, ji ber ku li gorî nêrîna wî, ev yek dikare Herêmê bi dehan salan paşve bibe û metirsiya derketina xwepêşandan û tundûtûjiyê zêde dike.
  17. Serokê Herêma Kurdistanê Nêçîrvan Barzanî îro Pêncşemê li kêleka Konferansa Avûhewayê ya Neteweyên Yekbûyî (COP31) ya li Antalyayê li Tirkîyê civîneke ligel Serokê Îranê Mesûd Pizîşkîyan pêk anî. Barzanî li ser platforma X'ê civîn wekî "berhemdar" binav kir û got ku wan li ser peywendîyên di navbera Herêma Kurdistanê, Îraq û Îranê de, nêrîn û helwestên xwe guhertin. Barzanî herwiha got ku wî û Pizîşkîyan girîngîya domandina hevrêzî û hewildanên hevbeş ji bo rûbirûbûna pirsgirêkên herêmî piştrast kir. Wan tekez li ser wê yekê kir ku diyalog, têgihiştin û hevkarî rêya herî baş e ji bo bidestxistina aştî û aramîya mayînde li herêmê. Ev civîna Barzanî û Pizîşkîyan piştî wê hat ku raportên medyayî hatibûn belavkirin ku Serokê Herêma Kurdistanê di navbera rêveberîya Trump û Îranê de rola navbeynkarîyê lîstiye. Malpera Axios a Amerîkî di raportekê de ku di 16'ê Tebaxê de hate weşandin, ragihand ku rêveberîya Trump di dema hewildanên xwe de ji bo destpêkirina danûstandinan bi Îranê re, ji Barzanî daxwaz kiribû ku bibe kanala peywendîyê ligel fermandarên Arteşa Pasdaran û alîkarîya gihandina peyaman bike.
  18. Hevseroka Partîya Wekhevî û Demokrasî ya Gelan (DEM Partî) Tulay Hatîmogullari got komîsyona ser çavdêrî û şopandina pêvajoya aştîyê dibe ku meha pêş çêbibe. Hatîmogullari di bernameya KOZA TV de dîyar kir ku wê ew agahî ji Serokê Parlemana Tirkîyê Numan Kurtulmuş Sitandiye ku duh Çarşemê serdana DEM Partîyê kiribû. ‘’Me ji birêz serok, dema avakirina komîsyonê pirsî. Bersiva wî wisa bû: Bi îhtimaleke pir mezin, komîsyon wê serê meha pêş ava bibe.’’ Wê dîyar kir ku ew jî dixwazin ku komîsyona ser şopandin û kontrolkirina peyvajoya bê ku dereng bikeve çêbe. Hatîmogullari got ku ew bala xwe didin ser temsîlkirinê û ew dixwazin ku hemî partîyên komên wan li meclîsê hene û tune ne pirrengîyekê bidin komîsyonê. Di demên dawî de bo prosesa aştîyê ya nû îdiayên ser xitimîna wê ketibûn rojeva Tirkîyê. Jêderên hikûmeta Tirkîyê dibêjin pêvajo bêrawestan didome û ew di vê sedsalê de projeya herî mezin ya dewletê ye. Kurtulmuş vê hefteyê ser avakirina komîsyonê serdana partîyan berdewam dike. Cîgirê Serokê Koma Partîya Dad û Geşepêdanê (AKP) Abdullah Guler do Çarşemê piştî serdana Kurtulmuş got ku ew niha nikarin ser komîsyonê tiştekî bêjin, lê ewê di rojên pêş de hin hûrgilîyan bidin.
  19. Encûmena Wezîran a Herêma Kurdistanê, di civîna xwe ya îro, Çarşema 11'ê Mijdaraê de, ji hevkarên xwe yên di tîma wezîrên Yekîtîya Niştimanî ya Kurdistanê (YNK) de xwest ku vegerin civînên Encûmena Wezîran û karê xwe di hikûmeta Herêma Kurdistanê de berdewam bikin. Herwiha daxwaz kir ku pêşniyaz û têbînîyên xwe di çarçoveya civînên hikûmetê de gotûbêj bikin. Encûmenê herwiha piştgirî da bangewazîya Serokê Partîya Demokrata Kurdistanê (PDK) Mesûd Barzanî ji bo çareserkirina pirsgirêkên siyasî bi rêya diyalogê. Hêjayî gotinê ye daxwaza Encûmena Wezîran di demekê de tê ku nakokîyên siyasî di navbera PDK û YNK'ê de hîn jî berdewam in. Di heftiya borî de Serokê YNK'ê Bafil Talebanî ragihandibû ku partîya wî ji Hikûmeta Herêma Kurdistanê vekişiyaye û pênasînê bi biryarên Parlemana Kurdistanê nake. Di heman civînê de Serokwezîr Mesrûr Barzanî encama serdana şandeya bilind a Herêma Kurdistanê bo Bexdayê û hevdîtinên wê bi hikûmeta federal re nirxand.
  20. Nûnerê Taybet ê Serokê Amerîkayê bo Îraqê, û Balyozê Amerîkayê li Tirkîyê Tom Barrack, tekez kir ku Amerîkayê piştgirîya Herêmeke Kurdistanê ya bihêz û yekgirtî dike ku cihêrengiya Herêmê bixwe nîşana dide. Di peyamekê de li ser platforma X'ê, Barrack ragehand ku ew bi Derbaz Resûl , Endamê Mekteba Siyasî ya YNKê, û Ahmed Muftî, cîgirê wezîrê Çavkanîyên Siruştî yê Herêma Kurdistanê, civîya û li ser sobeşeroja Herêma Kurdistanê gotûbêj hate kirin. Barrack diyar kir ku "Amerîka piştgirîyê dide Herêmeke Kurdistanê ya bihêz û yekgirtî ku cihêrengîya herêmê nîşan bide." Wî herwiha got ku, li gorî mijarên ku di civînê de hatin gotûbêjkirin," gihîştina bo yekîtîya domdar tenê bi dabeşkirina desthilatê, bihêzkirina desthilatên herêmî, xurtkirina sazîyan û pêşxistina şeffafiyeke mezintir pêk tê." Hêjayî gotinê ye Balyoz Tom Barrack berîya vê civînê jî di nivîsîneke din de li ser X'ê tekez kirbû ku yekbûn ji bo bihêzkirina Hikûmeta Herêma Kurdistanê, hêmaneke girîng e ji bo hebûna Îraqeke bihêz û aram.