Rûdaw be Kurdî

Herêmên Kurdan - Voice of America
  1. Erdhêja ku navenda wê Bazarcîx û Elbîstana Mereşê bû, li 10 bajaran bû sedema wêranîyek mezin.  Piştî 34 saetan li ser erdhêjan biorî em hatin Semsûr (Adîyaman)ê.  Jiber ku li gelek kanal û televîzyonan da çi behsa Semsûrê nehate kirin em jî nizanibûn ku em dê rastê çi çîrokan bên. Dîmena ku pêşî em lê rast hatin, hers û tûre ya rûnîştvanên bajêr bû. Hêrsa wan ji rayedaran re, ji hikêmetê ra bû. Em bi kê re axivîn, hevoka “Semsêr bê xwedîye” li ser devê hemîyan bû. Daketina bajar ji alîyê Kolik (Kahta) li ser rêya Bulwara Ataturk e. Xortek ku nav wî Taha bû got “Jixwe ser û binê Semsûrê lev bulwara dirêj e.” Taxa pêşîn ya li ser vê bulwarê jî taxa Yunus Emre ye. Li ser milê rastê du avahîyên heşt tebeqe herifîne.  Kefçeyek û çend xebatkar li ser kavilê avahîyeke hebûn ku hewil didan xizmên xwe yên di bin de ne rizgar bikin. Heta êvarê jî ji bin kavilan dengê hewaran hatiye, lê şevek sermayê seqem di ser hemîyan de derbaz bûye lewma her kêlîya ku dibihûrî jibo wan mirovan şerê man û nemanê bû. Hêvîya wan mirovên ku ji erdhêjê rizgar bûne, jibo lhezkirîyê wan ên di bin kavilan da mane her diçe kêm dibe, lewma hêrsa wan jî qasî hezkirina wan zêde bê. Dema bihîstin em rojnamevan in, ber bi me ve hatin û gotin “Me bibîzîn, dengê me ragihînîn ku em li vir bêxwedî ne. Dewlet alîkarî neşîyande. Derdê me ne xwarin, ne betanî, ne av, ne livîn e; bes em dixwazin kefçe û vînç û tîmên hewargihandin û rizgarkirinê werin, werin ku em bav û bira û xwîşk û birayê xwe xrlas bikin…” Li ser van gotinan ji ser rêya Amedê tirek mezin hate û li serê kefçeyek hebû. Hemî xelqên li dor avahîyên ruxandî bazdan pêş qamyonê û ew rawestandin. Ji şofêr xwestin kefçê li wir daxîne û li avahîya din de jî dest bi kolanê bike. Şofêr neçar ma û kefçê daxist.  Qasekî şunde jî seyara cendermeyek rawestandîn. Jibo ku cenderme leşker e, nûnerê dewletê ye, unîforma dewletê li ser e, gazindên xwe kirin, girîyan, qêrîyan, gotin “em di bextê we da ne, kî tê diçe, bi ser me da dibuhure lê kes goh li me nake, neçin, alîkarî bixqazin jibo me…” Lê hemî hewildanê wan bê encam ma, rêya cenderme ber bi cîyek din da bû. Jinek ji nav wan, xwe ji me rojnamevanan ra jî tore kir, nehîşt em dîmenan bigirin, gelek bê hêvî bû. Jibo ku bira û jinbira û sê xwarzê wê di nav wan kavilan da mabûn û ew roj sîbe bi peyama telefonê ji wan hewar xwestine. Hêrsa wê ji bêçaretîya wê bû.  Ji nav kawîlan qêrînek bilind bû, “Ay biraoooo…’ Meytê zilamek navsere ji nav xirban derxistin.  Dilê mirov bar nedida ku li wê dîmena kambax binêre…Zilamek li wir nobeta kavilê avahîyekê digirt, keça wî, sê nevî û zavayê wî di benda mane. Ji qazayekê hatiye, lê destê wî û dilê wî jê nedibû ku çend metre jî dûr here.   Her kes nobeta kavilên xwe digirtin, li Apartmana Kilinç jî çîrokên kambax em pêşwazî kirin.  Ne elektrîk heye ne înternet, ne telefon dikşîne, ne av ne jî xwarin heye. Lê xema rizgarkirrina mirovê wan di ser hemî xeman da bû.  Heta kes û karê wan ji kavilan dernekeve ne xwarin di xema wan da ye ne ji xew.  Mamoste Orhan jî nobeta 18 xizmên xwe digirt. Bi girî axîfî, dayika wî, pîrika wî, bira û birazî, ap û pismam bi giştî 18 xizmên wî di bin kevir û beton û şîşan da mabûn. Avahî 9 tebeqe bû ye lê ji betona tawanan pêştir tiştek nemaye. Lê, jibo ku nikaribû alîkarî bîne, pir bi ber xwe dike. Ew jî bi gazind bû, gotin di gewrîya wî da dima.   Sê apartman şûnde avahîyeke din ya herifîye, meriv li dora agir kom bibûn, ji nav kavilan text û dar ê mobîlyayan dikişandin û dikirin êzing.  Berîya me meytê 3 jinan derxistibûn, dayikek û du keçên wê… Dema Em ji kavilan bihorîn, li qeraxê rê, dî torbeyê reş yê cenazeyan da meytê her sêyan ku danîbûn erdê, derket pêş me.  Zilamek nobeta wan digirt, wî got dayika wan her du keçan, xwîşka hevalê wî bûye, wî jî nizanibî meytan bibe bi ku, mecbûr bû li hêvîya hevalê xwe ku, birayê jinika belengaz e, bisekine. Dema tarî girte ser erdê, ji agirên ki jibo xwe pê germ bikin û ji lambeyên ambulansan pêştir ti ronîyek li Semsûrê tunebû. Di vê rewşê da jî ji girtina nobeta mirîyên xwe pêştîr tu tiştek ji destê Semsûrîyan nayê. Jibo şandina bajarokê em mecbûr vegerîyan Kolikê. Êvarê saet 8’an de vîncek çê ber bi bajarê tijî mirî. Ji 12ê şevê şûnde jî qamyonên alîkarîyan yek bi yek ji ber me bihorîn. Alîkarî pîştî 42 saetan diçû…
  2. Pêkhateyên Ked û Demokrasîyê yên Wanê bo alîkarîya maxdurên erdhejê werankar ya Mereşê, kampanya dan destpê kirin. Pêkhateya ku ji 14 partî û sazîyên sîvîl pêk tê, bang li gel û endamên xwe kir ku ew beştarî vê kampanyayê bibin. Endamê vê pêkatê Serokê Odeya Mîmar û Endezyaran (İMO) yê Wanê Mîhaîl Atîk got ku li deverên erdhejê rewşek pir xirab heye û piranîya rûnişvanan niha bin mercên zivistanê de benda alîkarîyê ne. “Em bi rêxistinên xwe yên li deverên erdhejê re ketin têkilîyê û li gor daxwazên wan lîsteyek pêdîvîyên dîyar hat dîyar kirin. Wan gor ku bo me cil û bergên gerim, xwarin, kon, sobe, jeneretor û batanî divê” Li Wanê bo berhevkirina alîkarîyê 4 cîh hatine dîyar kirin. Atîk dibêje ku rûniştvanên Wanê û endamên wan dikarin alavên alîkarîyê bînin şaxa Komela Mafên Mirovan (İHD) ya Wanê, şaxa Konfederasyona Sendîkayên Kedkarên Civakî (KESK), Baroya Wanê û rêvebirîya Partîya Demokratîk a Gelan (HDP) ya Wanê. “Ev kampanyayek vicdaniye, divê her kes deste xwe bide bin vî barê giran. Em hêvîdikin ku di demek nêz de birinin gelê xwe derman bikin.” Atîk got. Ji alîyên din vê hejmarek zêde rûniştvanan bo bexşkirina xwînê li ber derîyê navêndên Heyva Sor ya Wanê kom bûn û bo birîndarên erdhejê xwîn dan. Herwiha bajarvanîya Wanê û sazîyên dewletê tîmên hewarçûnê û makîneyên kar şandin bajarên ku ji erdhejê zirar ditî. Hêjayî gotinê ye ku roja Duşemê serê sibê li bajarokê Bazarcixa Mereşê bi hêza 7,7 erdhejeke mezin çêbû.Bandora vê erdhejê herî zêde li Mereş, Amed, Semsûr, Entab, Ruha, Meletî, Kîlîs, Edene, Osmanîye û Hatay pêk hat. Li gor hejmarên dawî yên fermî, bi kêmî 3,381 kes di encama erdhejê de jiyana xwe ji dest dane û 20,426 jî birîndar bûne.
  3. Hikûmeta Tirkîyê ragihand ku di erdheja hêzdar de heta niha 1651 kes jîyanên xwe hinda kirine, 111193 kes jî birîndar bûne. Navenda Kordînasyona Saxlemî û Malwêranî ya Tirkîyê (SAKOM) da zanîn ku heta niha li bajarên Entab, Semsûr, Ruha, Amed, Mereş, Melêtî, Kîlîs, Edene, Osmanîye û Hatayê 1541 hemwelatî, di encama erdheja wêranker de jîyanên xwe ji dest dane. Rêvebirîya Rewşên Awarte û Felaketê ya Tirkyê (AFAD) dîyar kir ku heta niha 300 hezar batanî û 19.772 kon, 24.172 nivîn, 47.176 balgîf û çarşef û 1.106 kelûpelên mitbaxê ji herêmên bin bandora erdhejê re hatine şandin.
  4. Serokê Komeleya Mafên Mirovan (ÎHD) yê Amedê Abdullah Zeytun ji Twitterê ragihand ku rewşa girtîyên li Zindana Amedê baş e. Zeytun dîyar kir ku girtî dibêjin rewşa saxlemîya wan rind e û li girtîgehê ti xisar çênebûye. ‘’Girtî bo nas û dostên xwe ketine fikaran. Divê berpirs rê li ber girtîyan vekin ku ew bi malên xwe re danûstandinê bikin’’ Zeytun nivîsî. Îro Duşemê di saet 04:17 li Bazarcix ya Meraşê erdhejeke bi hêza 7.4 çêbû. Erdheja Bazarcixê li bajarên derdorê jî hat hîs kirin. Rêvebirên Tirkîyê didin zanîn ku di erdhejê de bi qasî 300 kesan canên xwe ji dest dane. Li gor ragihandinên pêşî li Entabê 80, li Mereş 70, li Meletî 47, li Ruha 18, li Amed 14, li Semsûr 13, li Kîlîs 8 û li Edenê jî 10 kes jiber erdhejê mirine. Piştî erdheja saet 04:17’an 78 erdhejên lipey çêbûne. Jêder: Ajansên Tirkîyê, İHD-Twitter
  5. Ji Gulan 2021’an vir ve li Wanê 2 zarok di êrîşa kûçikan de canê xwe ji dest dan û ev yêk bûn sedema nerazîbûnan. Serokê Odeya Beytaran yê Wanê Cumalî Ozkan dibêje ku bajarvanî li gor qanûnan tevnagerin û erka xwe bi cîh nayînin. Roja Yêkşemê li bajarokê Tuşaba Wanê, zarokê bi navê Emîr Mete Durna yê 9 salî dema bi hevalên xwe re dilîzî, kûçikek êrîşî wî kir û ew bi giranî birîndar kir. Jiber ku kûçîk xwe li qirika zarok dabû, tevî hemî hewildanên tîmên saxlemîyê wî canê xwe ji dest da. Rêvebirîya Ewlehîya bajêr xuya kir ku ew kûçik ji alîyê xortê bi navê H.K ve ji sitargeha ajalan ya bajarvanîya Wanê hatoye girtin û piştî 5 rojan wî kûçik di roja Yêkşemê berdaye kolanê û di seat 17.00 êrîşî kiriye wî zarokî. Lê, xebatkarekî bajarvanîyê ku nexwast navê xwe bide, got ku kûçik jiber birçîbûnê zîncîra xwe qetandiye û yekser êrîşî zarok kiriye. Xudanê kûçik H.K û xebatkarê bajarvanîyê M.A. ku kûçik dabû H.K. bi îdiaya “bûne sedema kuştina kesekî” hatin darizandin. Dadgehê derheqê H.K. de bîryara girtinê da, lê M.A. berda. Apê zarok Mehmet Şirin Durna dibêje ku ew naxwazin biaxivin jiber ku hemî kes sedema vê bûyerê dizanin. Wî got ku edî bes e bila karbidest li hemberî kûçikên kolanan çareserîyekê peyda bikin. Li ser medya civakî ev bûyer deng veda û hin kes di parvekirinên xwe de bertek nîşanî parêzvanên ajalên da. Li gor qanûna parastina ajalên kolanan ku di Tîrmeha 2021’an de hatibû nû kirin, şaredarên bajarê mezin û bajarokên serjimara wan 75 hezarî borî, divîyabû heya 31 Berfanbara 2022’an sitargehên heywanan ava kiribana. Lê, serokê Odeya Beytaran yê Wanê Cumalî Ozkan bal kişand ser vê qanûnê û got ku bajarvanîyên Tuşba, Erdîş, Edremît û Îpekyolu ya Wanê ev yêk pêk neanîye. “Hejmara kûçikan ew qas zêde bûye ku ne mimkun e, stargeha ajalan ya şaredarîya bajar a mezin tenê bi serê xwe pêdivîyên hemîyan bîne cîh. Êdî ev pirsgirêkeke civakî ye û divê bajarvanî, zanîngeh, em baytarên di sazîyên dewletê de û yên serbixê werin cem hev û bo çareserîyê bixebitin.” Tevî ku ev bûyer di rojeva bajêr û Tirkîyê de ye jî karbidestên bajarvanîya Wanê derheqê rexneyên dîjî xwe de ti bersîv nedaye. Dengê Amerîka bi rêya telefonê xwe gihande navenda sitargeha ajalan ya bajarvanîyê û wan jî bersîv neda pirsên me. Hêjayî bibîrxistinê ye ku di Gulana 2021'an de li heman bajarokê Wanê keça 6 salîya bi navê Rûken Kolcu ji alîyê kûçikan ve hatibû kuştin.  
  6. Du rêxistinên Sûrî yên mafên mirov, Tirkîyê û komên çekdar yên bi ser wê ve bi êşkencekirin û desteserkirina zordarî li Efrînê tawanbar kir. Di raporteke hevbeş de, rêxistina Sûrîyên jibo Rastî û Dadmendîyê (STJ) û Rêxistina Mafên Mirov ya Efrînê, hevdîtin bi 40 dîdevanan (15 jin û 25 mêr) kiriye, ku hêzên Tirkî û çakdarên Artêşa Netewî ya Sûrî (SNA) ew bi zordarî desteser kirine û li girtîgehan êşkence kirine. Derbara sedemên van kiriyaran de raport ku duh hate weşandin gihaştiye vê encamê: “Qurbanî bi bahaneyên cuda hatine girtin û herî zêde bi danûstandina bi Rêvebirîya Xweser hatine tawanbar kirin”. Raport îdia dike ku sedema rastîn destxisitina pereyan ji qurbanîyan û destdanîna ser xan û milkên wan e ku rewşê li rûniştvanên resen teng bikin û berê wan bidin koçberîyê. Raport heriwha dîyar dike ku desteserkirina zordarî û êşkencekirina dijwar bi awayekî sîstemetîk li Efrînê ji alîyê serdestên Tirk û komên çekdar yên opozîsyona Sûrî ve pêk tê ku ev nimûneyeke biçûke ji binpêkirinên berdewam yên li herêmê. Berdevkê Rêxistina Mafên Mirov ya Efrînê Îbrahîm Şêxo ji Dengê Amerîka ragihand ku ji destpêka dagîrkirina Efrînê ya sala 2018an vir ve hejmara kesên girtî û revandî 8700 kes derbaz kiriye ku sêyekê vê hejmarê jin in û pir ji wan tev zarokan hatine desteser kirin”. Dengê Amerîka çend hevdîtin bi hin kesên ku li zindanên Tirkîyê û komên çekdar girtîbûn re kir. Serpêhatîya yek ji wan girtîyan ya bi navê H. E ye, ku ew çar sal û sê mehan li girtîgeheke çekdarên “El-Cebhe El-Şamîyê” maye û rastî êşkenceya fîzîkî û derûnî hatiye. “Destê me di kelepçê de û çavên me girêdayî, li me dixsitin, hin caran bi elketrîkê jî li me didan, herwiha em bi banî ve daliqandin û du sê dihatin ser me û bi zincîr û masûran li me dixistin, çiqas me dikir qîr û hawar lê wan li me dixistin.” Jin li ber çavên hevjîn û birayên xwe rastî êşkencekirinê dihatin H. E herwiha got ku jin tev zarokan jî li girtîgehê hebûn û bi heman şêwazî êşkence dikirin. “Li pêşberî hevjîn yan birayên wan jin rastî êşkencekirinê dihatin û şorên xirab jê re dihatin gotin”. Şêxo bi bîr tîne ku di nava jinên êşkencekirî de, wan rewşa 86 jinên rastî destdirêjîyê hatine belge kirine û di nava wan de zarok û keçên jêr 18 salî jî hene. “96 kes ji ber êşkencekirinê li zindanan jîyana xwe ji dest dane. Herwiha, çarenivîsa derdora 1000 kesî ne dîyar e ku 400 ji wan jin in û guman û tirs heye ku ew hatibin teror kirin”. Raportên mafên mirov dîyar dikin ku tenê li Efrînê 10 girtîgehên eşkere hene û li bajarên wek Marê, Ezaz, Raî û Babê jî Efrînîyên revandî û desteserkirî tên girtin. Amnesty International di raporta Tebaxa 2018an dîyar kiribû ku Tirkîyê û komên çekdar pir caran dibistan û xwendingeh veguherandina girtîgeh û bingehên leşkerî. Şêxo dide zanîn ku tevî zindanên li deverên dagîrkirî yai bakur rojavayê Sûrîyê, girtîyên Efrînî ji hindurê Tirkîyê re jî tên şandin û li girtîgehên Kilîs, Entab û bajarên din tên girtin. Şêxo dîyar dike ku girtin û revandin herî zêde li ser destê çekdarên “Artêşa Netewî” tê kirin, lê saloxgerî û serbazên Tirk di lêprisînê de cîh digirin. J.H jineke Efrînî ye ku ji alîyê çekdarên koma “Sultan Murad” ve hatiye desteser kirin. “Ez li Efrînê hatim girtin û jibo girtîgeheke dûrî herêmê hatim birin. Em derdora 30 – 40 jin li zindanê bi hevre girtî bûn, gava lêpirsînê çavên min dihatin girêdan û bi rêya wergêr kesên Tirk pirs ji min dikirin,” J.H ji Dengê Amerîka re got. Hêjayî bîr xistinê ye ku sazîyên navnetewî yên wek Amnesty International û Human Rights Watch, herwiha Komîteya Lêkolînê ya Taybet bi Sûrîyê ku bi ser Neteweyên Yekbûyî ve ye, di raportên xwe de binpêkirinên li Efrînê diqewimin belge kirine. Di nava van binpêkirinan de kuştin, revandin, desteserkirin û êşkencekirina sivîlan hene, herwiha destdanîna ser xanî û zavîyên rûniştvanên herêmê yên Kurd, dizîn û talankirina mewsiman û wêrankirina cîhên dîrokî jî hene û ew binpêkirin weke sûcên şer û yên dijî mirovahîyê tên bi nav kirin.
  7. Roja Duşemê li ser medya civakî vidyoyek belav bû ku çend karmendên gumrugê, li dora jinekê kom bûne û yek ji wan pehînan li jinekê dixe û jin dikeve erde ser hişê xwe diçe. Ev dîmen li Derîyê Gumruga Xaburê hatiye girtin. Jina ku memurên gumrugê tundîyê lêkirine Yildiz Ozdemîr ya 58 salî ye. Ew rûniştvana Silopî ye û roja Duşemê ji Herêma Kurdîstanê ji serdana xizmekî xwe vegerîye Silopî. Ev bûyer jî di dema lêgerina çenteya wan de pêk hatiye. Hevjînê Yildiz, Îrfan Ozdemîr ji Dengê Amerîka re got ku di vegerê da memuren gumrugê jibo lêgerinê ew birine nav avahîyê û tiştên di nav çentê wan de derxistine û avêtine. ''Jiber ku hin tiştên xwarinê û jibo zarokan çend perçe cil û bergên nû me sirandibûn, hemîyan avêtin.’’ Lê, Yildiz Ozdemir xwestîye ku kincên zarokan bidin wan û li hember memuran derketîye. ''Hevjîna min got me ew cilan jibo zarokên xwe kirîne, lê memurek jin heqaret kir û got ‘Hun hemî heywan in!’’Ev pir li zora min çû, min got ger em heywan bin hun jî heywan in. Li ser vê yeke hemî li ser sere min kom bûn û li min xistin. Hevjîna min kir qêrîn û ji wan re got ku ez nexweşê dil im û ger tiştek bi sere min were, ewê gilîya wan bike. Li ser vê gotinê êrîşî hevjîna min kirin, bi pênan li wê xistin û ew ket erde.'' Ozdemir da zanîn wî ne haydar bû ku dîmenên tundîyê ji alîye rêwîyek din hatiye tomar kirin. Wî dîyar kir ku piştî êrîşan li derve jî gef lê wan hatiye xwarin û ew sibê gihîştine mala xwe ya Silopyayê û ji vîdyoyê jî sibehê agahdar bûne. ''Me rapora derbkirinê ji nexweşxana Cizîrê girt û me gilîya wan memuran kir,’’ Ozdemir bi berdewamî got. Hêjayî gotinê ye ku Walîtîya Şirnexê bi daxuyanîyeke nivîskî ragihand ku derbarê bûyerê lêpirsînek hatiye destpê kirin û 2 memurên ku tundîyê li Yildiz Ozdemir kirine, ji kar hatine dûrxistin.  
  8. ِAmerîka û Hevpeymaniya Navnetewî hewil didin ku navbera herdu partiyên sereke li Herêma kurdistanê baş bikin heta ku bikarin hêzên Pêşmergan yên herêmê yekbixin û hêzeke yegirtî bo parastina ewlekarî û gefên li ser herêmê ava bikin.
  9. Huserî dîyar kir ku, li kêleka girê Eyndarê du mozexane jî hebûn, ku hemû antîka û parçeşûnwarên di wir de jî, hatin dizîn.
  10. Pêşangeh bi beşdariya 24 kompanî û dahêner ji bakur û rojhilatê Sûriyê, hat vekirin û heyama du rojan dirêj kir.
  11. Alozîya aborî û ambargoya li ser Sûrîyê bi tevahî û herêmên Bakur Rojhilatî Sûrîyê bi taybet bandor li her beşên jîyanê kiriye, yek ji wan jî kêmbûn û bihabûna dermanan e, welatîyên Kobanê jî jiber vê bihabûnê zehmetîyan dikşînin. Dermansaz Rohat Kino ji Dengê Amerîka re anî ziman ku sedemên vê buhabûnê gelek in û jiber hatina derman ji Sûrîyê baca gumruka wê jî zêde ye lewma biha tê firotin. Welatîyê bi navê Midris Şêro ji Dengê Amerîka re behsa bihabûna dermên li Kobanê kir û dîyar kir ku çavdêrî li ser dermanxaneyan tune ye. Wî daxwaz ji Desteya Tendirustîyê kir ku nirxê firotina dermên kontrol bike. Tê zanîn piranîya dermanê ku tê herêmê ji kargehên derman yên Sûrî ne. Loma jî heta ku derman digihêje herêmê nirxê xwe pir buha dibe. Dîsa, di sîya vê alozîya aborî û rewşa xizanîyê ya welatîyan de buhabûn û kêmbûna derman bûye pirsgirêkeke mezin û barê gelê li Kobanê giran kiriye.  
  12. Serdozgerîya Amedê ser daxuyanîya hevbeş ya baroyan ya dijî operasyonên esmanî yên artêşa Tirkîye lêpirsîn vekir. Dozgerîya Amedê, bi sedema ku serokên baroyan ''Dewlet, millet, parlamen û hikûmeta Tirkîye biçûkxistine'' li ser xala 301 ya Qanuna Cezayê lêpirsîn vekir ku cezayê zindanî yên vê tawanê jî ji 6 mehan destpêdike heta 2 salan diçe. Di 20ê Mijdara 2022an da Artêşa Tirkîye li ser bakurê herêma Kurdîstanê û bakurê Surîye ku di bin kontrola hêzên Kurdan da ye, bi navê ‘’Pênc û Şûr’’ operasyonek esmanî pêk anîbû. Baroyên Amed, Êlih (Batman), Mêrdîn, Çewlîg, Dersîm, Colemêrg, Muş, Şirnex, Ruha, Sêrt û Wanê daxuyanîyek hevpar belav kirin. Sernava daxuyanîya baroyan ‘’Di her merci de aştîyê biparêzin’’ bû. ''Operasyonên leşkeri yên li deverên Kurdan pirsgirêka heyî geştir dike, pêdivîya me bi aştîya her beşên civakê heye. Parastina aştîya civakî rastîyeke bivênevê ye, li der û cîranên Tirkîye jî," di daxuyanîya hevpar de hatibû gotin. Hemî kes, grup, gel xwedîyê mafê jîyaneke nav aştî û edelata mayînde û domdar eû cîhanîn û parastina vî mafî jî erka dewletê ye.’’ Di dewamîya daxuyanîyê da jî baro bang li hikumetê kiribûn di cîyê operasyonên leşkeri de di sîyasete da li çareserîyê bigere. Serokê Baroya Amedê Nahît derbarê lêpirsînê got ku dema dewlet dest bi polîtîkaya ewlehîyê dike, lêpirsin jî destpê dikin. “Ev polîtikaya dewletê ye, dema tu ji fikr û ramanê wan cuda bifikirî aciz dibin û lêpirsîn vedikin.” Hêjayî gotinê ye ku ger Wezareta Dadê destûr nede, dozgerî nikare îfadê serokê baroyan bistîne. Serokê Baroya Amedê da zanîn ku niha li dijî wî, bi heman tawanê 4 lêpirsînên cuda didomin. Baroya Amedê li dijî operasyona esmanî ya ku li Perexa Zaxoyê bibû sedema kuştina 9 sivîlan jî daxuyanî dabû. Dozgerîya Amedê li ser wê daxuyanîyê derheqa 11 endamên rêvebirîya baroyê lêpirsîn vekiribû ku ew jî hîn didome.
  13. Rûniştina 2’an ya doza Osman Şîban, ku ew 'ji avêtina helîkopterê' hatibû rojevê, li Dadgeha Cezaya Giran ya Mersînê pêk hat. Dozgerî, bi îdiaya alîkarîdana Partîya Karkerên Kurdistan (PKK), cezakirina Şîban ji dadgehê xwest. Di destpêka rûniştina dozê de dagehê guhdarîya 2 endamên PKK’ê yên zîndan kirî, kir ku yêk ji wan got ku ew Şîban nasnake. Lê yê bi navê Y.S. îdia kir ku ew Şîban nas dike û wî bo peydakirina erzaq alîkarîya wan kiriye. Şîban ew îdia red kir û got ku çî eleqaya wî bi van kesan re tuneye û ew salê tenê du mehan bi malbata xwe re, bo cotkarîyê diçe gundê xwe. “Ez salê tenê 2 meha di avahîyên xwe yê gundê de dimînim û çî endamên rêxistinê ne hatine mala min. Min jibo wan ti mazot yan jî tiştek din cûdatir veneşartîye.” Piştî parastina Şîban, dozger bi îdiaya ‘endamtîya PKK’ê’ ji dadgehê cezakirina Şîban xwest. Parêzerên Şîban jî jibo parastina berfireh ji dadgehê dem xwest û dadgehê jî bona biryardana derheqa Şiban rûniştina dozê bo 11’ê Nîsanê paş xist. Hêjayî gotinê ye ku Şîban ligel Servet Turgut di 11'ê Îlona 2020an de li bajarokê Şaxa Wanê ji alîyê leşkerên Tirk ve hatibûn desteser kirin û ew piştî sê rojan li beşa nexweşên giran ya Nexweşxaneya Heremî ya Wanê hatibûn dîtin. Turgutê 55 salî, piştî 19 rojan di 30 Îlona 2020an de li Nexweşxaneya Heremî ya Wanê canê xwe ji dest dabû û ew bûyer li Tirkîyê bi raportên “du kes ji helîkopterê hatin avêtin” deng vedabû. Ji alîyê din vê ser kuştin Turgut û êşkencekirina Şîban ve 2 sal borîn, lê hin jî Serdozgerîya Komarîya Wanê îdiayên ji helîkopterê avêtin û êşkecê ronî nekirîyê û tawanbar dernexistîye pêş dadgehê.
  14. Di app’a Malperên Dengê Amerîka de malperên Kurmancî û Soranî hene. Hun dikarin app’ê li ser cîhazên Apple û Android bi rêya lînkên jêrîn daxînin. https://apps.apple.com/app/voa/id632618796 https://play.google.com/store/apps/details?id=gov.bbg.voa Bi gavên ku di du wêneyên jêrîn de xuya dibin, dikarin app’a me li ser malpera me ji Îngîlîzî bikin Kurmancî.    
  15. Îro salvegera 77an ya damezrandina yekemîn Komara Kurdî ye di dîroka kurdan ya serdem de ku weke îro 22ê Çille 1946ê li bajarê Mehabad yê astana Kurdistana Îranê ew komar hatbû damezrandin, hersal kurd wê bîranînê berz dinirxînin.
  16. Miftîyê Merdînê Alî Xeyrî Çelîk di peyva xwe da got,”em vê kiryarê şermizar dikin û em wek miletê Tirk gelek bi vê diêşin. Em birayên hev in û ev tiştên ne xweş peywendiyên me têk nadin. Birîna me yek e.”
  17. Serokê Şaxa Egitim-sen yê Wanê Murat Atabay got ku wan di daxwaznameyên xwe de behsa ti olan û baweriyan nekir, lê dîsa jî hin hişmendîyên peşverû bi zanebûn ew kirine armanc.
  18. Li gor çavkanîyên Dengê Amerîka, Tirkîyê li her bilindiyeke çiyayî li Efrînê bingehek ava kiriye, weke Çiyayê Gir li Bilbilê, Çiyayê Parsa li Qestel Cindo, Girê Radyoyê li Şîyê û Girê Cindirêsê
  19. Li Wanê rojnamevan Oktay Candemîr jiber ku raportek li ser destdirêjîya dîjî zaroka 16 salî belav kir, derheqa wî de lêpirsîn hat vekirin û bi îdiaya 'balevkirina agahîyên derew' hat sucdar kirin. Candemîr li ser îfadeyên zaroka bi navê Y. raportek amade kiribû ku di wê raportê de hatibû îdia kirin ku mamosteyê wê yê sporê ew di 2019’an de fêrî madeyê hişbirê kiriye û piştre jî ew bi awayekî sistematîk bo destdirêjîyê pêşkêşî 40 kesan ku hêzên ewlekarîyê, karmendên dewletê û sîyasetvan jî di nav de bû, hatiye kirin. Li ser vê raportê Rêvebirîya Ewlehîya bajarokê Begirî (Muradîye) bi daxuyanîyeke nivîskî ev îdia red kir. “6 kes li ser wê mijarê hatine desteser kirin û ji wan 4 kes hatine zîndan kirin. Heman sazîyên dîyar kir ku wan derheqê kesên agahîyên derew belav kirî de lêpirsîn dê bidin destpê kirin.” Candemîr got ku rêvebirîya ewlehîyê bi vê daxuyanîyê bûyera destdirêjîyê piştrast dike, lê derheqê wan de lêpirsîn vedike. “Eger ku di nava vê bûyerê de tenê 6 kes hebin, çima piştî nûçeyê bîryara nepenîyê danîn ser doza destdirêjîyê.Bi vê bîryarê dide nîşandan ku dixwazin hin tiştan ji bîragiştî veşerin. Lê, keça rastî destdirêjîyê hatî li rêvebirîya ewlehîyê navên hemîyan dane. Herwiha ew dibêje mamosteyan jî destdirêjîya wê kirine. Ma ew jî ne karmendên dewletê ne?” Candemîr dida zanîn ku li Tirkîyê û bi taybet li Kurdistanê destdirêjîya zarokan zêde bûye û wî sedema vê yêkê ji cezanekirina sucdaran nîşanda. Ew dibêje ku bi taybet dema sucdar karmendekî dewletê an jî endamek terîqatekê be, ew tên parastin. Ji alîyê din ve parlamantera Partîya Demokratîk a Gelan (HDP) ya Wanê Muazzez Orhan Işik, bi rêya meclîsê ji Wezîra Polîtîkayên Civak û Malbatê Derya Yanik pirsnameyek şand û bal kişand ser zêdebûna bûyerên destdirêjîya zarokan. Wê ji Yanik derheqê bûyera li Begirî agahî xwest û ji wê pirsî ku helwesta wezaretê ya hemberî wê bûyerê wê çi be. Li gor daneyên malpera Bianet di 2022’an de 327 zarok rastî destdirêjîyê hatine û 39 zarok jî hatine kuştin.  
  20. Mirovekî bi navê Bubê Taş yê 65 salî jibo tecrîda li ser rêberê PKKê Abdullah Ocalan protesto bike, li Mêrdînê dawî li jîyana xwe anî. Ev demeke dirêj e ku li dijî tecrîda li ser Ocalan çalakî tên kirin. Li Mêrdînê Bubê Veysî Taş, piştî li ser Whastappê peyamek vîdyoyê belav kir xwe şewitand.  Vîdyoya Bubê Taş li ser Ajansa Mezopotamya hate belavkirin.  Di vîdyoya 7 deqîqe de ew tîne ziman jibo tecrîdê protesto bike canê xwe feda dike. Wî kiryara xwe weke ''çalakîyeke sîyasî'' bi nav kiriye.  Taş bi gotineke Musa Anter dest bi peyama xwe ya vîdyoyî kiriye û gotiye ku ew hem şahid hem jî bergûmanê vê dozê ye. Taş ji zarok û xizmên xwe re gotiye ku wî bi vîna xwe û bi têna xwe biryara xwekuştinê daye. ‘’Bila ti kes min xelet fêm neke. Ez vê çalakîya xwe jibo serokê Kurdîstanê dikim. 22 meh in li ser serokê me tecrîdeke giran heye, ti kesek nikare behsa tecrîdê jî bike. Divê li dijî vê tecrîda giran Kurd dengê xwe bilind bikin.’’ Taş ji malbat û merivên xwe kiriye wasîyet ku li pey wî negirîn, meytê wî bi tilîlîyan rakin û wî di rêya namus û şerefe de ew biryar daye. Hêjayî gotinê ye ku parêzerên rêberê PKKê Abdullah Ocalan meheke berê ragihandibû ku Rêxistina Navnetewî ya Dijî îşkencê (CPT) di Cotmehê de serdana girava Îmrali kiriye, lê Ocalan derneketîye pêşberê wan.   Evuqat ragihandibûn ku xwestine bi CPTî re hev dîtinek bikin lê dexwaza wan jî hatiye redkirin.    Malbat û evûqatên Abdullah her hefte serî li Dozgerîya Bursayê didin jibo hevdîtinê lê her carê ev dexwaz tê redkirin.    Parlamenterên HDPê jî sê hefte ne li Enqerê li pêşiya Wezareta Edaletê çalakiyek dikin û dixwazin hevdîtin bi Abdullah Olacan re were kirin.