-
چاوەڕوان دەکرێت سەرۆک وەزیری نوێی عێراق عەلی زەیدی لە چەند هەفتەی داهاتوودا پۆستە گرنگەکانی وەک وەزیری بەرگری و ناوخۆ یەکلایی بکاتەوە، ئەرکێک کە بە بڕوای چاودێران زیاتر لە مەحاڵ دەچێت بەهۆی کاریگەری ئێران لەسەر گرووپە شیعەکان و پێداگری ئەمەریکا لەسەر نەهێشتنی ڕۆڵی ئەو گرووپانە.
یەریڤان سەعید، بەڕێوبەری دەستپێشخەری جیهانیی کورد بۆ ئاشتی لە زانکۆی ئەمەریکایی لە واشنتن، لەو بارەیەوە بە دەنگی ئەمەریکای ڕاگەیاند، "پێشبینی ناکەم عەلی زەیدی بگات بە هیچ شوێنێک، لەبەر چەند هۆکارێک: یەکەم، ئەو کەسێکی گەنجە و هیچ ئەزمونێکی لە سیاسەت و حکومڕانیدا نییە. دووهەم، ئەو بووەتە دەرهاویشتەی ئەو ناسەقامگیرییە سیاسییەی لە گۆڕەپانی شیعەی عێراقدا هەیە و دانراوی ئەوانە، کە سەر بە ئێرانن."
یەریڤان سەعید گوتیشی، "ئێران عێراق بە دوا پێگەی خۆی دەزانێت لەو هیلالە شیعەیەی کە لە ڕابردوودا هەبوو، لە لوبنان دەستیپێدەکرد و لە سوریاوە دەهاتەوە ناو عێراق. ئێستا تەنیا عێراقی بەدەست ماوە، بۆیە هەموو شتێک دەکات بۆ ئەوەی دڵنیابێتەوە لەوەی عێراق بە شێوەیەکی گشتی لەناو کایەی هەژموونی خۆیدا دەمێنێتەوە و ئەمەریکا تەنگەلێژ بکات لەناو گۆڕەپانی سیاسی و دیپلۆماسی عێراقدا."
دوای شەش مانگ لە هەڵبژاردنەکانی عێراق، پەرلەمانی ئەو وڵاتە ڕۆژی پێنجشەممەی ڕابردوو بە بەشداری 270 پەرلەمانتار پرۆگرامی حکومەتی نوێی عێراقی پەسەند کرد و ڕەزامەندی دا لەسەر دەستنیشانکردنی 14 وەزیر لە کۆی 23 وەزارەتی کابینەکەی عەلی زەیدی.
بەڵام پرۆسەکە لەناو پەرلەماندا پشێوی تێکەوت دوای ئەوەی کاندیدەکانی وەزارەتی ناوخۆ و خوێندنی باڵا و پلاندانان دەنگی پێویستیان نەهێنا. هەروەها کاتی دەنگدان لەسەر پۆستەکانی وەک وەزیری بەرگری و کار و پەروەردە هێشتا دەستنیشان نەکراوە.
پێشبینی دەکرێت دوای جەژنی قوربان هەوڵەکان بۆ یەکلاییکردنەوەی تەواوی وەزارەتەکان چڕبکرێتەوە.
بڕیجێت توومێی لە دامەزراوەی بەرگری لە دیموکراسییەکان بڕوای وایە عەلی زەیدی بە تەواونەکردنی کابینەکەی، بە تایبەت دیارینەکردنی پۆستی وەزارەتی بەرگری و ناوخۆ، توانیویەتی بە شێوەیەکی کاتی خۆی بپارێزێت لە پرسی پێدانی ڕۆڵ بە میلیشیاکانی سەر بە ئێران کە لەلایەن ئەمەریکاوە ڕەتدەکرێنەوە.
بڕیجێت توومێی دەڵێت، "گرژییە سیاسییەکان هەروا بە زۆری ماونەتەوە، بەو پێیەی ڕێگەدان بەو میلیشیایانە هێڵی سوورە بۆ واشنتن بەڵام ئەولەویەتێکە بۆ خودی میلیشیاکان و پشتیوانەکانیان لە تاران."
ئەو توێژەرەی دامەزراوەی بەرگری لە دیموکراسییەکان دەڵێت سەرەڕای ئەوەی ئەمەریکا و ئێران بە ڕەسمی پشتگیرییان بۆ حکومەتی نوێی عێراق دەربڕیوە، بەڵام دەستنیشانکردنی هەندێک لە وەزیرەکان کە لە ئێرانەوە نزیکن پێچەوانەی ئەو هەوڵانەیە کە هەن بۆ هاوکاریکردن لەگەڵ ئەمەریکا و کەمکردنەوەی ڕۆڵی ئێران.
شەش ڕێکخراوی سەر بە حەشدی شەعبی کە بریتین لە کەتائیبی حزبوڵا، عەسائیبی ئەهلی حەق، حەرەکەی نوجەبا، کەتائیبی سەیدی شوهەدا، حەرەکەی ئەنساروڵا ئەوفیا و کەتایبی ئیمام عەلی لەلایەن ئەمەریکاوە بە فەرمی خراونەتە ناو لیستی ڕێکخراوە تیرۆرستە بیانییەکان و واشنتن دەڵێت نابێت هیچ ڕۆڵێکیان لە حکومەتی عێراقدا هەبێت.
هەروەها لە کۆتایی مانگی یەکی ئەمساڵ سەرۆکی ئەمەریکا بە توندی نوری مالیکی بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران ڕەتکردەوە و گوتی، "ئەگەر بێت و هەڵبژێردرێتەوە، ئەوا ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا چیتر یارمەتی عێراق نادات وە ئەگەر ئێمە لەوێ نەبین بۆ یارمەتیدان، عێراق هیچ هەلێکی بۆ سەرکەوتن و گەشەکردن و ئازادی نابێت."
لە نێو ئەو پۆستانەی لەلایەن پەرلەمانی عێراقەوە پەسەند کراون، هەرچەندە هیچ وەزیرێک ڕاستەوخۆ ئەندامی ئەو شەش ڕێکخراوەی حەشدی شەعبی نییە، بەڵام ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن وەزیری پەیوەندییەکان مستەفا سەنەد نزیکە لە کەتائیبی حزبوڵا.
بە بڕوای چاودێران، چارەنووسی پۆستە هەڵپەسێردراوەکانی تری کابینەکەی عەلی زەیدی، بە تایبەت وەزارەتی بەرگری و ناوخۆ، بە ئەگەرێکی زۆرەوە دوای جەژنی قوربان دەبێتە هۆی ناکۆکی سیاسی توند لە بەغدا و لە کۆتاییدا دەوەستێتە سەر پرسی گفتوگۆکانی نێوان ئەمەریکا و ئێران.
یەریڤان سەعید بە دەنگی ئەمەریکای ڕاگەیاند، "ئایا لە دوای جەژن دووبارە دەنگ لەسەر ئەو وەزارەتانە دەدرێتەوە یان نا، پێموایە پەیوەندی دەبێت بەوەی هەتا چەندێک ئەو گفتوگۆیانەی لەنێوان ئەمەریکا و ئێراندا هەن بەرەو پێش دەچن و هەتا چەندێکیش عەلی زەیدی لە پێگەی خۆی تێدەگات."
بەڕێوەبەری دەستپێشخەری جیهانیی کورد بۆ ئاشتی لە زانکۆی ئەمەریکایی لە واشنتن هەروەها ڕایگەیاند، "خاڵێکی تری گرنگ لەو هاوکێشەیەدا ئەوەیە ئەم گرووپە شیعانە نایانەوێت پەیوەندی عێراق لەگەڵ ئەمەریکا بپچڕێت؛ دەیانەوێت پەیوەندییەکە بە شێوەیەک بێت کە نەگاتە ئەوەی ئەمەریکا تەواو نیگەران بێت کە دۆلار نەنێرێت بۆ عێراق...ئەوان دەیانەوێت پەیوەندی عێراق لەگەڵ ئەمەریکا تێکنەچێت بۆ ئەوەی پرسی ناردنی پارە بۆ عێراق و ئابووریەکەی تێکنەچێت، چونکە لە تێکچوونی ئەمە بەر لە هەر کەسێک ئەوان زەرەرمەند دەبن، چونکە سوودمەندی زۆر لەو پارانەی دەڕژێنە عێراقەوە بریتین لەو گرووپانە."
لە کۆتاییدا، سەرەڕای هەبوونی لەمپەری گەورە لەبەردەم حکومەتی نوێی عێراق بۆ کەمکردنەوەی هەژموونی ئێران، بە شێک لە چاودێران دەڵێن بەهۆی ئۆپەراسیۆنەکانی ئەمەریکاوە ڕژێمی ئێران بە شێوەیەکی فراوان دەستەڵاتی لەدەستداوە، بەمەش شیانی هەیە کابینەکەی عەلی زەیدی دەرفەتێکی ڕاستەقینەی بۆ بڕەخسێت هەتا بتوانێت دەستەڵاتی میلیشیاکان لەدەرەوەی دەوڵەت بنەبڕ بکات و باڵادەستی بگێڕێتەوە بۆ حکومەتەکەی.
-
بازرگانانی هەرێمی کوردستان ترسیان هەیە ئەگەر ڕێگا چارەیەک بۆ ئەو دۆخەی لە گەرووی هورمز هاتووەتە ئاراوە بەهۆی هەڕەشەکانی ئێرانەوە، ئەوا ئەوە زیانی زۆر بەر کەرتی بازرگانی هەرێم دەگات و نرخی کاڵا هاوردەکراوەکان بەرز دەبنەوە.
-
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا ڕۆژی پێنجشەممە ڕایگەیاند ئەمەریکا ڕازی نابێت پارە لە کەشتییەکانی تەنگەی هورمز وەربگیرێت و وتیشی کۆی یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئێران وەردەگرن.
سەرۆکی ئەمەریکا لە کۆشکی سپی لە وەڵامی پرسیارێک سەبارەت بە یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئێران بە ڕۆژنامەنووسانی ڕاگەیاند "ئێمە دەیبەین، ئێمە پێویستمان پێی نییە، ئێمە نامانەوێت، پێدەچێت دوای ئەوەی وەریبگرین لەناوی ببەین، بەڵام ناهێڵین ڕێگەیان پێبدەین هەیانبێت."
ترامپ ئیرادەی واشنتنی دووپاتکردەوە بۆ ڕێگریکردن لە ئێران لە دەستکەوتنی چەکی ئەتۆمی و وتی "یان دڵنیا دەبینەوە لەوەی کە چەکی ئەتۆمییان نابێت یان ناچار دەبین هەنگاوێکی زۆر بەهێز بگرینەبەر. باوەڕم وایە کاتێک ئەم بابەتە لەگەڵ خەڵکی وڵاتەکەمان باس دەکرێت، هەمووان هاوڕان لەسەر ئەوەی کە ناتوانین ڕێگە بە ئێران بدەین چەکی ئەتۆمیان هەبێت."
ئەه قسانەی چەند کاتژمێرێک دوای ئەوە دێت کە ئاژانسی ڕۆیتەرز بە پشتبەستن بە "دوو سەرچاوەی باڵای ئێران" کە داوایان کردووە ناویان ئاشکرا نەکرێت، ڕایگەیاند موجتەبا خامنەیی ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران فەرمانی داوە یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئێران نەنێردرێتە دەرەوە.
ئەو سەرچاوانە ئاماژەیان بەوە کردووە کە بەرپرسانی باڵای ئێران پێیان وایە گواستنەوەی یۆرانیۆمەکە بۆ دەرەوەی وڵات دەبێتە هۆی ئەوەی ئێران زیاتر بەرەوڕووی هێرشە ئەگەرییەکانی داهاتووی ئەمەریکا و ئیسرائیل ببێتەوە.
دوای یەک کاتژمێر، هەندێک لە دەزگاکانی ڕاگەیاندن لەوان فۆکس نیوز و ئەلجەزیرە، پرسیاریان لە متمانەی ئەو ڕاپۆرتە کرد. تا ئێستا ئێران بە فەرمی هیچ لێدوانێکی لەسەر ناوەڕۆکی ڕاپۆرتەکەی ڕۆیتەرز نەداوە.
سەرۆکی ئەمەریکا هەروەها ڕۆژی پێنجشەممە ڕایگەیاند ئەمەریکا ڕازی نابێت بەوەی ئێران لە کەشتییەکانی تەنگەی هورمز پارە وەربگرەێت و وتیشی ئێمە کۆنترۆڵی تەواوی تەنگەی هورمزمان هەیە و گەمارۆی دەریایی سەر ئێران بە تەواوی کاریگەر بووە.
هەروەها مارکۆ ڕوبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمەریکاش هۆشداری دا لەوەی ئەگەر ئێران بیەوێت پلانی وەرگرتنی پارە لە کەشتییەکانی تەنگەی هورمز جێبەجێ بکات، ئەوا ڕێککەوتن لەگەڵ ئەمەریکا "دەبێتە مەحاڵ".
-
حەوتەمین کاروانی ئاوارەکانی عەفرین کە پێکهاتووە لە زیاتر لە 1300 ماڵ دەگەڕێنەوە زێدی خۆیان، هەتا ئێستا 6223 ماڵی ئاوارەی عەفرین لە چوارچێوەی ڕێککەوتنێک لە نێوان حکومەتی کاتی سوریا و هێزەکانی هەسەدە گەڕاونەتەوە زێدی خۆیان.
-
مارکۆ ڕوبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا ڕۆژی پێنجشەممە ڕایگەیاند ڕێککەوتنێکی دیپلۆماسی لە نێوان ئەمەریکا و ئێران مەحاڵ دەبێت ئەگەر تاران پلانێک بۆ وەرگرتنی پارە بۆ تێپەڕین بە تەنگەی هورمز بخاتە بواری جێبەجێکردنەوە.
وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا بە ڕۆژنامەوانانی وت"کەس لە جیهاندا پشتگیری لە سیستەمی وەرگرتنی پارە ناکات. ئەوە ناتوانرێت ڕووبدات. ئەوە قبوڵ ناکرێت، ئەگەر بەردەوام بن لە بەدواداچوونی، مەحاڵە بگەنە ڕێککەوتنێکی دیپلۆماسی. بۆیە ئەگەر ئەو کارە بکەن، ئەوە مەترسی لەسەر جیهان دەبێت و بە تەواوی نایاسایی دەبێت."
هەروەها باسی لەوە کرد "هەندێک پێشکەوتن" لە وتووێژ لەگەڵ تاران بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی ئەمەریکا و ئیسرائیل لە دژی ئێران بەدیهاتووە و وتی "ئاماژەی باش هەیە"، بەڵام واشنتن "بەرەوڕووی سیستەمێک دەبێتەوە کە خۆی تاڕادەیەک شکاو و پارچەپارچە."
وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا بە ئاماژەدان بەوەی کە بەرپرسانی باڵای پاکستان بۆ نێوەندگیریکردنی دانوستانەکان ئەمڕۆ گەشت دەکەن بۆ تاران، وتی "پێویستی سەرۆکی ئەمەریکا ئەوەیە کە گرێبەستێکی باش بەدەستبهێنێت... من لێرە نیم بڵێم ئەوە ڕوودەدات، لێرەم بۆ ئەوەی بڵێم کە هەموو هەوڵێک دەدەین بۆ ئەوەی بزانین دەتوانین ڕێککەوتنێک بەدەستبهێنین."
هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە ئەگەر ڕێککەوتنێکی باش نەکرێت، دۆناڵد ترامپ بە ڕوونی ئەوەی خستۆتەڕوو کە بژاردەی دیکەی لەبەردەستدایە.
-
بژاردەیەک لە هەواڵەکانی ڕۆژ: ئێران دوو گەنجی کورد و دوو گەنجی عێراقی بە تۆمەتی ئاسایشی لەسێدارە دەدات
لەگەڵ چەندین هەواڵی دیکەی پەیوەست بە ئەمەریکا و ئێران و بابەتەکانی دیکە لە سەرانسەری جیهان
-
حکومەتی ئەمەریکا دوو سەد و شەش ساڵ لەمەوبەر باخچەی ڕووەکناسی ئەمەریکای لە واشنتنی پایتەخت دامەزراند، بۆ دابینکردنی ژینگەیەکی لەبار بۆ ڕواندنی هەزاران جۆر لە ڕووەک، لە نێوانیان ئەو ڕووەکانەی کە لە سروشتی کوردستاندا دەڕوێن، لەوانە هەنجیر و هەنار.
-
فەرماندەیی ناوەندیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا (سێنتکۆم) ڕایگەیاند لەوەتای گەمارۆی دەریایی ئێران دەستیپێکردووە، هێزەکانیان 94 کەشتیی بازرگانییان ناچار کردووە ڕێڕەوی خۆیان بگۆڕن و چوار کەشتیی دیکەشیان لەکار خستووە، ئەمەش لە چوارچێوەی فشارەکان بۆ سەر ئابووری ئێران و ڕێگریکردن لە ڕۆیشتنی بازرگانی بۆ بەندەرەکانی ئەو وڵاتە.
سێنتکۆم لە پەیامێکدا کە لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس بڵاویکردووەتەوە ئەم کارانە بۆ پێشگرتن لە گواستنەوەی کاڵا و بازرگانی پێوەندیدار بە بەندەرەکانی ئێرانەوە ئەنجامدراون.
ئەمەریکا لە 13ی مانگی چوارەوە لە کاردانەوە بە هەنگاوەکانی ئێران بۆ داخستنی تەنگەی هورمز، گەمارۆی دەریایی بەسەر بەندەرەکانی ئێراندا سەپاند و ئەمەش ڕێگری دەکات لە تێپەڕبوونی هەر کەشتییەک لە بەندەرەکانی ئێرانەوە دەربچێت یان بییەوێت بچێتە ئەو بەندەرانەوە.
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
سەرۆکی ئەرکانی سوپای پاکستان، ئەمڕۆ پێنجشەممە 21ی مانگی پێنج لە چوارچێوەی هەوڵەکانی نێوەندگیری ئیسلام ئاباد بۆ وتووێژەکانی نێوان ئێران و ئەمەریکا، گەشت بۆ تاران دەکات. ئەمە دووەم جارە ئەم بەرپرسەی پاکستان لە دوای شەڕی ئەم دواییەی ئێران، سەردانی تاران بکات.
شەش هەفتە دوای ئەوەی ئاگربەستەکە بۆ ڕاگرتنی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی ئەمەریکا و ئیسرائیل لەدژی ڕێژیمی ئێران کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە، هێشتا دانوستانەکان بۆ کۆتایی هێنان بە شەڕ بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە ئەنجامیان نەبووە.
هەروەها موحسین نەقوی وەزیری ناوخۆی پاکستان کە چەند ڕۆژ پێش ئێستا سەردانی ئێرانی کردبوو و لەگەڵ بەرپرسانی باڵای کۆماری ئیسلامی کۆبووبووەوە، جارێکی دیکە گەشتی بۆ تاران کردووە.
ئەم سەردانانە لە کاتێکدایە کە سەرۆکی ئەمەریکا چەند کاتژمێرێک لەمەوبەر ڕایگەیاند دانوستانەکان لەگەڵ ئێران لە "قۆناغی کۆتایی"دایە و زیادی کرد کە ئەگەر ئێران ڕێککەوتنەکە واژۆ نەکات، ئەمەریکا دەست بە هێرشە سەربازییەکان دەکاتەوە.
ئیسماعیل بەقایی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران ڕۆژی چوارشەممە ڕایگەیاند دووەمین سەردانی وەزیری ناوخۆی پاکستان بۆ ئێران بۆ "ئاسانکاری بۆ ئاڵوگۆڕی پەیامەکان" لە نێوان تاران و واشنتن بووە.
هەروەها سەبارەت بە سەردانەکەی ئەو بەرپرسە پاکستانییە وتی "زۆرجار لایەنە نێوەندگیرییەکان پێیان باشە خۆیان ئامادەبن لەگەڵ ئەو دەقانەی کە ئاڵوگۆڕ دەکرێن"، ئاماژەی بەوەشکرد "ئەمە بە هەوڵەکانی پاکستان وەک نێوەندگیرییەک لە دانوستانەکاندا لەبەرچاو بگرن."
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
پەرلەمانی ئەورووپا ڕۆژی پێنجشەممە، 21ی مانگی پێنج لە کۆبوونەوەی خۆی لە ستراسبۆرگ بڕیارنامەیەکی هاوبەشی پەسەند کرد کە تێیدا شەپۆلی سەرکوتکردن و لەسێدارەدان و پێشێلکاری بەربڵاوی مافی مرۆڤی لە ئێران بە توندی سەرکۆنە کرد و داوای هەڵوەشاندنەوەی دەستبەجێی سزای لەسێدارەدان و ئازادکردنی سەرجەم زیندانیانی سیاسی کرد.
ئەندامانی پەرلەمانی ئەورووپا بە ڕاگەیاندنی پشتگیری خۆیان بۆ خەڵکی ئێران جەختیان لەوە کردەوە کۆماری ئیسلامی سزای لەسێدارەدان وەک ئامرازێک بۆ پێشگرتن لە ناڕەزایەتی کەڵک وەردەگرێت. لە بڕیارنامەکەدا بە توندی سەرکۆنەی لەسێدارەدانی نهێنیی نەیارانی سیاسی لەوان نەوجەوانان لە مانگەکانی سێ و چواردا کردووە و داوای لە دەسەڵاتدارانی ئێران کردووە دەستبەجێ سەرجەم زیندانیانی سیاسی ئازاد بکەن.
پەرلەمانی ئورووپا هەروەها داوای پەرەپێدانی سزای سەر بەرپرسانی کۆماری ئیسلامی، سوپای پاسداران و دامودەزگاکانی سەر بە ڕێبەری کۆماری ئیسلامیە. پەرلەمانتارانی ئەورووپا هەروەها داوایان لە وڵاتانی ئەندامی یەکێتی ئەورووپا کردووە کە چوونە ژوورەوەی ئەندامانی سوپای پاسداران و بنەماڵە نزیکەکانیان بۆ ئەوروپا قەدەغە بکەن و چالاکییەکانی نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییەکانی پەیوەست بە کۆماری ئیسلامییەوە ڕابگرن.
لە بەشێکی دیکەی بڕیارنامەکەدا، پەرلەمانی ئەوروپا جەختی لەسەر پێویستی دەستەبەرکردنی ئینتەرنێتێکی ئازاد و پارێزراو بۆ هاووڵاتیانی ئێرانی کردووەتەوە و خوازیاری پشتیوانیی زیاتری یەکێتیی ئەورووپایە بۆ لیژنەی دۆزینەوەی ڕاستییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان سەبارەت بە ئێران. ئەم لیژنەیە پێشتر هۆشداری دابوو کە سەرکوتکردنی حکومەت لە ئێراندا دەتوانێت بخرێتە چوارچێوەی تاوانەکانی دژ بە مرۆڤایەتی.
ئەم بڕیارنامەیە بە 516 دەنگی بەڵێ و 14 دەنگی نەخێر و 39 دەنگی بێ لایەن پەسەند کراوە.
-
کۆماری ئیسلامی ئێران لە درێژەی شەپۆلی سەرکوتکردن و لەسێدارەدانی چالاکوانان، دوو گەنجی کورد و دوو هاووڵاتی عێراقی بە تۆمەتی ئاسایش و سیخوڕی لە سێدارە دەدات. هەنگاوێک کە نیگەرانی و کاردانەوەی بەربڵاوی ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤیی بەدوای خۆیدا هێناوە. ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە تۆمەتباران دوای ماوەیەک لە دەستبەسەرکردن و ئەشکەنجە و بەبێ دادگاییکردنێکی دادپەروەرانە سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە.
ئاژانسی هەواڵی میزان کە سەر بە دەزگای دادوەری کۆماری ئیسلامی ئێرانە، ڕۆژی پێنجشەممە 21ی مانگی پێنج ڕایگەیاند دوو زیندانی سیاسی کورد بە ناوەکانی ڕامین زلە و کەریم مەعروفپوور لەسێدارە داوە.
بە پێی ڕاپۆرتی سەرچاوەکانی مافی مرۆڤ، ڕامین زلە خەڵکی شاری نەغدە مانگی یازدەی ساڵی ڕابردوو لە لایەن دادگای ئینقلابی مەهابادەوە بە تۆمەتی چالاکی دژ بە ئاسایشی نیشتمانی لە ڕێگەی ئەندامێتی لە حزبێکی کوردی دژبەری ڕژیم، سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێنرابوو.
زلە لە مانگی حەوتی ساڵی 2024 بە بێ فەرمانی دادگا لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستبەسەر کرابوو و بە گوێرەی ماڵپەڕی مافی مرۆڤی ئێران، ئەم زیندانییە سیاسییە "لە ڕێگەی ڤیدیۆ کۆنفرانسەوە بە چەند خولەک" دادگایی کراوە، ئەمەش بە بێ ئەوەی مافی هەبوونی پارێزەری هەبێت.
مەعروفپوریش کە خەڵکی ناوچەی نەغدەیە، هەروەها لە ساڵی 2021 لە لایەن هێزە ئەمنییەکان لە شاری سەردەشت دەستبەسەر کرابوو.
ڕێکخراوی مافی مرۆڤ هەنگاو ڕۆژی پێنجشەممە لە ڕاپۆرتێکدا سەبارەت بە لەسێدارەدانی ئەو دوو زیندانییە سیاسییە نووسیویەتی مەعروفپوور بە تۆمەتی هاوکاری لەگەڵ حزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران دەستبەسەر کراوە و بۆ ماوەیەکی زۆر بێسەروشوێن کراوە و دواجاریش لەلایەن دادگای ئینقلابی مەهابادەوە لە پڕۆسەیەکی نادادپەروەرانەی دادگادا، سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێنراوە.
هاووڵاتیانی کورد لە ئێران بە تۆمەتی چالاکی دژی ئاسایشی نیشتمانی لە ڕێگەی ئەندامێتی لە حزبە کوردییەکانی دژبەری ڕێژیم بە شێوەیەکی بەرفراوان ڕووبەڕووی سزای قورس و لەوان لەسێدارەدان دەبنەوە.
لەلایەکی دیکەوە، ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران ڕایگەیاندووە دوو زیندانی عێراقی بە ناوەکانی عەلی نادر عوبێدی و فازڵ شێخ کەریم لە دۆسیەیەکی هاوبەشدا بە تۆمەتی سیخوڕیکردن بۆ دەزگا هەواڵگری و ئەمنییەکانی وڵاتێکی عەرەبی، لەسێدارە دراون.
لەکاتێکدا سەرچاوە فەرمییەکان و میدیاکانی ناوخۆی ئێران ڕاپۆرتێکیان لەسەر ئەو بابەتە بڵاونەکردۆتەوە، ئەو ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆف نووسیویەتی ئەو دوو زیندانییە کە هەردووکیان خەڵکی شاری عەمارەی عێراقن، لەشاری کەرەج دەستبەسەر کراون و ڕۆژی دووشەمەش لە زیندانی ناوەندیی کەرەج لەسێدارە دراون.
تا ئێستا عێراق وەڵامی ئەم ڕاپۆرتەی نەداوەتەوە.
بەگوێرەی ئاماری ئەو ڕێکخراوەیە، لە سەرەتای دەستپێکردنی شەڕی ئەمەریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران تا ئێستا هەشت کەس بە تاوانی سیخوڕی لە ئێران لە سێدارە دراون.
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
سەرۆک دۆناڵد ترامپ ڕایگەیاند ئەمەریکا لەگەڵ ئێران ئێستا لە لێواری گەیشتن بە ڕێککەوتن یاخود دەستپێکردنەوەی هێرشەکاندایە و هەڕەشەی ئەنجامدانی هێرشی خێرا و وێرانکەری کرد ئەگەر ڕژێم "هەموو وەڵامەکان بە دروستی نەداتەوە."
سەرۆکی ئەمەریکا لە بنکەی سەربازی هاوبەشی ئاندروس وەڵامی پرسیاری ڕۆژنامەنووسانی دایەوە.
دەربارەی ئەگەری ڕێککەوتن یان دەستپێکردنەوەی هێرشەکان بۆ سەر ئێران گوتی، "باوەڕ بکەن، ڕێک لە لێوارەکەداین. ئەگەر وەڵامە دروستەکانمان پێ نەگات، [شەڕ] بە زوویی ڕوودەدات. ئێمە ئامادەین [بۆ دەستپێکردنەوە ئۆپەراسیۆنەکان]. دەبێت وەڵامە دروستەکان وەربگرین. دەبێت وەڵامەکان بە تەواوی و سەدا سەد وەڵامی باش بن."
ترامپ ڕایگەیاند گەیشتن بە ڕێککەوتن لەگەڵ ئێران دەبێتە هۆی پاراستنی "بڕێکی زۆر لە وزە و ژیان."
بەڵام هەڕەشەی کرد لە ئەگەری ڕێکنەکەوتن، ئەوا ئاڵۆزییەکان "زۆر خێرا دەبن و چەند ڕۆژێکی کەم دەخایەنن."
سەرۆکی ئەمەریکا جەختی کردەوە لەوەی بەهۆی هێرشەکانی ئەمەریکاوە ئێران بووەتە "وڵاتێکی دۆڕاو" کە زۆربەی سەرکردەکان و توانا سەربازییەکانی لەدەست داوە.
ڕاشیگەیاند، ئەو بەرپرسانەی ئێستا تێکەڵەیەکن لە کەسانی "زۆر خراپ و شێت،" بەڵام "کەسانی زۆر باشیش" هەن کە دەیانەوێت بگەن بە ڕێککەوتن.
-
دۆخی ئێستا چ دەرفەتێکی بۆ خەباتی سیاسی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا دروستکردووە؟ بە تایبەتی دوای هێرشەکانی ئەمەریکا و ئیسڕائیل بۆ سەر ئێران.
گوتەبێژی حزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، خالید عەزیزی دەڵێت" چاوەڕوانی دۆخەکە دەکەن و بە پێی دۆخەکە هەڵوێست وەردەگرن چونکە ئەم شەڕە شەڕی ئەوان نییە."
-
دادگایەکی ئەمەریکا، رائول کاسترۆ، سەرۆکی پێشووی کوبا و برای فیدڵ کاسترۆ بە تۆمەتی کوشتن تاوانباردەکات. بەڵگەنامەکانی پێوەندیدار بەم دۆسیەیە لە دادگای مەیامەی ڕۆژی چوارشەممە بڵاوکرانەوە.
شرۆڤەکاران پێیان وایە ئەمە هەنگاوێکی تازە و گرنگە لە زیادکردنی گوشارەکانی واشنتن دژ بە حکومەتی کۆمۆنیستی کووبا.
کاسترۆی 94 ساڵە دوایین جار سەرەتای ئەم مانگە لە کوبا بە ئاشکرا دەرکەوتوو.
بەپێی بەڵگەکانی دادگای فیدراڵی مەیامەی، رائول کاسترۆ روبەرووی کۆمەڵێک تۆمەت بووتەوە کە بریتین لە پیلانگێڕی بۆ کوشتنی هاووڵاتیانی ئەمەریکایی، چوار تۆمەتی کوشتن، و دوو تۆمەتی تێکشاندنی دوو فڕۆکەی مەدەنی. هەروەها پێنج کەسی دیکەش وەک تاوانبار لەو کەیسەدا ناویان هاتووە. شایانی باسە رائول کاسترۆ دوای ئەو بوو بە سەرۆکی کووبا بەهێزترین تاکی ئەو وڵاتە دێتە ئەژمار.
هەر لەم پێوەندیەدا، بلانچ، وەزیری دادی بە وەکاڵەتی ئەمەریکا رایگەیاند کاسترۆ یان بە پیی خۆی دێت یان بە شێوەیەکی دیکە دەهێنرێتە بەردەم دادگا.
وەزارەتی دەرەوەی کووبا هێشتا وەڵامێکی فەرمی نەداوەتەوە.
-
وەزارەتی جەنگی ئەمەریکا ڕۆژی سێشەممە ڕایگەیاند یەکەکانی تیمی هێزە شەڕکەرەکان لە چوار تیمەوە کەم دەکاتەوە بۆ سێ تیم، ئەمەش لە کاتێکدایە بەڕێوەبەرایەتی ترامپ خەریکی ڕێکخستنەوەی هێزەکانی ئەمەریکایە لە ئەورووپا و داوای لە ناتۆ کردووە بەرپرسیاریەتی زیاتری ئاسایشی خۆیان بگرنە ئەستۆ.
پێنتاگۆن لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاندووە بڕیارە ژمارەی سەربازانی یەکە شەڕکەرەکان بگەڕێنێتەوە بۆ ئاستی ساڵی 2021 هەرچەندە ژمارەکەی ئاشکرا نەکردووە.
شان پارنێڵ، گوتەبێژی پێنتاگۆن ڕایگەیاندووە بڕیارەکە لە ئەنجامی پرۆسەیەکی گشتگیرو فرەچین بووە کە تیادا سەرنج خراوەتە سەر ڕێکخستنەوەی هێزەکان لە ئەورووپا.
هەروەها گووتی ئەم کەمکردنەوەیە دەبێتە هۆی "دواکەوتنێکی کاتی" هێزەکانی ئەمەریکا بۆ پۆڵەندا کە "نموونەی هاوپەیمانی ئەمەریکایە".
پێشتریش ڕۆژی سێشەممە جێگری سەرۆک، جەی دی ڤانس دواکەوتنی ناردنی 4000 سەربازی بۆ پۆڵەندا پشتڕاست کردەوە.
لە میانەی کۆنگرەیەکی ڕۆژمانەوانی لە کۆشکی سپی ڤانس گووتی "4000 سەرباز لە پۆڵەندا کەم ناکەینەوە، بەڵکوو ناردنی ئەو 4000 سەربازەی کە بڕیار بوو بنێرێن بۆ پۆڵەندا دوادەخرێت، ئەمە کەمکردنەوە نیە، تەنها دواخستنێکی ئاساییە کە هەندێجار لەم حاڵەتانەدا ڕوودەدات".
هەروەها پێنتاگۆن ئەوەشی پشتڕاستکردەوە کە پێشتر ڕۆژی سێشەممە وەزیری جەنگ پیت هێگسێت لەگەڵ جێگری سەرەک وەزیرانی پۆڵۆنیا کۆسینیا کامش لەم بارەیەوە گفتووگۆی کردووە .
ئەمەریکا فشاری خستووەتە سەر هاوپەیمانەکان لە ناتۆ بۆ ئەوەی بەرپرسیاریەتی هەڵبگرن و ئاسایشی خۆیان بپارێزن.
ڤانس گوتی "دەمانەوێت ئەورووپا خاوەندارێتی زیاتر بکات بەسەر یەکپارچەیی خاکی خۆیدا ،دەمانەوێت ئەورووپا هەنگاوی زیاتر بنیت".
گووتیشی "سەرۆک دۆناڵد ترامپ نەیگووتووە هەموو سەربازەکان لە ئەورووپا دەکشێنێتەوە ،بەڵام پێویستە ئەوروپاییەکان لەسەر پێی خۆیان بوەستن".
ڕۆژی چوارشەممە سکرتێری گشتی ناتۆ مارک رووتە داوای لە ئەمەریکای هاوپەیمانی کرد ئەو پەیمانە جیبەجێبکات کە لە کۆبوونەوەکەی ساڵی پار لە هێگ دابووی ،ئەویش زیادکردنی خەرجیەکانی بەرگری بە ڕێژەی ٪ 5 هەتا ساڵی 2035.
لە پێش کۆبوونەوەی وەزیرانی دەرەوەی ناتۆ لەم هەفتەیەدا لە شاری هێڵسنبورگ لە سوید ،رووتە گووتی پێویستە هاوپەیمانەکان خۆیان لە "هاوپەیمانی ناتەندروست" دووربخەنەوە .
بەم دواییانە پێنتاگۆن ڕایگەیاند لەماوەی 6 بۆ 12 مانگدا 5000 سەرباز لەو نزیکە 35000 هەزار سەربازەی ئەمەریکا لە ئەڵمانیا دەکێشێتەوە.
-
بە مەبەستی پاراستنی زمانی کوردی، سەنگەر شنۆیی، ڕۆژنامەوان بە کەڵک وەرگرتن لە ژیری دەستکرد پڕۆگرامێکی دروستکردووە کە دەتوانێت وەڵامدەری چەندین فەرمان و ئەرک بێت لە نێویاندا گۆڕینی دەنگ بۆ دەق، بابەت و نامەنووسین، وەرگێڕان، فەرهەنگۆک و پوختەکردنی دەق و هەروەها ئامادەکردن هەواڵ لە خۆ دەگرێت.
-
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا ڕۆژی چوارشەممە بە ئاماژەدان بەوەی کە ئەمەریکا هەموو هێزی ئاسمانی و دەریایی ئێرانی لە ناو بردووە، وتی ئێستا تەنها پرسیار لەبارەی ئێران ئەوەیە؛ ئایا کارەکە تەواو دەکەین یان ئەوان ڕێککەوتنەکە واژوو دەکەن؟.
سەرۆکی ئەمەریکا لە مەراسیمی دەرچووانی ئەکادیمیای پاسەوانی کەناراوەکانی ئەمەریکا سەبارەت بە ئێران وتی "هەموو شتێکیان لەناو چووە. هێزی دەریایی ئەوان نەماوە. هێزی ئاسمانییان نەماوە. تاکە پرسیار ئەوەیە، ئایا دەگەڕێینەوە و کارەکە تەواو دەکەین؟ یان ئایا بڕیارە ڕێککەوتنێک واژۆ بکەن؟ با بزانین چی ڕوودەدات."
ترامپ ڕۆژی دووشەممە ڕایگەیاند کە لە سەر داوای چەند سەرکردەیەکی ناوچەکە هێرشی ڕۆژی سێشەممەی بۆ سەر ئێران هەڵوەشاندووەتەوە.
هەروەها ڕۆژی سێشەممە ڕایگەیاند ئێران تەنیا چەند ڕۆژێکی ماوە بۆ ئەوەی لەگەڵ ئەمەریکا بگەنە ڕێککەوتن ئەگەرنا ڕەنگە هێرشێکی دیکەی سەربازیی گەورە بکاتە سەر ئەو وڵاتە.
دۆناڵد ترامپ کاتژمێرێک پێش وتارەکەی ڕۆژی چوارشەممە لە لێدوانێکیدا بۆ ڕۆژنامەنووسان ڕایگەیاند دانوستانەکان لەگەڵ ئێران لە "قۆناغی کۆتایی"دایە و هۆشداریشی دا کە ئەگەر ئێران بە ڕێککەوتنەکە ڕازی نەبێت، هێرشی زیاتر بەدوای خۆیدا دەهێنێت.
