-
فەرماندەیی ناوەندی ئەمەریکا (سێنتکۆم) ڕایدەگەیەنێت هێزەکانی ئەمەریکا لە چوارچێوەی گەمارۆی دەریایی دژی ئێران بوون و ئامادەیی خۆیان لە ناوچەکەدا زیاد کردووە.
بەگوێرەی پۆستێک کە لەلایەن سێنتکۆمەوە لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس بڵاوکراوەتەوە، کەشتی جەنگی یو ئێس ئێس مایکڵ مۆرفی لە 17ی مانگی چوار لە دەریای عەرەبی دەستی کردووە بە گەڕان و چاودێریکردن.
سێنتکۆم جەختی لەوە کردووەتەوە کە ئەم ئەرکە بە مەبەستی جێبەجێکردنی گەمارۆی دەریایی لە دژی ئەو کەشتیانەی کە هەوڵی چوونە ژوورەوە یان دەرچوون لە بەندەرەکانی ئێران دەدەن ئەنجام دەدرێت.
بەگوێرەی سێنتکۆم، لە سەرەتای دەستپێکردنی گەمارۆکانەوە، 21 کەشتی ڕێڕەوی خۆیان گۆڕیوە و بە فەرمانی هێزەکانی ئەمەریکا گەڕاونەتەوە ئێران.
-
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا ئێوارەی هەینی 17ی مانگی چوار لە چالاکییەکی ڕێکخراوی ترنینگ پۆینت ئەکشن (Turning Point Action) لە ویلایەتی ئەریزۆنا بە جەماوەرێکی گەنجی لایەنگرانی ڕاگەیاند ئەمەریکا بە هەر ڕێگەیەک پێویست بکات، خۆڵەمێشی ئەتۆمییەکان لە ئێران بەدەست دەهێنێت.
سەرۆک ترامپ باسی لەوە کرد ئەمەریکا بە کەرەستەی خۆی دەچێتە ئێران و لەگەڵ کۆماری ئیسلامی کاردەکات بۆ کۆکردنەوەی خۆڵەمێش و گەردیلە ئەتۆمییەکان لە دامەزراوە ئەتۆمییەکان کە لە کاتی ئۆپەراسیۆنی چەکوشی نیوەشەو بۆردومانکراون.
سەرۆکی ئەمەریکا جەختی لەوە کردەوە کە کۆماری ئیسلامی چەکی ئەتۆمی بەدەست ناهێنێت و ئەمەریکا ئەو خۆڵەمیشە بە هەر شێوەیەک بێت کۆدەکاتەوە و دەیانگوازێتەوە بۆ ئەمەریکا.
وتیشی "هەندێک کەس دەپرسن چۆن ئەم خۆڵەمێشە ئەتۆمییە کۆدەکەینەوە؟ بە چوونە ناو ئێران و بە بەکارهێنانی شوفڵی هەڵکۆڵین."
سەرۆک ترامپ ڕوونیکردەوە کە فڕۆکە بۆمب هاوێژەکانی بی 2 لە ئۆپەراسیۆنی چەکۆشی نیوەشەودا دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێرانیان لەناوبردووە بەجۆرێک کە "پێویستمان بە گەورەترین شوفڵی هەڵکەندن هەیە. بەڵام لەگەڵ ئێران دەچینە ژوورەوە، کۆی دەکەینەوە و زۆر بە زوویی دەیگەیەنینە ئەمەریکا."
ترامپ وتی "رێگای دیکەی کۆکردنەوەی خۆڵەمێشە ئەتۆمییەکان کەمێک مەترسیدارترە."
سەرۆکی ئەمەریکا لە وتارەکەیدا وتی "کۆماری ئیسلامی رایگەیاندووە تەنگەی هورمز کراوەیە بۆ بازرگانی."
وتیشی "گەمارۆی دەریایی - لەگەڵ گەورەترین هێزی دەریایی لە جیهاندا، لەلایەن بەهێزترین سەربازییەوە کە جیهان بینیبێتی - بە تەواوی هێزی خۆیەوە لە شوێنی خۆی دەمێنێتەوە."
سەرۆک ترامپ لە وتارەکەیدا وتی "ئەو گەمارۆیە بە تەواوی هێزی خۆیەوە دەمێنێتەوە تا ڕێککەوتنەکەمان لەگەڵ ئێران بە تەواوی کۆتایی پێدێت و واژۆ دەکرێت."
سەرۆکی ئەمەریکا لە وتارەکەیدا بەڕوونی ئەوەی خستەڕوو کە هێشتا دۆخی دانوستانەکان لەگەڵ ئێران یەکلایی نەبووەتەوە. "شتەکان بە باشی دەڕۆن، بەڵام کێ دەزانێت؟ ئەمە بۆ هەموو کەسێک پێدەچێت ڕاست بێت، بەتایبەتی لەگەڵ ئێران. بەڵام دەبێت زۆر بە خێرایی هەنگاو بنێت، چونکە زۆربەی شتەکان ڕێککەوتنی لەسەر کراوە."
ترامپ وتی "هیچ پارەیەک لەگەڵ ئێران بە هیچ شێوەیەک ئاڵوگۆڕ ناکرێت."
سەرۆک ترامپ وتی کۆماری ئیسلامی "هەموو مینە دەریاییەکانی خۆی بە هاوکاری ئەمەریکا کۆکردووەتەوە یان کۆی دەکاتەوە."
سەرۆکی ئەمەریکا بە ئاماژەدان بە دابەزینی نرخی نەوت، وتی "ئەگەر بەدوای ئەوەدا دەگەڕێیت کێشە دروست بکەیت، بۆمبێکی ئەتۆمی بدە بە کۆماری ئیسلامی و ئەوان لە ڕۆژی یەکەمدا بەکاری دەهێنن." و وتی "دەبوو ئەو ئاگرە لە ئێران بکوژێنینەوە."
ترامپ سوپاسی سعوودیە و پاکستانی کرد و وتی کۆماری ئیسلامی چەوسێنەری ناوچەکە بووە و چیتر نییە.
سەرۆکی ئەمەریکا سەبارەت بە هەوڵەکان بۆ نێوندگیری ئاگربەست لە نێوان ئیسرائیل و لوبنان، وتی "لە ماوەی 78 ساڵی ڕابردوودا ئەوە ڕووی نەداوە. مامەڵەی ئێمە لەگەڵ ئێران هیچ پەیوەندییەکی بە لوبنانەوە نییە، بەڵام ئێمە لوبنان دەخەینەوە ئەو شوێنەی کە پیشتر بووە."
ئاماژەی بەوەشدا هێشتا زووە بۆ وتن، بەڵام به کۆتاییهێنان بە شەڕی ئێران و لوبنان، کۆتاییم به 10 جەنگ هێناوە.
وتیشی "جیهان تاڕادەیەک لەبیری کردوون، ئەوانیش مرۆڤی باشن و ماوەیەکی زۆرە لە هەلومەرجێکی زۆر سەختدا ژیان بەسەر دەبەن، هیوادارم بەم زووانە دۆخیان لەگەڵ حزبوڵا چارەسەر ببێت."
سەرۆک ترامپ هەروەها ڕەخنەی لە ناتۆ گرت و وتی "ئێستا کە کێشەی تەنگەی هورمز نزیک بووەتەوە لە کۆتایی هاتنی، پەیوەندییەکم لە ناتۆوە پێگەیشت کە ئایا ئێمە هیچ یارمەتییەکمان دەوێت. من گوتم 'زۆر سوپاس،' بەڵام پێم باشتر بوو ئەگەر دوو مانگ لەمەوبەر هاوکاریتان بکردایە؛ ئێمە ئێستا پێویستمان پێیان نییە. ئەوان بە کردەوە بێسوود بوون کاتێک پێویستمان پێیان بوو. بێگومان ئێمە هەرگیز پێویستمان پێیان نەبووە- ئەوان پێویستیان بە ئێمەیە، ئەوان زۆر پێویستیان بە ئێمەیە."
ترامپ وتی ئەوەی ناتۆ فێری کردین ئەوەیە کە دەبێت پشت بە خۆمان ببەستین. سەرۆکی ئەمەریکا هەروەها ئاماژەی بە کوباییە ئەمەریکاییەکان کرد و وتی دواڕۆژێکی نوێش بۆ کوبا سەرهەڵدەدات و ئاماژەی بە خراپی دۆخی مافی مرۆڤی خەڵکی کوبا کرد.
-
وەزارەتی گەنجینەی ئەمەریکا، لە چوارچێوەی ئۆپەراسیۆنی توڕەیی ئابووری، حەوت فەرماندەی گرووپە شیعەکانی بەکرێگیراوی ئێران لە عێراق دەخاتە لیستی ڕەشەوە و وەزیری گەنجینە دەڵێت "ڕێگە نادەین میلیشیا تیرۆرستییەکانی عێراق بە پشتگیری ئێران هەڕەشە لە ژیان و بەرژەوەندییەکانی ئەمەریکا بکەن."
سێ لەو حەوت کەسانە فەرماندەی باڵان لە ڕێکخراوی کەتائیبی حزبوڵا و بریتین لە عەمار جاسم کازم رەماهی، ڕەزوان یوسف حەمید محەمەد و حەسەن زیهاب هەمزە هەمزە. هەرسێکیان هەماهەنگییان کردووە بۆ هێرشکردنە سەر بەرژەوەندییەکانی ئەمەریکا لە عێراق.
گەنجینەی ئەمەریکا هەروەها سەفا عەدنان جەبار سوئەیدی لە ڕێکخراوی عەسائیبی ئەهلی حەق خستووەتە لیستی تیرۆرەوە، کە بەرپرسی ئۆپەراسیۆنەکانی ئەو گرووپەیە لە پارێزگای سەڵاحەدین.
هەریەک لە خالید جەمیل عابد بەختەرە و سەعید کازم موخەمیس لە میلیشیای کەتائیبی سەیدی شوهەدا و هوشام هاشیم جەیسون لە ڕێکخراوی حەرەکەتی نوجەبا لەناو لیستەکەی وەزارەتی گەنجینەدان.
سکۆت بێسنت، وەزیری گەنجینەی ئەمەریکا، سەبارەت بەم بڕیارە ڕایگەیاند، "ڕێگە نادەین میلیشیا تیرۆریستییەکانی عێراق کە لەلایەن ئێرانەوە پاڵپشتی دەکرێن، هەڕەشە لە ژیان و بەرژەوەندییەکانی ئەمەریکا بکەن." گوتیشی "ئەوانەی ڕێگە بەو میلیشیایانە دەدەن و هاوکاریان دەکەن، لێپرسینەوەیان لەگەڵدا دەکرێت."
ڕێکخراوەکانی کەتائیبی حزبوڵا و عەسائیبی ئەهلی حەق و کەتائیبی سەیدی شوهەدا و حەرەکەتی نوجەبا سەر بە حەشدی شەعبین و لەلایەن ئەمەریکاوە بە فەرمی خراونەتە ناو لیستی ڕێکخراوە تیرۆرستە بیانییەکان.
وەزارەتی گەنجینە دەڵێت ئەو ڕێکخراوانە و فەرماندەکانیان "هێرش دەکەنە سەر کارمەندانی ئەمەریکاییی و هاوڵاتیانی مەدەنی بێتاوان لە سەرانسەری عێراق، سامانی عێراق بۆ ئەنجامدانی چالاکییە تیرۆریستییەکانیان بۆخۆیان دەبەن و سەروەری عێراق و پرۆسەی دیموکراسی لەو وڵاتەدا تێکدەدەن."
-
سەرۆکی ئەمەریکا دەڵێت بە هاوکاری کۆماری ئیسلامی دەچینە ناو ئێرانەوە و "خۆڵەمێشی ناوکی" [یۆرانیۆمی پیتێنراو] کۆدەکەینەوە و پاشان هەموو ئەو ماددەیە بۆ ئەمەریکا دەگوازینەوە.
دۆناڵد ترامپ وتی کۆماری ئیسلامی ڕازی بووە بە ڕاگرتنی بەرنامە ئەتۆمییەکەی بۆ ماوەیەکی نادیار و لە بەرامبەر ئەم ڕاگرتنەشدا بڕیار نییە هیچ بڕە پارەیەک لە پارەی بەستووی ئێران ئازاد بکرێت.
سەرۆکی ئەمەریکا ڕۆژی هەینی 17ی مانگی چوار لە چاوپێکەوتنێکی تەلەفۆنیدا بە ئاژانسی ڕۆیتەرزی ڕاگەیاند ئێران هاوکاری لەگەڵ ئەمەریکا دەکات بۆ دەرهێنانی یۆرانیۆمی پیتێنراو و گواستنەوەی بۆ ئەمەریکا.
دۆناڵد ترامپ ئاماژەی بەوەدا کە ئەمەریکا بە "هاوکاری" ئێران و "بە هێمنی" دەچێتە ناو ئێرانەوە بۆ وەرگرتنی یۆرانیۆمی پیتێنراو و گواستنەوەی بۆ ئەمەریکا.
ئاماژەی بەوەشکرد "بە ئارامی و متمانە بەخۆبوون لەگەڵ ئێران دەچینە ژوورەوە و بە ئامێری گەورە دەست بە هەڵکۆڵینی شوێنەکە دەکەین و دەچینە قوڵایی ئەو شوێنە و دەیهێنین بۆ ئەمەریکا".
سەرۆک ترامپ هەروەها لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ڕۆیتەرز جەختی لەوە کردەوە کە هیچ پارەیەک لە چوارچێوەی ڕێککەوتنێکی ئەگەری لەگەڵ کۆماری ئیسلامی ئاڵوگۆڕ ناکرێت.
ڕۆژی هەینی سەرۆکی ئەمەریکا بە بلومبێرگی ڕاگەیاند کۆماری ئیسلامی ڕەزامەندی دەربڕیوە لەسەر ڕاگرتنی بەرنامە ئەتۆمییەکەی بۆ ماوەیەکی نادیار.
دۆناڵد ترامپ لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ بلومبێرگ، وێڕای ڕەتکردنەوەی هەندێک ڕاپۆرت سەبارەت بە پێشنیاری ئەمەریکا بۆ ڕاگرتنی پیتاندن لە ئێران بۆ ماوەی 20 ساڵ لە بەرامبەر ئازادکردنی 20 میلیارد دۆلار لە پارەی بەستووی ئێران بە کۆماری ئیسلامی، جەختی لەوە کردەوە کە ئەمەریکا لە بەرامبەر ڕاگرتنی پیتاندنی ئێراندا هیچ کام لە سەروەت و سامانی بەستووی ئێران بۆ کۆماری ئیسلامی ئازاد ناکات.
سەرۆک ترامپ هەروەها ڕێککەوتنی کۆتایی هێنان بە شەڕ لەگەڵ کۆماری ئیسلامی بە "نزیکەی تەواو" ناودێر کرد و ئەگەری درێژەدان بە دانوستانەکانی لەگەڵ لایەنی ئێرانی تا کۆتایی ئەم هەفتەیە و تەنانەت ئەگەری واژۆکردنی ڕێککەوتنی ڕاگەیاند، بەڵام لە هەمان کاتدا ڕایگەیاند کە هێشتا بڕیاری نەداوە کێ بۆ ڕابەرایەتیکردنی ئەو دانوستانانە دەستنیشان بکات.
ترامپ هەروەها ڕۆژی هەینی بە کەناڵی سی بی ئێسی ڕاگەیاند کۆماری ئیسلامی بەهەمان شێوە پابەند بووە بە کۆتایی هێنان بە پشتیوانییەکانی لە گرووپە بە وەکالەتەکانی وەک حیزبوڵا و حەماس.
سەرۆک ترامپ جەختی لەوە کردەوە کە پڕۆسەی دەرهێنانی ماددە ئەتۆمییەکان پێویستی بە جێگیرکردنی سوپای ئەمەریکا و هێزی وشکانی نابێت، بەڵکو لە لایەن ئەمەریکاوە ئەنجام دەدرێت.
پێش هێرشەکانی ئەمەریکا بۆ سەر ناوەندە ئەتۆمییەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران، ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی لە ماوەی شەڕی 12 ڕۆژەدا ڕایگەیاندبوو کە کۆماری ئیسلامی زیاتر لە 400 کیلۆگرامی یۆرانیۆمی لەسەدا 60ی پیتێنراو هەیە کە بە بڕوای شارەزایان ئەم ئاستە لە دەوڵەمەندکردن بۆ بەکارهێنانی سەربازی دەبێت.
-
بەرپرسێکی باڵای ئێرانی بە ڕۆیتەرزی ڕاگەیاند "هێشتا هەندێک ناکۆکی بەرچاو بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتنێک کە ئامانجی کۆتاییهێنان بە جەنگەکە بێت لە نێوان تاران و واشنتن ماون."
ئەم بەرپرسە کە ناوەکەی نەهێنراوە، ئاماژەی بەوە کردووە کە کردنەوەی تەنگەی هورمز مەرجدارە بە پابەندبوونی ئەمەریکا بە مەرجەکانی ئاگربەستەوە.
بەرپرسەکەی ئێران ڕایگەیاندووە "هیچ ڕێککەوتنێک لەسەر وردەکارییەکانی بابەتە ناوەکییەکان بەدەست نەهاتووە و پێویستە دانوستانێکی ڕژد بکرێت بۆ چارەسەرکردنی ئەم ناکۆکییانە."
ئەو بەرپرسە ئاماژەی بەوەشکردووە "لە چەند ڕۆژی داهاتوودا دەکرێت ڕێککەوتنێکی پێشوەختە بکرێت و ڕەنگە ئاگربەستەکە درێژبکرێتەوە."
وتیشی "ڕێککەوتنێکی پێشوەختەی لەو شێوەیە دەتوانێت بوار بۆ دانوستان لەسەر هەڵگرتنی سزاکان و دەستەبەرکردنی قەرەبووکردنەوەی زیانەکانی جەنگ دروست بکات."
بەرپرسە ئێرانییەکە وتی "لە بەرامبەردا، ئێران کۆمەڵگای نێودەوڵەتی دڵنیا دەکاتەوە سەبارەت بە سروشتی ئاشتیانەی بەرنامە ناوەکییەکەی."
-
دوابەدوای چڕبوونەوەی هێرشە سەربازییەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران بۆ سەر بنکە و بارەگاکانی حزبە کوردییەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان ژمارەیەک لە بەرپرسانی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران نیگەرانی خۆیان لە بەردەوامی ئەم هێرشانە و لێکەوتە مرۆییەکانیان دەردەبڕن.
محەمەد نەزیف قادری، ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەریی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران لە لێدوانێکدا بۆ دەنگی ئەمەریکا ڕایگەیاند "ئەم هێرشانە ڕۆژانە لە لایەن ئێران و هێزەکانی سەر بەو وڵاتەوە ئەنجام دەدرێن" و دەشڵێت "وا دیارە کورد لە پڕۆسەی دانوستان و سازشی نێوان ڕۆژئاوا و کۆماری ئیسلامی جارێکی دیکە بووەتە قوربانی و خاڵی ڕێککەوتن بۆ ئەو لایەنانە."
قادری بە ئاماژەدان بە ڕادەی زیانەکان ڕایگەیاند دەیان ماڵی مەدەنی بە مووشەک کراونەتە ئامانج و بە سەدان خێزان لە ناوچەکانی هەرێمی کوردستانی عێراق لە باشوور ئاوارە بوون. ئەو بەرپرسەی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران هەروەها ڕەخنەی لە بێدەنگی نەتەوە یەکگرتووەکان لە عێراق و حکومەتی ناوەندی لە بەغدا و وڵاتانی دەرەوە سەبارەت بەم هێرشانە گرت.
قادری وتی "هەرچەندە ئەم هێرشانە پێشێلکردنی ئاشکرای سەروەری هەرێمی کوردستان و عێراقە، بەڵام تا ئێستا حکومەتی عێراق بێدەنگ بووە لە بەرامبەر ئەم کارانەدا و سەرکۆنەی نەکردوون."
هەر لەم پێوەندییەدا هیوا بەهرامی بەرپرسی پەیوەندییەکانی دەرەوەی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران لە لێدوانێکدا بۆ دەنگی ئەمەریکا جەختی لەوە کردەوە کە ئاگربەست وڕێککەوتنی نێوان ئەمەریکا و ئێران نابێت لەسەر حەسێبی بە قوربانی کردنی کورد کۆتایی بێت. ناوبراو داوای هەڵوێستی ئەمەریکا و وڵاتانی دیکەی کرد بەرامبەر ئەم هێڕشانە.
بەهرامی هەروەها ئاماژەی بەوە دا کە حیزب مافی خۆیەتی وەک بەرگری لە خەڵک و هێزی پێشمەرگە و دامودەزگاکانی خۆی وەڵامی هێرشەکان بداتەوە.
بە وتەی کاربەدەستانی حیزب، هێرشەکانی کۆماری ئیسلامی بۆ سەر کورد مێژوویەکی دوور و درێژی هەیە و جەخت لەوە دەکەنەوە کە ئەم هێرشانە لە سروشتدا "سیستەماتیک و ئایدۆلۆژی"یە و زۆر پێش ئەم شەڕەی نێوان ئێران و ویلایەتە یەکگرتووەکان دەستیپێکردووە.
بە پێی هەواڵەکان، کۆماری ئیسلامی ئێران پاشنیوەڕۆی هەینی 17ی مانگی چوار شەپۆلێکی نوێی هێرشی مووشەکی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بۆ سەر کەمپە مەدەنییەکانی ئەو حیزبە دەستپێکرد و لە یەکێک لەو هێرشانەدا شاهین ئازەربەرزین کوژرا و باوکیشی بە ناوی نادر ئازەربەرزین بە قورسی بریندار بوو.
لە هێرشێکی دیکەدا بۆ سەر گروپێک لە هێزەکانی پێشمەرگە، دوو ئەندامی ژنی ئەو هێزانە بە ناوەکانی نەدا میری و سەمیرا ئەڵایاری گیانیان لەدەستدا و چەند کەسێکی دیکەش برینداربوون.
-
سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان ڕایگەیاند لە پەیوەندییەکدا لەگەڵ وەزیری ناوخۆی ئەمەریکا گفتوگۆیان کردووە لەسەر هاوکاری نێوان ئەمەریکا و هەرێمی کوردستان لە بواری وزەدا و سوپاسی پشتیوانیی بەردەوامی ئەمەریکای کردووە بۆ هەرێمی کوردستان.
دەگ بۆرگەم، وەزیری ناوخۆی ئەمەریکا، هاوکات سەرۆکی ئەنجومەنی نیشتمانی باڵادەستی وزەیە لە ئەمەریکا.
حکومەتی هەرێمی کوردستان لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند، دەگ بۆرگەم و مەسرور بارزانی ئەمڕۆ هەینی 4 پەیوەندییەکی تەلەفۆنییان ئەنجام داوە و گفتوگۆیان کردووە لەبارەی پەرەپێدانی پەیوەندی دوولایەنە لە بواری وزە و ڕۆڵی ئەرێنی کۆمپانیا ئەمەریکییەکان لە پاڵپشتیکردنی پیشەسازیی وزەی هەرێمی کوردستان.
لە بەیاننامەکەدا هاتووە، "سەرۆکی حکومەت سوپاسی پشتیوانیی بەردەوامی ئەمەریکای کرد و داوای پاراستنی هەرێمی کوردستان و کۆتاییهێنان بە هێرشە تیرۆریستییەکانی سەر ژێرخانی وزەی کرد و جەختی لەوە کردەوە کە هەرێمی کوردستان پابەندە بە کارکردن لەپێناوی بەدیهێنانی ئاشتی و خۆشگوزەرانی لە ناوچەکەدا."
حکومەتی هەرێمی کوردستان هەروەها دەڵێت هەردوو لا بیروڕایان لەبارەی دۆخی ئەمنی و ئابووری هەرێمی کوردستان و عێراق لە ژێر ڕۆشنایی ئاگربەستی نێوان ئەمەریکا و ئێران ئاڵوگۆڕ کرد و "وەزیری ناوخۆی ئەمەریکا پێزانینی خۆی بۆ سەرکردایەتی و پشتیوانیی سەرۆکی حکومەت لە بابەتی وزەدا دەربڕی."
-
لەگەڵ بەردەوامی پرۆسەی یەکگرتنی هێزەکانی سوریای دیموکرات و حکومەتی کاتی سوریا، دانیشتوانی ڕۆژاڤا هیوادارن ئەم پرۆسەیە ببێتە مایەی ئاشتییەکی بەردەوام بۆ ناوچەکە.
-
فەرماندەیی ناوەندیی ئەمەریکا (سێنتکۆم) ڕۆژی هەینی 17ی مانگی چوار ڕایگەیاند زیاتر لە 10 هەزار هێزی دەریایی، هێزی دەریایی و ئاسمانی ئەمەریکا لە ئەرکێکدان بۆ پاراستنی گەمارۆی بەندەر و کەناراوەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران.
سێنتکام وێنەی فڕۆکەیەکی جەنگی ئێف 18ی بڵاو کردووەتەوە کە لەسەر سەکۆی کەشتیی فڕۆکە هەڵگری ئەبراهام لینکن کە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدایە، دەفڕێت.
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا ئەمڕۆ ڕایگەیاند هەرچەندە تەنگەی هورمز بۆ "بازرگانی و تێپەڕاندنی تەواو" کراوەیە، بەڵام کۆت و بەندە سەربازییەکانی دژی کۆماری ئیسلامی ئێران هەڵنەگیراون و گەمارۆی دەریایی بەردەوامە.
-
دوای ئهوهی تەرمی غەزالی شۆڕشگێر له مزگهوت وهرنهگیرا، له نهخۆشخانهی دادی سلێمانییهوه گوازرایەوە بۆ ماڵی سهردار عهبدوڵا و دوای ئامادەکردنی لە گۆڕستانی شێخ ئەحمەدی هندی له سلێمانی بەخاکسپێرا.
-
حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران ڕایدەگەیەنێت "هێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی کۆماری ئیسلامی ئێران" بۆ سەر کەمپە مەدەنییەکانی ئەو حزبە لە هەرێمی کوردستان "شەهید و برینداری" لێکەتووەتەوە.
حزبەکە لە ڕاگەیەندراوێکدا بڵاویکردووەتەوە "کۆماری ئیسلامی ئێران دوانیوەڕۆی ڕۆژی هەینی، 17ی مانگی چوار بە مووشەک و دڕۆن شەپۆلێکی نوێی هێرشی بۆ سەر کەمپەکانی ئەو حزبە لە هەرێمی کوردستان ئەنجام داوە."
بە گوێرەی ڕاگەیەندراوەکەی ئەو حزبە، "لە هێرشەکاندا، شاهین ئازەربەرزین شەهید بووە و نادر ئازەربەرزین، باوکی شاهین بە قورسی بریندار بووە."
هەروەها لە هێرشێکی دیکەدا بۆ سەر پۆلێک لە پێشمەرگەکانی حزب، دوو پێشمەرگەی کچ بە ناوەکانی نەدا میری و سەمیرا ئەڵایاری "شەهید بوون و چەند پێشمەرگەیەکی دیکەش بریندار بوون".
هێرشەکانی ئێران بۆ سەر دوو شوێن بووە، یەکێکیان لە دەڤەری خەڵیفانی سەر بە ناوچەی سیدەکان و ئەویرتیان لە جێژنێکان.
بە گوێرەی زانیارییەکان، ئەوهێرشەی کراوەتە سەر ناوچەی سیدەکان لە رێگەی مووشەکی بالستیکیەوە بووە ولە ئەنجامی ئەو هێرشەشدا دوو پیشمەرگەی ژنەکە گیانیان لەدەست داوە و هێرشی سەر جێژنێکان-یش هێرشێکی درەونی بووە.
-
سەرۆکی لوبنان ڕایگەیاند خاڵی سەرەکی دەستپێکردنی دانوستانەکان لەگەڵ ئێسرائیل، ئاگربەستە و جەختی لەوە کردەوە دانوستانی ڕاستەوخۆ لەگەڵ ئیسرائیل "هەستیار و چارەنووسساز" دەبێت.
جۆزێف عەون ڕۆژی هەینی 17ی مانگی چوار داوای یەکگرتووی نیشتمانی کرد و بە ئاماژەدان بە پێشهاتەکانی باشووری لوبنان، وتی "سەرنجمان لەسەر بەردەوامبوونی ئاگربەست، کشانەوەی ئیسرائیل لە باشووری لوبنان و گەڕانەوەی ئاوارەکانە بۆ شوێنی خۆیان."
هەروەها ئاماژەی بەوەشکرد دوای کشانەوەی ئیسرائیل، سوپای لوبنان ڕۆڵی سەرەکی دەبینێت.
سەرۆکی لوبنان جەختی لەوە کردەوە کە سوپای لوبنان دڵنیایی دەداتە ئەو دانیشتوانانەی کە دەگەڕێنەوە باشووری لوبنان و وتی هیچ گرووپێکی چەکداریش لەو ناوچانەدا ئامادە نابن.
حکومەتی لوبنان لەسەر بڕیاری حزبوڵا بۆ چوونە ناو شەڕ لەگەڵ ئیسرائیل لە ناکۆکیدایە و ماوەی ساڵێکە داوای چەکداماڵینی ئاشتیانە لە حزبوڵا دەکات.
سەرۆک ترامپ ڕۆژی هەینی سەبارەت بە شەڕی نێوان لوبنان و ئیسرائیل، بەڵێنی "دووبارە مەزنکردنەوەی لوبنان"ی دا و وتی ئەمەریکا ئیسرائیلی لە بەردەوامیدان بە هێرشەکان "قەدەغە" کردووە.
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا هەروەها ڕۆژی پێنجشەممە ڕایگەیاند بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل و عەون بانگهێشتی کۆشکی سپی دەکات بۆ "گفتوگۆی گرنگ".
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
سەرۆک دۆناڵد ترامپ جەخت دەکاتەوە لەوەی ئەمەریکا هەموو "تۆزی" ئەتۆمی ئێران بەدەست دەهێنێت و دەڵێت "ئەمڕۆ ڕۆژێکی مەزن و درەوشاوەیە بۆ جیهان." هەروەها دەڵێت ئیسرائیل لەلایەن ئەمەریکاوە "قەدەغەکراوە" هێرشی زیاتر بۆ سەر لوبنان ئەنجام بدات.
سەرۆکی ئەمەریکا لە پۆستێکی تۆڕی کۆمەڵایەتی تروسدا ڕایگەیاند، "ئەمەریکا هەموو "تۆزی" ئەتۆمی بەدەست دەهێنێت، ئەمەش لە ڕێگەی فڕۆکە بۆمبییە مەزنەکانی B2ـمانەوە بەدی هاتووە."
سەرۆک ترامپ هەروەها نوسیویەتی، "هیچ پارەیەک بە هیچ شێوە و فۆرمێک دەست گۆڕینەوە ناکات." ئەم هەڵوێستەی سەرۆکی ئەمەریکا لە کاتێکدایە ماڵپەڕی ئەکسیۆس بڵاوی کردووەتەوە کە گوایە ئیدارەی سەرۆک ترامپ لە بەرامبەر وەرگرتنی یۆرانیۆمە پیتێنراوەکەی ئێران، تاوتوێی ناردنی 20 ملیار دۆلار بۆ ئێران دەکات.
سەرۆک ترامپ دەڵێت ئێران، بە هاوکاری ئەمەریکا، هەموو مینەکانی دەریای لابردووە و ئەوەشی کە ماونەتەوە لایاندەبات.
دەڵێت، "ئێران ڕەزامەند بووە هەرگیز گەرووی هورمز دانەخاتەوە. هیچی تر وەک چەک دژ بە جیهان بەکار نایەت."
سەبارەت بە شەڕی نێوان لوبنان و ئیسرائیل، سەرۆک ترامپ بەڵێنی "دووبارە مەزنکردنەوەی لوبنان" دەدات و دەڵێت ئەمەریکا ئیسرائیلی لە بەردەوامیدان بە هێرشەکان "قەدەغە" کردووە.
سەرۆکی ئەمەریکا گوتی، "ئەم ڕێککەوتنە بە هیچ شێوەیەک پەیوەست بە لوبنان نییە، بەڵام ئەمەریکا بە جیا لەگەڵ لوبنان کاردەکات و بە شێوەیەکی گونجاو مامەڵە لەگەڵ دۆخی حزبوڵا دەکات."
ترامپ جەخت دەکاتەوە لەوەی "ئیتر ئیسرائیل بۆردومانی لوبنان ناکات. لەلایەن ئەمریکاوە قەدەغە کراون لەو کارە، ئیتر بەسە!!!"
سەرۆکی ئەمەریکا هەروەها سوپاسی "ئازایەتی" و هاوکارییەکانی سعودیە، ئیمارات. قەتەر و پاکستانی کرد.
ترامپ جارێکی تر ڕەخنەی لە ئەندامانی ناتۆ گرت و ڕایگەیاند، "ئێستا کە دۆخی گەرووی هورمز کۆتایی هاتووە، پەیوەندییەکم لە ناتۆوە پێگەیشت کە ئایا پێویستمان بە هەندێک یارمەتی دەبێت؟ پێم وتن دوور بکەونەوە، مەگەر تەنها بیانەوێت بارە کەشتییەکانیان بە نەوت پڕ بکەن. لە کاتی پێویستدا بێ کەڵک بوون، ئەوان پڵنگی کارتۆنین!"
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا ڕایگەیاند سەرەڕای کردنەوەی تەنگەی هورمز لەلایەن ئێرانەوە، گەمارۆی دەریایی بەندەرەکانی کۆماری ئیسلامی وەک خۆی دەمێنێتەوە.
دوای ئەوەی عەباس عەراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران کردنەوەی تەنگەی هورمزی ڕاگەیاند، ترامپ سوپاسی ئێرانی کرد و ئاماژەی بەوەشکرد، گەمارۆدانی بەندەرەکانی ئێران تا ئەو کاتەی ڕێککەوتنی نێوان تاران و واشنتن بە ڕێژەی 100% تەواو دەبێت، لە شوێنی خۆیدا دەمێنێتەوە.
سەرۆک ترامپ ڕۆژی هەینی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی خۆی، لە تروث نووسیویەتی "هورمز بەتەواوەتی کراوەیە و ئامادەیە بۆ چالاکی بازرگانی تەواو و تێپەڕاندنی کەشتییەکان، بەڵام گەمارۆی دەریایی بەتەواوی و بەشێوەیەکی کاریگەر تەنها لەسەر ئێران دەمێنێتەوە، تا ئەو کاتەی ڕێککەوتنەکەمان لەگەڵ ئێران 100% تەواو دەبێت."
ئاماژەی بەوەشکرد، پێویستە ئەم پرۆسەیە زۆر بەخێرایی بەردەوام بێت، چونکە زۆربەی پرسەکان پێشتر دانوستانیان لەسەر کراوە.
دوای ئەوەی خولی یەکەمی دانوستانەکانی نێوان شاندەکانی ئێران و ئەمەریکا لە پاکستان بە بێ ئەنجام کۆتاییان هات، سەرۆکی ئەمریکا فەرمانی گەمارۆدانی بەندەرەکانی ئێرانی دەرکرد.
-
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تروث نووسیویەتی "ئێران ڕایگەیاندووە کە تەنگەی هورمز بە تەواوی کراوەیە و ئامادەیە بۆ تێپەڕبوونی کەشتیەکان."
پەیامەکەی سەرۆک ترامپ دوای ئەوە دێت عەباس عەراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران لە پەیامێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس ڕایگەیاند "دوای ڕاگەیاندنی ئاگربەست لە لوبنان، تێپەڕبوونی سەرجەم کەشتییە بازرگانییەکان بە تەنگەی هورمز لە ماوەی ئاگربەست بە تەواوی ئازاد دەبێت."
وەزارەتی دەرەوەی ئێران دەڵێت بەڵام ئەم هاتووچۆیە دەبێ لەسەر ڕێگایەکی هاوئاهەنگ و پێشوەختە ڕاگەیەندراو لە لایەن ڕێکخراوی بەندەر و دەریایی کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە ئەنجام بدرێت.
ئێران لە دوای هێرشی ئەمەریکا و ئیسرائیلەوە هاتوچۆی کەشتییەکانی لە تەنگەی هورمز پەکخستووە.
کردنەوەی گەرووی هورمز یەکێک لە مەرجەکانی ئاگربەستی ئەم دواییەی نێوان ئێران و ئەمەریکا و ئیسرائیل بوو.
ئەمەریکا لە کاردانەوە بە بەردەوامی داخستنی تەنگەی هورمز، لە ڕۆژی دووشەممەوە دەستی کرد بە سەپاندنی گەمارۆی دەریایی بەسەر ئێراندا.
-
داتاکانی کەشتیوانی گوزارشت لە زیادبوونی بەرچاوی هاتوچۆی کەشتییەکان لە تەنگەی هورمز لە دوای جێبەجێکردنی گەمارۆی دەریایی سەر ئێران دەکەن.
دامەزراوی کەیپڵەر کە بەدواداچوون بۆ جوڵەی نەوتهەڵگر و بارهەڵگرەکان لەدەریا دەکات، رایگەیاندووە هاتوچۆی کەشتییە بارهەڵگر و نەوتهەڵگرەکان لە تەنگەی هورمز بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە، بەڵام هێشتا زۆر کەمترە لە سەردەمی پێش داخرانی ئەم تەنگەیە لەلایەن کۆماری ئیسلامییەوە.
هەروەها داتاکانی کۆمپانیای مارین ئینسایت کە ئەویش بەدواداچوون بۆ هاوتوچووی نەوتهەڵگرەکان دەکات، پیشانی دەدات لە ماوەی 24 کاتژمێری ڕابردوودا، زیاتر لە 20 کەشتی لە تەنگەی هورمز تێپەڕیون.
شایانی باسە پێش داخرانی تەنگەکە لەلایەن کۆماری ئیسلامییەوە، ڕۆژانە نزیکەی 150 کەشتی لەم ڕێڕەوە ئاویە تێدەپەڕین کە لە ماوەی دوو مانگی ڕابردوودا ئەم ژمارەیە بۆ سێ کەشتی دابەزیبوو.
ئەمەریکا لە ئێوارەی ڕۆژی دووشەممە گەمارۆی دەریایی کۆماری ئیسلامی دەست پێکرد.
داتاکانی ئەو کۆمپانیانەی بەدواداچوون بۆ هاتوچووی نەوتهەڵگرەکان دەکەن ئەوە پیشان دەدەن کە ئەمەریکا ڕێگری لە تێپەڕینی کەشتییەکانی پێوەندیدار بە کۆماری ئیسلامی لە تەنگەی هورمز بۆ بازاڕەکانی جیهان کردووە و هیچ کەشتیێکی ئێرانی نەیتوانیوە لەوییوە بۆ بازارەکانی جیهانی تێپەڕێت.
هاوکات کۆمپانیای زانیاریی دەریایی ڵۆیدز لیست-ی بەریتانیا دەڵێت لە کاتی گەمارۆ دەریایییەکەوە، لانیکەم هەشت نەوتکێشی ئێرانی لە دەریای عەمانەوە چووەتە ناو کەنداوی فارس هەر بۆیە پێدەچێت جۆری گەمارۆی دەریایی کۆماری ئیسلامی هاوشێوەی ئەو ڕێنماییانە بێت کە لەسەر وەنزوێلا جێبەجێ کرابوون.
-
فەرەنسا و بەریتانیا ڕۆژی هەینی لە پاریس کۆنفرانسێک سەبارەت بە ئاسانکاری هاتوچوی کەشتیوانی و تێپەڕینی ئازادی کەشتیەکان بە تەنگەی هورمزدا بەڕێوەدەبەن. بڕیارە 40 وڵات بەشداری ئەم کۆنفرانسە بکەن.
بە گوێرەی هەواڵێکی ئاژانسی ڕۆیتەرز، تەوەری سەرەکی کۆبوونەوەکە جەختکردنەوەیە لەسەر پشتیوانی دیپلۆماسی بۆ ئازادی تەواوەتی گەشتکردن لە ڕێڕەوی تەنگەی هورمز و پێویستی پابەندبوون بە یاسا نێودەوڵەتییەکانە.
ئەمەریکا و ئێران کە ڕاستەوخۆ دەستیان لە ململانێی ناوچەی کەنداو هەیە، بانگهێشتی ئەو کۆنفرانسە نەکراون.
سەرۆک ترامپ لە کاردانەوە بە بەشداری نەکردنی هاوپەیمانە ئەوروپاییەکانی لە شەڕی ئێران کە نزیکەی 50 ڕۆژ لەمەوبەر دەستی پێکرد و بووە هۆی داخستنی تەنگەی هورمز لەلایەن کۆماری ئیسلامییەوە، چەندین جار ڕایگەیاندووە ئەمەریکا پێویستی بە گواستنەوەی نەوت لە ڕێگەی تەنگەی هورمزەوە نییە و پێویستە وڵاتانی ئەوروپایی خۆیان بیر لە دۆزینەوەی ڕێگایەک بکەنەوە بۆ تێپەڕبوونی کەشتییەکانیان بەناو تەنگەی هورمزدا.
بەگوێرەی هەواڵەکان بڕیارە بەشداربووانی ئەم کۆنفرانسە، تاوتوێی پلانێکی فرەنەتەوەیی بکەن بۆ مسۆگەر کردنی تێپەڕبوونی ئازادی کەشتیەکان بەناو تەنگەی هورمزدا.
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
