-
نێردەی تایبەتی ئەمەریکا بۆ سوریا پێشوازی لە چالاککردنەوەی هەژماری بانکی سوریا لە ئەمەریکا دەکات و جەخت دەکاتەوە لەوەی سەرۆک ترامپ بەڵێنەکانی خۆی بەرامبەر بە حکومەتی نوێی سوریا بەدیهێناوە.
تۆم باراک، باڵیۆزی ئەمەریکا لە تورکیا و نێردەی تایبەتی بۆ سوریا، لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس ڕایگەیاند، سەرۆکی ئەمەریکا دۆناڵد ترامپ "بەڵێنەکەی بۆ دابینکردنی دەرفەتێک بە سوریا جێبەجێ کردووە. هەژماری بانکی ناوەندی سوریا بۆ یەکەمجار لە ساڵی 2011ەوە لە بانکی یەدەگی فیدراڵی نیویۆرک چالاککراوەتەوە."
تۆم باراک دەشڵێت، "پێشکەوتن و هەماهەنگی گەورە لە نێوان حکومەتی سوریا و ئەمەریکا ئەنجامی بەرجەستکراوی نیشان داوە."
بانکی ناوەندی سوریا دوێنێ سێشەممە ڕایگەیاند پرۆسەی ئاساییکردنەوەی پەیوەندییە بانکییەکانی لەگەڵ بانکی فیدراڵ ڕێزێرڤ نیویۆرک (بانکی ناوەندی لە نیویۆرک) تەواوکردووە و هەژمارەکەی لە دامەزراوەکەدا چالاککردووەتەوە.
بە گوتەی بەرپرسانی بانکی ناوەندی سوریا، ئەم پێشهاتە دوای چەند مانگێک لە هەوڵی تەکنیکی و دوابەدوای هەڵگرتنی سزاکان لەلایەن ئەمەریکا و یەکێتی ئەورووپاوە هاتە ئاراوە. هەڵگرتنی سزا نێودەوڵەتییەکان ڕێگەی خۆشکردووە بۆ گەڕانەوەی سوریا بۆ بازاڕە ناوچەیی و جیهانییەکان و دەرفەتی نوێی بۆ بازرگانی و وەبەرهێنان و ڕەوتی دارایی ڕەخساندووە.
هەر دوێنێ وەزارەتی گەنجینەی ئەمەریکا پێشوازی لەم هەنگاوە کرد و ڕایگەیاند، "لابردنی سزاکان تەنها یەکەم هەنگاوە بۆ بەدیهێنانی دیدگای مێژوویی سەرۆکی ئەمەریکا بۆ مەزنی و خۆشگوزەرانی لە سوریا. گەنجینەی ئەمەریکا لەگەڵ حکومەتی نوێ کاردەکات بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی بەرپرسیارانە سوریا بخاتەوە ناو سیستەمی دارایی جیهانییەوە."
-
کارۆلین لیڤیت، وتەبێژی کۆشکی سپی ڕۆژی سێشەممە لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، سوپای ئەمەریکا هێزی دەریایی ئێرانی لەناوبردووە.
لیڤیت گوتی هێزی دەریایی ئێران "چیتر بۆ شەڕ بەکارنایات" پاش وێرانکردنی زیاتر لە 50 کەشتی دەریایی ئێرانی لە ئۆپەراسیۆنی توڕەیی ئەفسانەییدا.
لیڤیت هەروەها ئاماژەی بەوەدا کە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمەریکا لە بەیاننامەیەکدا لەسەر پلاتفۆرمی تروث سۆشیال، جەختی لەوە کردەوە کە جگە لە "تەسلیمبوونی بێ مەرج" هیچ ڕێککەوتنێک لەگەڵ حکومەتی ئێراندا نابێت.
وتەبێژی کۆشکی سپی باسی لەوەشکرد، سەرۆکی ئەمەریکا ڕایگەیاند کە 10 کەشتیی دیکەی ئێرانی لەناوبراون و ڕایگەیاندووە کە ئەو کەشتییانە بۆ دانانی مینی دەریایی بەکاردەهێنران.
سەبارەت بە ماوەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکەی دژ بە ئێران، لیڤیت گوتی " ئۆپەراسیۆنەکان کاتێک کۆتاییان پێدێت کە فەرماندەی گشتی دیاری بکات کە ئامانجە سەربازییەکان بەدی هاتوون، بە تەواوەتی جیبەجێ کراون و ئێرانیش لە دۆخێکدابێت کە بەبێ مەرج ڕادەستبووبێت، جا خۆی دانێ پێدابنێت یان نا."
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
خالید عەزیزی، گوتەبێژی حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران دەڵێت: پەیامێکی زۆر ڕوونمان لە سەرۆکی ئەمەریکاوە سەبارەت بە ڕۆڵی ئێستا و تەنانەت داهاتووشمان لەم شەڕەدا پێنەگەیشتووە، باس لەوەش دەکات کە ئەوان بۆچوونی خۆیان سەبارەت بە داهاتووی کورد لە ئێران بیر بەرپرسانی ئەمەریکا دەهێننەوە.
-
وتەبێژێکی وەزارەتی جەنگی ئەمەریکا ڕایگەیاند، لە ماوەی 10 ڕۆژی کردە سەربازییەکان بۆ سەر ڕژێمی ئێران نزیکەی 140 سەربازی ئەمەریکایی برینداربوون، بەڵام برینی زۆربەیان سوکە.
شۆن پارنێڵ، وتەبێژ لە وەزارەتی جەنگی ئەمەریکا، ڕایگەیاند، "لە سەرەتای دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی توڕەیی ئەفسانەیییەوە، نزیکەی 140 ئەندامی خزمەتگوزاری ئەمەریکایی لە ماوەی 10 ڕۆژی هێرشە بەردەوامەکاندا بریندار بوون."
وتەبێژەکە ڕایگەیاند، "برینی زۆربەی زۆری بریندارەکان سووک بوون و 108 ئەندامی خزمەتگوزاری گەڕاونەتەوە سەر ئەرکەکانیان."
گوتیشی، "برینی هەشت لە ئەندامانی خزمەتگوزاری زۆر سەختە و بەرزترین ئاستی چاودێری پزیشکی وەردەگرن."
پێشتر وەزارەتی جەنگی ئەمەریکا ڕایگەیاندووە حەوت سەربازی بەهۆی هێرشەکانی ئێران لە کوەیت و سعودیە گیانیان لەدەستداوە.
-
وەزارەتی گەنجینەی ئەمەریکا ڕۆژی سێشەممە لابردنی هەندێک سزای لەسەر سیستەمی دارایی سوریا ڕاگەیاند و دەڵێت لەگەڵ حکومەتی نوێی سوریا کاردەکات بۆ گێڕانەوەی وڵاتەکە بۆ ناو سیستەمی دارایی جیهانی "بە شێوەیەکی بەرپرسیارانە."
وەزارەتی گەنجینەی ئەمەریکا ڕایگەیاند، "لابردنی سزاکان تەنها یەکەم هەنگاوە بۆ بەدیهێنانی دیدگای مێژوویی سەرۆکی ئەمەریکا بۆ مەزنی و خۆشگوزەرانی لە سوریا. گەنجینەی ئەمەریکا لەگەڵ حکومەتی نوێ کاردەکات بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی بەرپرسیارانە سوریا بخاتەوە ناو سیستەمی دارایی جیهانییەوە."
وەزارەتی گەنجینە پێشوازی لە بڕیارێکی بانکی ناوەندی سوریا کردووە کە بۆ یەکەمجار لە دوای ساڵی 2011ەوە دووبارە ئەکاونتەکەی لە بانکی ناوەندی لە نیویۆرک چالاک کردووەتەوە.
بانکی ناوەندی سوریا ڕۆژی سێشەممە ڕایگەیاند پرۆسەی ئاساییکردنەوەی پەیوەندییە بانکییەکانی لەگەڵ بانکی فیدراڵ ڕێزێرڤ نیویۆرک (بانکی ناوەندی لە نیویۆرک) تەواوکردووە و هەژمارەکەی لە دامەزراوەکەدا چالاککردووەتەوە.
بە گوتەی بەرپرسانی بانکی ناوەندی سوریا، ئەم پێشهاتە دوای چەند مانگێک لە هەوڵی تەکنیکی و دوابەدوای هەڵگرتنی سزاکان لەلایەن ئەمەریکا و یەکێتی ئەورووپاوە هاتە ئاراوە. هەڵگرتنی سزا نێودەوڵەتییەکان ڕێگەی خۆشکردووە بۆ گەڕانەوەی سوریا بۆ بازاڕە ناوچەیی و جیهانییەکان و دەرفەتی نوێی بۆ بازرگانی و وەبەرهێنان و ڕەوتی دارایی ڕەخساندووە.
کردنەوەی هەژماری بانکی ناوەندی سوریا لە بانکی فیدراڵ ڕێزێرڤ نیویۆرک وەک نیشانەی ئامادەیی دیمەشق بۆ دووبارە پەیوەندیکردنەوە لەگەڵ بازاڕە نێودەوڵەتییەکان و ڕاکێشانی وەبەرهێنانی بیانی سەیر دەکرێت. هەروەها ئەم ڕێوشوێنە بە هەنگاوێکی گرنگ دادەنرێت بۆ پتەوکردنی پەیوەندییە ئابوورییەکانی نێوان سوریا و ئەمەریکا و دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ ئەنجامدانی مامەڵە داراییە نێودەوڵەتییەکان بەشێوەیەکی پارێزراوتر و خێراتر و بەهێزکردنی سەقامگیری دراوی و دارایی.
بانکی ناوەندی سوریا ڕایگەیاندووە ئەمە دەرئەنجامی چەند مانگێکە لە هاوکاری تەکنیکی و کۆبوونەوەی تایبەتە لەگەڵ بەرپرسانی وەزارەتی خەزێنەی ئەمەریکا و فیدراڵ ڕێزێرڤ. لەم پرۆسەیەدا هەماهەنگی لەگەڵ تیمی تۆم باراک، باڵیۆزی ئەمەریکا لە تورکیا و نێردەی تایبەت بۆ سوریا و لوبنانیش کراوە.
عەبدولقادر ئەلحوسری، پارێزگاری بانکی ناوەندی سوریا، ئەم هەنگاوەی بە "خاڵی وەرچەرخانی ستراتیژی لە گەڕانەوەی سوریا بۆ سیستەمی دارایی نێودەوڵەتی" ناودێر کرد و وتی ئەم پێشهاتە نیشاندەری پابەندبوونی دیمەشقە بە شەفافیەت و پابەندبوون بە ڕێسا داراییەکان و بەڕێوەبردنی دراوی دروست.
بە وتەی ناوبراو، ئەم هەنگاوە دەتوانێت متمانەی نێودەوڵەتی بە کەرتی بانکی سوریا بەهێز بکات و یارمەتیدەر بێت بۆ زیادکردنی متمانەی ناوخۆیی بە سەقامگیری سیستەمی دارایی.
هەروەها بانکی ناوەندی سوریا ڕایگەیاندووە لە هەمان کاتدا چاکسازییەکانی بۆ بەهێزکردنی میکانیزمەکانی بەرەنگاربوونەوەی سپیکردنەوەی پارە و پارەدارکردنی گرووپە تیرۆریستیەکان و نوێکردنەوەی یاساکانی بەرەنگاربوونەوەی تاوانە داراییەکان بەگوێرەی ستانداردە نێودەوڵەتییەکان جێبەجێکردووە.
-
سەرۆکوەزیرانی کەنەدا هێرشێکی تەقەکردنی سەرکۆنە کرد کە ڕۆژی سێشەممە کرایە سەر کونسوڵخانەی ئەمەریکا لە تۆرۆنتۆ.
هێزە ئاسایشییەکانی کەنەدا ڕایانگەیاند کونسوڵخانەی ئەمەریکا لە شاری تۆرۆنتۆ سەرلەبەیانی ئەمڕۆ کراوەتەوە.
بەرپرسان دەڵێن هێرشەکە هیچ زیانێکی گیانی و ماڵیی نەبووە، هەروەها هەتا ئێستا تۆمەتبارانی هێرشەکە و ئامانجەکەی نەزانراوە.
سەرۆکوەزیری کەنەدا، مارک کارنێی، لە ڕاگەیێندراوێکدا هێرشەکەی بە "کردەوەیەکی قێزەونی توندوتیژ و هەوڵی ترساندن" ناوبرد.
سەرۆکوەزیری کەنەدا ڕایگەیاند هێزەکانی پۆلیسی نیشتیمانی و دەزگا فیدراڵیەکان لەگەڵ پۆلیسی ئەو شارە سەرقاڵی لێکۆڵینەوەن "بۆ دڵنیابوون لەوەی کە ئەنجامدەرانی ئەم کردەوە توندوتیژە دەستنیشان دەکرێن و دەخرێنە بەردەم قورسایی تەواوی دادپەروەری."
لە دوای ڕووداوەکە، هێزەکانی کەنەدا ئاستی ئاگاداری ئاسایشییان لە تەواوی باڵەخانە دیپلۆماسییەکانی ئەمەریکا و ئیسرائیل بەرزکردەوە، بۆ ئامادەکاری لە ئەگەری کردەوەی زیاتری هاوشێوە.
هەرچەندە هەتا ئێستا هۆکاری ڕووداوەکە نەزانراوە، بەڵام هاوکاتە لەگەڵ هێرشکردە سەر چەندین پێگەی دیپلۆماسی ئەمەریکا لە سەرانسەری جیهان لەدوای دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی توڕەیی ئەفسانەیی بۆ سەر ڕژێمی ئێران.
لە 10 ڕۆژی ئۆپەراسیۆنەکەدا بەڵیۆزخانە و کونسوڵخانەکانی ئەمەریکا لە پاکستان و سعودیە و عێراق و نەرویژ کراونەتە ئامانج.
-
لەگەڵ دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی "توڕەیی ئەفسانەیی" ئەمەریکا دژ بە ڕژێمی ئێران، گروپە چەکدارەکانی سەر بە ئێران لە عێراق دەستیانکردووە بە هێرشکردنە سەر بەرژەوەندییەکانی ئەمەریکا لە عێراق وا هێرشکردنە سەر هەرێمی کوردستانیش. زۆرێک لە هاووڵاتیانی کەرکوک ئەم جۆرە کردەوانە بە مەترسی بۆ سەر وڵاتەکە دادەنێن.
-
وەزارەتی جەنگی ئەمەریکا ئەمڕۆ سێشەممە گرافیکێکی بڵاوکردەوە سەبارەت بە 10 ڕۆژی یەکەمی ئۆپەراسیۆنی توڕەیی ئەفسانەیی دژ بە ڕژێمی ئێران.
بە گوێرەی گرافیکەکە بێت، زۆربەی هێرشە ئاسمانییەکان بۆ سەر ڕژێمی ئێران دەکەونە بەشی ڕۆژئاوای وڵاتەکە، لە باکوری ڕۆژئاواوە بۆ باشووری ڕۆژئاوا درێژدەبنەوە.
بەشێکی بەرچاوی ئەو هێرشانە پێگەکانی ڕژێمی ئێرانیان لە شار و شارۆچکەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان کردووەتە ئامانج.
جەنەڕاڵ دان کەین، سەرۆک ئەرکانی هاوبەشی سوپای ئەمەریکا ڕۆژی سێشەممە ڕایگەیاند، سوپای ئەمەریکا لە سەرەتای دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنەکەوە هەتا ئەمڕۆ زیاتر لە پێنج هەزار ئامانجی لە ئێران پێکاوە.
جەنەڕال کەین ڕایگەیاند، "هێرشەکانمان بەو مانایە دێت کە پێشکەوتنی بەرچاومان بەدەستهێناوە لە کەمکردنەوەی ژمارەی هێرشە مووشەکییەکان و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ڕژێمی ئێران بۆ دەرەوەی ئێران."
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
وەزارەتی دەرەوەی سعودیە بە توندی سەرکۆنەی هێرشێکی درۆنیی کرد کە ڕۆژی دووشەممە کرایە سەر کونسوڵخانەی ئیمارات لە هەولێر و دەڵێت پێشێلکارییەکی ئاشکرای یاسا نێودەوڵەتییەکانە.
وەزارەتی دەرەوەی سعودیە لە بڵاوکراوەیەکیدا ڕایگەیاند، "بە توندرین شێوە بەئامانجگرتنی کونسوڵخانەی گشتی ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی لە کوردستانی عێراق سەرکۆنە دەکەین."
ئاماژەی بەوەشکرد، ئەم جۆرە هێرشانە بۆ سەر نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییەکان "بە ڕوونی یاسا و ڕیسا نێودەوڵەتییەکان پێشێل دەکەن."
بە گوێرەی وەزارەتی دەرەوەی ئیمارات، هێرشە درۆنییەکەی ڕۆژی دووشەممە هیچ قوربانییەکی مرۆیی لێنەکەوتووەتەوە، بەڵام بووەتە هۆی زیانگەیاندن بە کونسوڵخانەکە.
هەرچەندە هەتا ئێستا هیچ لایەنێک بەرپرسیارێتی خۆی لە هێرشەکە دەرنەبڕیوە، بەڵام هاوکاتە لەگەڵ دەیان هێرشی هاوشێوە بۆ سەر هەرێمی کوردستان لەلایەن ئێران و هێزە بریکارەکانییەوە لە عێراق.
فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی حکومەتی هەرێمی کوردستان ڕۆژی سێشەممە ڕایگەیاند، "بەتوندی سەرکۆنەی ئەو هێرشە ناڕەوایانە دەکات" کە لەم چەند ڕۆژەی ڕابردوودا هەرێمی کوردستانیان کردووەتە ئامانج.
فەرمانگەکە لە بڵاوکراوەیەکدا دەڵێت، "بەداخەوە شەوی ڕابردوو کونسوڵگەری گشتیی ئیمارات کرایە ئامانج، بەڵام خۆشبەختانە زیانی گیانی لێ نەکەوتەوە. ئەمە لە کاتێکدایە هەرێمی کوردستان بەشێک نییە لەو شەڕە و هەمیشە لایەنگری ئاشتی و سەقامگیری و پێکەوەژیان بووە لە ناوچەکە."
حکومەتی هەرێم دەشڵێت، "پێویستە حکومەتی عیراق بەرپرسیارێتی پاراستنی سەروەریی عێراق بگرێتە ئەستۆ و ڕێگری لەو دەستە و گروپە توندڕەو و لە یاسا دەرچووانەی ناوخۆی عیراق بکات کە بەبێ بیانوو بە بەردەوام هەرێمی کوردستان بەئامانج دەگرن."
وەزارەتی دەرەوەی ئیمارات دوێنێ دووشەممە لە بڵاوکراوەیەکیدا هێرشەکەی بە "تیرۆرستی" ناوبرد و گوتی "پێشهاتێکی مەترسیدارە و هەڕەشەیە بۆ سەر ئاسایش و سەقامگیری ناوچەیی."
ئیمارات داوای لە حکومەتی هەرێم و عیراق کرد لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکە بکەن، ئەنجامدەرانی دەستنیشان بکەن و سزا بدرێن.
-
ههواڵهکان، ڕاپـۆرت، وتووێژ
-
وەزیری جەنگی ئەمەریکا ڕۆژی سێشەممە ڕایگەیاند، "ئەمڕۆ چڕترین ڕۆژی هێرشە ئاسمانییەکانمان دەبێت لە ناو ئێران."
وەزیری جەنگ پیت هێگسێت ڕایگەیاند لە ڕۆژی دەیەمی ئۆپەراسیۆنەکاندا "ئێران تەنیا ماوەتەوە و شکست دەهێنن."
وەزیری جەنگ ئاماژەی دا بەوەی داتاکانی ئەمەریکا دەریدەخەن توانا سەربازییەکانی ڕژێمی ئێران بۆ وەڵامدانەوەی هێرشەکان بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزیوە، بە شێوەیەک توانای هەڵدانی موشەکی بالستییان بە ڕێژەی 90٪ کەمیکردووە و توانای بەکارهێنانی درۆنی خۆکوژییان بە ڕێژەی 83٪ دابەزیوە.
پیت هێگسێت بەڵێنی دا کە ئەمریکا "زۆرترین شەڕکەر، زۆرترین بۆمبڕێژکەر و زۆرترین هێرشی ئاسمانی" لە دژی ڕژێمی ئێران لە سێشەممەدا دەبێت.
وەزیری جەنگ هەروەها سەرکۆنەی ڕژێمی ئێرانی کرد بەوەی بۆ خۆپاراستن لە هێرشەکانی ئەمەریکا دەستیانکردووە بە چالاکی کردن لە شوێنە مەدەنییەکان.
وتیشی، "مووشەک لە قوتابخانە و نەخۆشخانەکانەوە هەڵدەدەن. ئەوان بە ئەنقەست شوێنە مەدەنییەکان دەکەنە ئامانج چونکە دەزانن سوپاکەیان لاوازکردوە و لەناوبراوە."
-
تورکیا ڕۆژی سێشەممە ڕایگەیاند سیستەمی بەرگری ئاسمانی پاتریۆتی ئەمەریکایی لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەو وڵاتە لە نزیک بنکەیەکی ڕاداری ناتۆ جێگیر کراوە. ئەم هەنگاوە بەشێکە لە ڕێوشوێنەکانی ناتۆ بۆ بەهێزکردنی بەرگری ئاسمانی لە بەرامبەر هەڕەشە موشەکییەکان کە لە شەڕی لەگەڵ ڕژێمی ئێرانەوە سەرچاوە دەگرن.
بەپێی وەزارەتی بەرگری تورکیا، سیستمەکە لە پارێزگای مەلەتی لە نزیک بنکەی ڕاداری کورەجێک جێگیر دەکرێت.
بنکەی ڕادار ناوەندێکی سەرەکی ناتۆیە کە زانیاری گرنگ بۆ سیستەمی بەرگری مووشەکی هاوپەیمانییەکە دابین دەکات.
کاربەدەستانی تورکیا ڕایانگەیاندووە هەفتەی ڕابردوو ڕادارەکە دوو مووشەکی بالیستیکی ئێرانی تۆمارکردووە کە بەرەو تورکیا هەڵدرابوون.
ئێران پێشتر ڕایگەیاندبوو لەگەڵ وڵاتانی ناوچەکە لە شەڕدا نییە و بە تایبەتی ڕەتیکردووەتەوە کە تورکیای دراوسێی خۆی بکاتە ئامانج. بەڵام ئەنکەرە هۆشداریی داوەتە تاران کە خۆی لە هەڵدانی هەر جۆرە مووشەکێکی دیکە بۆ سەر خاکی تورکیا بەدوور بگرێت. هەروەها سەرۆکەکانی هەردوو وڵات ڕۆژی دووشەممە ئەو پرسەیان تاوتوێ کرد.
وەزارەتی بەرگری تورکیا لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند "جگە لەو ڕێوشوێنانەی کە لەسەر ئاستی نیشتمانی دەیگرینەبەر، ڕێوشوێنی بەرگری ئاسمانی و مووشەکی ناتۆش زیاد کراوە و لەم چوارچێوەیەدا، سیستەمێکی پاتریۆت لە مەلەتی جێگیر دەکرێت بۆ یارمەتیدانی بەرگریکردن لە ئاسمانمان."
جێگیرکردنی سیستەمی پاتریۆت لە تورکیا لە کاتێکدایە کە هەواڵەکان باس لەوە دەکەن واشنتن بیر لە گواستنەوەی بەشێک لە کەرەستە سەربازییەکانی خۆی دەکاتەوە، لەنێویاندا سیستەمی پاتریۆت کە بنکەکەی لە کۆریای باشوورە بۆ ناوچەکانی دیکە.
تورکیا کە خاوەنی دووەم گەورەترین سوپای ناتۆیە، لە ساڵانی ڕابردوودا بووەتە کارەکتەرێکی سەرەکی لە پیشەسازی بەرگری جیهاندا. بەڵام هێشتا نەیتوانیوە سیستەمێکی بەرگری ئاسمانی تەواو بەدەستبهێنێت، هەر بۆیەش لە بەرامبەر ڕووداوە مووشەکییەکانی هەفتەی ڕابردوودا پشتی بە سیستەمی بەرگری ناتۆ بەستووە لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست.
سیستەمێکی دیکەی پاتریۆتی ئیسپانی لە ئێستادا لە تورکیا جێگیرکراوە، ئەمەش وەک بەشێک لە بەرگری ئاسمانی ناتۆ. وەزارەتی بەرگری تورکیا جەختی کردووەتەوە کە وڵاتەکە چاودێری پێشهاتەکانی ناوچەکە دەکات و بەردەوام دەبێت له هاوکارییەکانی لەگەڵ هاوپەیمانانی ناتۆ.
-
وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا هۆشدارییەکی ئەمنی بڵاوکردەوە و ئامۆژگاری هاووڵاتیانی ئەمەریکا لە بەیروت کرد "لوبنان بەجێبهێڵن یان لە شوێنێکی پارێزراودا بمێننەوە."
لە ئاگادارکردنەوەکەدا هاتووە لە ئێستادا گەشتە بازرگانییەکان لەلایەن مێدڵیست ئەیرڵاین لە فڕۆکەخانەی ڕەفیق حەریری بەیروتەوە بەڕێوەدەبرێن.
پێشتریش لەگەڵ پەرەسەندنی گرژییە سەربازییەکان لە ناوچەکە، وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا ڕێوشوێنەکانی بۆ یارمەتیدانی هاووڵاتیانی ئەمەریکایی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و گەڕانەوەی بۆ ئەمەریکا ئامادە کردبوو.
یەکێک لەو ڕێوشوێنانە خستنەگەڕی سیستەمێکە بۆ تۆمارکردنی زانیاری بۆ یارمەتیدانی هاووڵاتیانی ئەمەریکایی بۆ ئەوەی دەستبەجێ کوێت، ئیسرائیل، بەحرەین، ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی، عومان و سعودیە بەجێبهێڵن.
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
سەرۆکی ئەمەریکا ڕۆژی دووشەممە لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا سەبارەت بە ئۆپەراسیۆنی سەربازی دژی ڕژێمی ئێران بە ڕۆژنامەنووسانی ڕاگەیاند کە دەیەوێت تەنگەی هورمز بە کراوەیی بمێنێتەوە. سەرۆک وتی "دەمەوێت لە دۆخێکی باشدا بێت. دەزانی، لە ڕاستیدا ئەمە پەیوەندی بە ئێمەوە نییە، زیاتر پەیوەندی بە چینەوە هەیە. ئێمە بەڕاستی یارمەتی چین و وڵاتانی دیکە دەدەین، چونکە ئەوان وزەیەکی زۆریان لە ڕێگەی تەنگەکەوە دابین دەکەن، بەڵام ئێمە پەیوەندییەکی باشمان لەگەڵ چین هەیە و من شانازی دەکەم کە ئەوە بکەم بۆیان."
پەیامنێرێکی دیکە سەبارەت بە موجتەبا خامنەیی و ئەوەی کە سەرۆکی ئەمەریکا بە "بژاردەیەکی قبوڵنەکراو" ناوی بردووە، پرسیاری کرد و وتی ئایا ئەو ئامانجە؟
سەرۆک ترامپ لە وەڵامدا وتی "نامەوێت بڵێم ئایا ئەو ئامانجە یان نا چونکە ئەوە گونجاو نییە. بەڵام سەیرکە، من ئامانج بووم چونکە وەک ئەوەی تۆ زۆر باش نووسیوتە، ئەوان بکوژەکەیان گرت کە بەدوای منەوە بوو، ئێستاش دەستبەسەرە."
پەیامنێرێک لە سەرۆکی ئەمەریکای پرسی و وتی ئێوە بەڵێنتان بە خەڵکی ئێران دا کە هاوکارییان دەکەیت، بەڵام پێدەچێت دوای تەواوبوونی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکە، ئێوە ئامادە بن کۆتایی بەم شەڕە بهێنن، ئایا ئەوە خیانەت نییە لەو هاوکارییەی کە بەڵێنی درابوو
سەرۆک ترامپ وتی "پێم خۆشە هاوکار بم ئەگەر بتوانن بە باشی ڕەفتار بکەن، بەڵام زۆر هەڕەشەئامێز بوون. ئەوان کەسانی مەزنن، دانیشتووانێکی سەرسوڕهێنەریان هەیە، زیرەک، درەوشاوە، وزەبەخشن. دانیشتووانێکی زۆریان هەیە. حەز دەکەم یارمەتیان بدەم، بەڵام دەبێت لە سیستەمێکدا بن کە ڕێگەیان پێبدات یارمەتی بدرێن. ئێستا ئەوان لە سیستەمێکدان کە تەنها ڕێگە بە شکستهێنانیان دەدات و منیش ئەوەم ناوێت. من سیستەمێکم دەوێت کە ببێتە هۆی ساڵانێک ئاشتی و ئەگەر نەتوانین ئەو (سیستەمە)مان هەبێت، باشترە ئێستا کۆتایی پێبهێنین."
لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بەو سەربازە ئەمەریکاییانەی کە کوژراون، سەرۆک ترامپ وتی: "وەک پێشتر وتم، کاتێک لە ململانێیەکی وەک ئەمدا دەبیت، هەمیشە مردن هەیە. دوێنێ لەگەڵ دایک و باوکیان کۆبوومەوە، ئەوان کەسانی سەرسوڕهێنەر بوون. هەریەکەیان یەک شتیان پێ وتم 'کارەکە تەواو بکە، تکایە کارەکە تەواو بکە.' وە منیش هەمان شت بە ئێوە دەڵێم."
-
دۆناڵد ترامپ سەرۆکی ئەمەریکا ڕۆژی دووشەممە لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا کاتێک پرسیاری لێکرا لەبارەی ڕێبەری پەسەندکراوی خۆی بۆ ئێران، وتی "من بیرۆکەی 'ناوخۆیی'م بەدڵە و بیرۆکەی 'ئەبەدی'م بەدڵە، بۆ ئەوەی وردتر بڵێم. بەڵام بیرۆکەی 'ناوخۆیی'م بەدڵە چونکە کاردەکات. مەبەستم ئەوەیە پێموایە سەلماندوومانە کە ئەمە کاردەکات".
سەرۆک وتی "لە ڤەنزوێلا ژنێکمان هەیە لەوێ بە ناوی دێلسی ڕۆدریگێز کە سەرۆکی کاتی وڵاتەکەیە و زۆر ڕێزی لێدەگیرێت و کارێکی نایاب دەکات. کارکردن لەگەڵیدا باش بووە، هیچ پچڕانێکیشی نەبووە. عێراقتان لەبیرە؟ هەمووان دەرکران- سوپا، پۆلیس، سیاسەتمەداران- و کەس نەما و ئەوەش بووە هۆی ئەوەی کە داعش دروستبێت، ئێمە نامانەوێت ئەوە بەسەر ئێراندا بێت."
وتیشی "بۆیە حەز دەکەم خەڵک لە ناوخۆی ئێرانەوە ببینم کە ڕێبەرایەتی دەکەن. لەبارەی کوڕی شاوە هەندێ قسە کراوە، باسی کەسانی دیکەش دەکرێت، بەڵام ئەوانە ساڵانێکە لە ئێران دابڕاون."
ئێمە فۆرمولێکمان هەیە کە تا ئێستا زۆر باش بووە و پێموایە بەردەوام دەبێت. پەیوەندیمان لەگەڵ ڤەنزوێلا خەیاڵییە؛ وڵاتێکی زیرەکە. ئێمە 100 ملیۆن بەرمیل نەوتمان بردووە کە لە ئێستادا لە هیوستن پرۆسێس دەکرێت و پێویستە بزانین چۆن کاردەکات. دەهێنرێتە پاڵاوگەکان و لە شاری هیوستن پاڵاوتە دەکرێت، ئەو شوێنەی کە بە تەواوی بۆ ئەم کارە تەرخان کراوە. 100 ملیۆن بەرمیلی دیکە لە ڕێگادایە. جۆرێکە لە هاوبەشی و ئێمە زۆر باش پێکەوە کار دەکەین. ئاماژەی بەوەشکرد ئەمە هەم بۆ ڤەنزوێلا زۆر باشە و هەمیش بۆ ئەمەریکا.
-
سەرۆک دۆناڵد ترامپ لە کۆنگرە ڕۆژنامەوانییەکەی ڕۆژی دووشەممەدا سەبارەت بە ئۆپەراسیۆنی هاوبەشی ئەمەریکا و ئیسرائیل دژی ڕژێمی ئێران لە بارەی موجتەبا خامنەیی ڕێبەری نوێی کۆماری ئیسلامییەوە قسەی کرد. پەیامنێرێک پرسیاری لە سەرۆک کرد موجتەبا خامنەیی دەکرێتە ئامانج و پێویستە لەناوببرێت؟ سەرۆک ترامپ لە وەڵامدا وتی "نامەوێت باسی ئەوە بکەم، بەڵام دڵخۆش نیم، چونکە پێمان وایە دەستنیشانکردنی ئەو وەک ڕێبەری نوێ دەبێتە هۆی هەمان ئەو کێشانەی پێشتر هەبووە."
-
دۆناڵد ترامپ سەرۆکی ئەمەریکا ڕۆژی دووشەممە لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا سەبارەت بە ئۆپەراسیۆنەکەی دژی ڕێژیمی ئێران وتی دەمزانی ئەگەر ئەم کارە بکەم، نرخی نەوت بەرز دەبێتەوە، بەڵام بەرزبوونەوەکە کەمتر بوو لەوەی کە من پێموابوو بەرز دەبێتەوە. بەڵام پێموانییە کەس چاوەڕێی ئەوە بووبێت کە بەو خێراییە سەرکەوتوو بین. سەرکەوتنێکی سەربازی بێ وێنە بووە. ئێمە باشترین سوپا و باشترین کەرەستەی سەربازیمان هەیە و باوەڕم وایە باشترین ژەنەڕاڵەکانیشمان هەیە.
وتیشی "ئەم ئۆپەراسیۆنە زۆر بەخێرایی ئەنجامدرا، ئێمە لەگەڵ سەرۆک پوتن قسەمان لەسەر کرد؛ زۆر سەرسام بوو پێی، چونکە کەس شتێکی لەو جۆرەی نەبینیوە، ئێران وڵاتێکی سەربازی زۆر بەهێز بوو بە هەموو مووشەکەکانییەوە."
سەرۆک ترامپ وتی "ئێستا دوو هێرش کراون، یەکێکیان بە هاوکاریی ئێمە و ئیسرائیل کە پەکی خستن و دواتر فڕۆکە بۆمب هاوێژەکانی بی 2 کە توانای ئەتۆمییان لەناوبرد و ئەگەر ئەوەمان نەکردبا، ئێران لە ماوەی دوو بۆ چوار هەفتەدا چەکی ئەتۆمی دەبوو کە پێش ئەم کۆنگرە ڕۆژنامەوانییە بەکاری دەهێنا. ئەو سەرکەوتنە سەربازییەی کە بەدەستمان هێناوە بەڕاستی بێ وێنەیە."
