-
لە نامەیەکی تایبەت بە 251 ساڵەی دامەزراندنی سوپای ئەمەریکا، سەرۆک ترامپ پیرۆزبایی لە سەربازانی ئەمەریکایی دەکات.
لە ڕۆژی 14ی مانگی شەش ماڵپەڕی کۆشکی سپی نامەیەکی تایبەتیی سەرۆکایەتی بڵاو کردۆتەوە و خەبات و تێکۆشانی سەربازانی ئەمەریکا بۆ گەییشتن بە ئازادی و سەربەخۆیی بەرز دەنرخێنێت.
سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا لە ڕۆژی 14ی مانگی شەشی ساڵی 1775دا بە فەرمانێکی کۆنگرێسی کیشوەریی ئەو کاتە و بە سەرۆکایەتیی جەنەڕاڵ جۆرج واشنتن دامەزرا. دوای ساڵێک ئەم سوپایە توانی سەربەخۆیی ئەمەریکا لە بەریتانیا بەدەست بهێنێت.
لەو بارەیەوە سەرۆک ترامپ دەڵێت "سوپا لە مێژووی خۆیدا بە دەم هەر داواکارییەکەوە چووە، ئیتر هەر لە پاراستنی ئەمەریکاوە لە مەترسییەکانی شەڕی ناوخۆ، هەتا دەگاتە پاراستنی خەڵکی بەشمەینەتی کوبا لە کاتی شەڕی ئیسپانیا – ئەمەریکا و تێپەڕاندنی زەریا لە پێناو سەرکەوتنێکی مسۆگەر لە جەنگی جیهانیی دووەمدا.''
سەرۆک قوربانییەکانی سوپا بە بیر دێنێتەوە و دەڵێت کە کە ئێمەش دەبێت پاڵپشتیی تەواویان بکەین ''حکوومەتەکەم وەبەرهێنانی مێژوویی کردووە بۆ بونیادنانەوەی سوپا کە پێشتر هەرگیز نەکراوە و دڵنیابوونەوە لەوەی کە جەنگاوەرەکانمان هەموو کەلوپەلێکی پێویستیان لەبەردەستدایە لە کاتی ئەرکدا.''
هەروەها، دیارییەکەی لە کاتی جەژنی کریسمسدا کە بریتی بوو لە پێدانی 1776$ ی بەبێ باج بە ملیۆن و نیوێک سەرباز بە بیر هێناوەتەوە و دەڵێت ''سەربازەکانمان و خێزانەکانیان شایەنی پاڵپشتیی تەواون.''
لە کۆتاییشدا دۆناڵد ترامپ ئاماژەی بەوە کردووە کە سوپای ئەمەریکا کە یادی 250 ساڵەی دامەزراندنی ئەم وڵاتە دەکاتەوە لە قۆناغێکی نوێی زێڕیندایە و بەرگریکردن لە ئەندامانی سوپا، خێزانەکانیان و ئەوانەش کە پاڵپشتییان دەکەن بە ئەرکی خۆیان دەزانن.
-
کۆبوونەوەی سەرۆک ترامپ لەگەڵ سەرۆکی فەرەنسا ئیمانوێل ماکرۆن
-
جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمەریکا، دەڵێت بڕیارە ڕێککەوتنی نێوان ئەمەریکا و ئێران ڕۆژی هەینی واژۆ بکرێت ودەبێتە هۆی کردنەوەی دوورگەی هورموز و دڵنیابوون لەوەی کە ئێران هەرگیز چەکی ئەتۆمی بەدەست ناهێنێت. هەروەها وتی ئەمەریکا هیوادارە ئەم هەفتەیە دەقی ئەو ڕێککەوتنە بڵاو بکاتەوە.
لە چەند چاوپێکەوتنێکدا ڕۆژی دووشەممەدا، ڤانس وتی ئەگەر ئێران ڕێککەوتنێک جێبەجێبکات کە تێیدا چاودێریکردن و پشتڕاستکردنەوەی چالاکییە ئەتۆمییەکانی تێدابێت، ئەوا دەکرێت سزاکان لەسەر ئێران هەڵبگیرێن.
دوای واژۆ کردنی ڕێککەوتنەکە لە سویسرا، هەر دوو لا ماوەی 60 ڕۆژیان هەیە بۆ گفتوگۆ لەسەر وردەکارییە تەکنیکییەکان، وەک چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵ کۆگای یۆرانیۆمی پیتێندراو لە ئێران.
ڤانس بە کەنالێ سی ئێن بی سی وت، "زۆر وردەکاری گرنگ هەن کە پێویستە دابنیشین و گفتوگۆیان لەسەر بکەین و چارەسەریان بۆیان بدۆزینەوە."
ڤانس وتی کە ئەمەریکا چاوەڕوانی ئەوەدەکات کە گەرووی هورموز بەبێ سەپاندنی باج بکرێتەوە.
ڤۆڵکەر تورک، کۆمسیاری باڵای مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان، وتی دۆخەکە ناسکەو داوایکرد کە هەموو لایەک "ئەم ڕێککەوتنە بەخێرایی و بە نیازپاکی جێبەجێبکەن."
شاباز شەریف، سەرۆک وەزیرانی پاکستان، کە حکومەتەکەی یارمەتیدەربوو لە سازدانی گفتوگۆکان لەنێوان ئەمەریکا و ئێران، ڕۆژی دووشەممە بە پەرلەمانی پاکستانی وت ئەم ڕێککەوتنە، "سەرکەوتنێکە بۆ ئاشتی و گفتوگۆ."
ئۆرسولا ڤۆن دەر لەین، سەرۆکی کۆمسیۆنی یەکێتی ئەورووپا، ڕۆژی دووشەممە وتی پێویستە "گۆڕانکاری ڕاستەقینە لەسەر زەوی" ڕووبدات پێش ئەوەی یەکێتی ئەورووپا هەڵگرتنی سزاکان لەسەر ئێران لە بەرچاو بگرێت.
یەکێک لە ئاڵۆزییەکان لە جێبەجێکردنی ڕێککەوتنی ئەمەریکا و ئێران دۆخی لوبنانە.
گرووپی حیزبوڵا لەلایەن ئەمەریکا وەک ڕێکخراوی تیرۆریستی ناسراوە. حیزبوڵا لە 2ی مانگی سێی ڕابردوو دا، لە وەڵامی هێرشەکانی ئەمەریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران ،چەندین موشەکی ئاڕاستەی ئیسرائیل کرد. ئیسرائیل بە هێرشی ئاسمانی و زەمینی لە ناو لوبناندا وەڵامی دایەوە کە بووەتەهۆی ئاوارەبوونی زیاتر لە یەک ملیۆن کەس.
ئیسرائیل کاتز، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل، ڕۆژی دووشەممە ڕایگەیاند کە ئیسرائیل بۆ ماوەیەکی نادیار لە شوێنەکانی خۆی لە باشووری لوبنان دەمێنێتەوە بۆ دڵنیابوون لە سەقامگیری ئاسایشی ئیسرائیل.
عەباس عەراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران، بە هاوکاتەکانی هەرێمی وت پێویستە ئیسرائیل بە تەواوی هێرشەکانی لە لوبنان بوەستێنێت.
جۆزێف عەون، سەرۆکی لوبنان، لە ڕاگەیەندراوێکدا ڕۆژی دووشەممە پێشوازی کرد لە ڕێککەوتنی ئەمەریکا و ئێران و دووپاتکردنەوەی سەقامگیری لوبنان لە هەر هەوڵێکی جدی بۆ هێنانەدی ئاشتی لە ناوچەکە.
وڵاتی چین پێشوازی لە ڕێککەوتنەکە کرد و ڕایگەیاند کە هیوادارە بە زووترین کات هاتووچۆی ئارام و ئازاد لە دوورگەی هورموز دەستپێبکاتەوە.
دەوڵەتی ئیمارات، تیشکی خستەسەر پێویستی"پابەندبوونی تەواو بە ماددەکانی ڕێککەوتنەکەو دڵنیابوون لە وەستاندنی خێرا و گشتگیری هەموو دوژمنکارییەکان لە ناوچەکەدا."
دەوڵاتی کوەیت و عەرەبستانی سعودی پێشوازییان لە ڕێککەوتنەکە کرد و ستایشی ڕۆڵی پاکستان و قەتەریان کرد.
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
کۆبوونەوەی گرووپی حەوت ئەمڕۆ دووشەممە لە فەڕەنسا دەستیپێکرد و سەرکردەکانی وڵاتانی پیشەسازی جیهان تیشک دەخەنە سەر ئاستنگە ئابورییەکانی جیهان. سەرۆک ترامپ ئەمڕۆ دووشەممە گەیشتە فەرەنسا بۆ بەشداریکردن لەو لوتکەیە. فەرهاد فەلاحی لە ئیڤان لوبانی فەرەنساوە زانیاری زیاتری لایە.
-
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا لە پۆستێکیدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تروث سۆشیال ڕایگەیاند کەشتییەکان دەستیان کردووە بە تێپەڕین بە نێو تەنگەی هورمزدا و دەڵێت بەشێکی زۆریان بە باری نەوتەوە ناوچەکە بەجێدەهێڵن.
ترامپ لە پەیامەکەدا نووسیویەتی ئەم کەشتیانە بە ڕێگای باشووردا تێدەپەڕن و ئەم ڕێگایەی بە تەواو سەلامەت و پارێزراو ناو بردووە. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە ڕێگەی دیکەش هەیە بۆ تێپەڕبوونی دەریایی.
ئەم لێدوانانە لە کاتێکدایە کە دوێنێ هەواڵی ڕێککەوتنی سەرەتایی نێوان ئێران و ئەمەریکا ڕاگەیەندرا؛ ڕێککەوتنێک کە ڕاپۆرتە سەرەتاییەکان باسیان لە کەمکردنەوەی گرژییە ناوچەییەکان و کردنەوەی ڕێگاکانی کەشتیوانی کردووە، لەنێویاندا تەنگەی هورمز.
تەنگەی هورمز یەکێکە لە گرنگترین ڕێڕەوی ستراتیژیی بۆ گواستنەوەی نەوتی جیهان و هەر گۆڕانکارییەک لە دۆخی ئەمنی و کەشتیوانیدا، هەستیارییەکی بەرزی نێودەوڵەتی بەدوای خۆیدا دەهێنێت.
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
کۆمیساریای باڵای مافەکانی مرۆڤی ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان ڕایگەیاند لە سەرەتای ئەمساڵەوە تا ئێستا لانیکەم 40 کەس لە ئێران بە تۆمەتی پەیوەندیدار بە ئاسایشی نیشتمانییەوە لە سێدارە دراون کە 18 کەسیان خۆپیشاندەر بوون.
ڤۆڵکەر تورک ڕۆژی دووشەممە 15ی مانگی شەش ڕایگەیاند "بە قووڵی هاوسۆزی خۆی بۆ خەڵکی ئێران دەردەبڕێت کە لە نێوان شەڕ و سەرکوتکردنی دڕندانەدا گیریان خواردووە."
بەپێی ڕاپۆرتی ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ، ئێران ساڵانە لە هەموو وڵاتێکی دیکە جگە لە چین زیاتر لەسێدارەدان ئەنجام دەدات.
ڤۆڵکەر تورک وتی بەداخەوە تاران سەرکوتکاریی خۆی چڕتر کردووەتەوە دوای ناڕەزایەتییەکانی دوا رۆژەکانی مانگی دوازدەی ساڵی ڕابردوو و هەروەها دوای شەڕی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کە دوای هێرشەکانی ئەمەریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران دەستیپێکرد.
وتیشی "دەسەڵاتداران پەنایان بۆ سەرکوتکردنی توند بردووە و هەزاران کەسیان دەستگیرکردووە و سنووردارکردنی زیاتریان بەسەر کۆمەڵگەی مەدەنیدا سەپاندووە."
کۆمیساریای باڵای مافەکانی مرۆڤی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان لە شوێنێکی دیکەی قسەکانیدا پێشوازی لە ڕاگەیاندنی ڕێککەوتنی ئاشتی نێوان ئەمەریکا و ئێران کرد و داوای لە هەموو لایەنەکانی ناوچەکە کرد دان بە خۆیاندا بگرن.
تورک وتی پێشوازی لەو ڕاگەیاندنە دەکەم کە ئەمەریکا و ئێران گەیشتوونەتە لێکتێگەیشتن لەسەر ڕێککەوتنی ئاشتی کە ئاگربەستی دەستبەجێ و هەمیشەیی و کردنەوەی تەنگەی هورمز و چوارچێوەیەک بۆ بەردەوامی دانوستان لەخۆدەگرێت.
ئاماژەی بەوەشکردووە لەم کاتە گرنگەدا ڕوونە کە پێویستە هەموو لایەنەکان دان بە خۆیاندا بنێن و کاربکەن بۆ جێبەجێکردنی خێرا و ئەو ڕێککەوتنەی کە دەستەبەر بووە.
ڕێککەوتنەکە لە کاتێکدا کە هێشتا چوارچێوەیەکی گشتییە بۆ رێککەوتنی سەرەکی، بەڵام گەورەترین پێشکەوتنە لە چارەسەرکردنی ئەو شەڕەی کە هەزاران کوژراوی لێکەوتووەتەوە و بازاڕەکانی وزەی پەکخستووە.
هەروەها کۆمیساریای باڵای مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان نیگەرانی خۆی لە هێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ناوچەکانی نیشتەجێبوون و ژێرخانەکانی لوبنان و هەروەها هێرشە سنووربەزێنەکانی حزبوڵڵا دەربڕی.
-
سەرکردەکانی وڵاتانی دەوڵەمەند و پیشەسازی گروپی حەوت (G7) ڕۆژی دووشەممە لە شارۆچکەیەکی هاوینەهەواری فەرەنسا لە کەنارەکانی دەریاچەی ژنێڤ لە دڵی ئەورووپادا کۆدەبنەوە و کۆمەڵێک پرس تاوتوێ دەکەن.
ئەم کۆبوونەوەیە پاش ماوەیەکی کەم لە گەیشتن بە ڕێککەوتنی پێشوەختەی ئەمەریکا و کۆماری ئیسلامی بۆ کۆتایی هێنان بە شەڕەکەیان، گرنگییەکی زیاتر وەردەگرێت.
جی 7 چییە؟
گروپی حەوت هاوپەیمانییەکی نافەرمی گەلانی دەوڵەمەند و پیشەسازییە کە ئەندامەکانی بریتین لە ئەمەریکا، بەریتانیا، کەنەدا، فەرەنسا، ئەڵمانیا، ئیتاڵیا و ژاپۆن و هەروەها ڕووسیاش ماوەیەک بەشداری کۆبوونەوەکانی کردووە. یەکێتی ئەورووپا لە هەموو کۆبوونەوەکاندا بەشداری دەکات بەڵام بە یەکێک لە حەوت وڵاتی ئەسڵی دانادەنرێت و مافی سەرۆکایەتیی لە گرووپەکەدا نییە، ئەمەش چوونکە یەک وڵات نییە بەڵکو بلۆکێکە لە 27 وڵات پێکهاتووە.
پەیوەستبوونی ڕووسیا بەم گروپە لە ساڵی 1997 ناوەکەی گۆڕی بۆ گروپی هەشت، بەڵام لە ساڵی 2014دا دوای لکاندنی کریمەی ئۆکرانیا، لە گروپەکە ئەندامێتیەکەی ڕاگیرا.
فەرەنسا لە ساڵی 2026 پۆستی سەرۆکایەتی گرووپەکەی لە کەنەدا وەرگرت.
گروپی حەوت دوای گەمارۆی نەوتی ئۆپێک لە ساڵی 1973 وەک کۆڕێک بۆ وڵاتانی دەوڵەمەند بۆ چارەسەرکردنی قەیرانە ئابوورییە جیهانییەکان پێکهێنرا. کۆی گشتی بەرهەمی ناوخۆیی ئەندامەکانی زیاتر لە 50 تریلیۆن دۆلارە کە کەمێک کەمترە لە نیوەی ئابووری جیهان.
بازنەی چالاکییەکانی گروپی حەوت لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا فراوانتر بوو و پرسە سیاسییەکانیشی گرتەوە.
لە مێژووی 50 ساڵەی خۆیدا، گروپی حەوت ڕووبەڕووی چەندین قەیرانی جیۆپۆلەتیکی بووەتەوە، لە قەیرانی نەوتی ساڵانی حەفتاکانەوە تا پرسیارەکان سەبارەت بە ڕۆڵی گروپەکە لەسەر شانۆی جیهانی.
لەم ساڵانەی دواییدا بانگهێشتکردنی وڵاتانی دیکە بۆ لوتکەکە بووەتە شتێکی باو. ئەمساڵ سەرکردەکانی هیندستان، کۆریای باشوور، کینیا و بەرازیل لەنێو ئەو کەسانەدان کە بانگهێشتکراون.
گرنگی ئامادەبوونی ترامپ لە لوتکەکەدا چییە؟
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا بەرەبەیانی ئەمڕۆ دووشەممە واشنتنی بەجێهێشت و بۆ بەشداری لە کۆبوونەوەی لوتکەی گروپی حەوت.
لە کاتێکدا ترامپ پێشتر لوتکەی پێشووی گروپی حەوتی لە کەنەدا بەجێهێشتووە، بەرپرسانی فەرەنسا خۆشحاڵی خۆیان بە ئامادەبوونی ناوبراو لەم لوتکەیەدا دەربڕیوە.
جگە لە ئەمەریکا، وڵاتانی دیکەی ئەندامانی گرووپی حەوت، لەوانە بەریتانیا، کەنەدا، فەرەنسا، ئیتاڵیا، ئەڵمانیا و ژاپۆن ڕاستەوخۆ کاریگەری بڕیار و کردەوەکانی ترامپ لەسەر شانۆی جیهانیان لەسەرە، کە نەزمی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بازرگانی و دیپلۆماسی جیهانی لە قاڵب دەدەن.
هەروەها بڕیارە سەرۆک ترامپ لە میانەی لوتکەکەدا لەگەڵ سەرکردەکانی چەند وڵاتێکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کۆببێتەوە. ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی کە ڕاستەوخۆ کاریگەری شەڕی لەسەر بووە و هەروەها قەتەر و میسر لە گروپی حەوتدا دەبن.
پشتگیریکردن لە ئۆکرانیا
هەروەها سەرۆکی ئەمەریکا دیدارێکی کاری لەگەڵ ڤۆلۆدیمیر زێلێنسکی سەرۆکی ئۆکرانیا ئەنجام دەدات. کۆبوونەوەی ڕۆژی سێشەممە لەگەڵ زێلێنسکی لە کاتێکدایە کە پێشڕەوی ڕووسیا لە ئۆکرانیا خاو بووەتەوە و ئۆکرانیا داوای یارمەتی سەربازی زیاتر لە هاوپەیمانەکانی دەکات.
گروپی حەوت دەیەوێت یەکگرتوویی نیشان بدات بۆ پشتیوانیکردن لە ئۆکرانیا؛ وڵاتێک کە ڕووبەڕووی شەڕێک دەبێتەوە کە ئێستا لە پێنجەمین ساڵیدایە.
سەرۆک کۆماری ئۆکرانیا پێشنیاری دانوستانی ڕووبەڕوو لەگەڵ ڤلادیمێر پوتن سەرۆکی ڕووسیا بۆ کۆتایی هێنان بە ململانێکانی کرد.
ئەندامانی ئەوروپی گروپی حەوت کەس هەوڵدەدەن پێگەی ئۆکرانیا بەهێزتر بکەن.
کاریگەری ڕێککەوتن لەگەڵ کۆماری ئیسلامی چییە؟
تاوتوێکردنی هەنگاوەکانی داهاتوو سەبارەت بە کۆماری ئیسلامی یەکێک دەبێت لە چەند پرسێک کە سەرکردەکانی جی حەوت لە لوتکەکەدا لە ڕۆژانی 15 بۆ 17ی مانگی شەش ڕووبەڕووی دەبنەوە.
سەرکردەکانی گروپی حەوت زۆر حەز دەکەن وردەکاری ڕێککەوتنی ئەمەریکا و ئێران بزانن. وردەکاری ڕێککەوتنەکە کە بڕیارە ڕۆژی هەینی بە فەرمی لە سویسرا واژۆ بکرێت، تا ئێستا ئاشکرا نەکراوە.
ترامپ ڕایگەیاندووە تەنگەی هورمز کە ڕێگایەکی گرنگی جیهانییە بۆ گواستنەوەی نەوت و گاز کە حکومەتی ئێران بۆ چەند مانگێکە بە شێوەیەکی کاریگەر دایخستووە، ڕۆژی هەینی دەکرێتەوە و فەرمانی داوە کۆتایی بە گەمارۆی ئەمەریکا بۆ سەر بەندەرەکانی ئێران بهێنرێت.
پێش کۆبوونەوەی لوتکەی گروپی حەوت، فەرەنسا پاڵپشتی بۆ ڕێککەوتنێکی نێو گروپەکە دەربڕیوە لەگەڵ هاوبەشەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەسەر ئەو داواکاریانەی کە دەتوانرێت لە حکومەتی ئێران هەیانبێت سەبارەت بە بەرنامە ئەتۆمی و مووشەکییەکانی.
هەروەها ڕێبەرانی میسر، قەتەر و ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی لەو وتووێژانەدا بەشدار دەبن و هەروەها داواکارییان دەبێت بۆ ئەگەری ڕێککەوتنی کۆتایی لەگەڵ کۆماری ئیسلامی.
ڕاستکردنەوەی "ناهاوسەنگییە ئابوورییە جیهانییەکان"
فەرەنسا کە میوانداری لوتکەی ئەمساڵە، داوای ڕاستکردنەوەی ئەو شتەی کردووە کە پێی دەڵێت ناهاوسەنگی.
سەرکردەکانی دەڵێن "چین زۆر بەرهەم دەهێنێت، ئەمەریکا زۆر بەکاردەهێنێت و ئەوروپاییەکان زۆر کەم وەبەرهێنان دەکەن."
لە ڕۆژئاوا نیگەرانییەکان لە زیادەڕۆیی بازرگانی چین و گۆڕانکارییەکانی بەرەو پیشەسازییە تەکنەلۆژییە بەرزەکان لە زیادبووندایە. پەکین بەرگری لە سیاسەتە پیشەسازییەکانی کردووە.
ماکرۆن هەوڵیداوە پاڵ بە ڕێبازێکی هاوبەشەوە بنێت وەک هەوڵێکی کۆتایی پێش ئەوەی یەکێتی ئەورووپا بڕیار بدات سیاسەتی بازرگانی توندتر لە دژی چین بگرێتەبەر. بەرازیل، هیندستان، کینیا و کۆریای باشوور بانگهێشت کراون بۆ بەشداریکردن لە گفتوگۆکان و ماکرۆن داوای لە چین کردووە کە بەکارهێنانی ناوخۆیی خۆی بەرز بکاتەوە.
لەگەڵ ئامادەنەبوونی چین لە دانیشتنەکەدا، پێشبینی پێشکەوتنێکی کەم دەکرێت. فەرەنسا دەڵێت تەنها دانپێدانانی کێشەکە دەستکەوتێکە.
ئەی ئای و قەرزی وڵاتانی گەشەسەندوو
فەرەنسا نزیکەی دەیان بەرپرسی باڵای کۆمپانیاکانی بانگهێشت کردووە، لەوانە سام ئاڵتمان، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای ئۆپێن ئەی ئای و داریۆ ئامۆدی، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای ئێنترۆپیک، بۆ گفتوگۆکردن لەسەر نوێترین تەکنەلۆژیاکانی زیرەکی دەستکرد و هەڕەشە و دەرفەتە ئەگەرییەکانیان.
هەروەها پاراستنی منداڵان لە زیانەکانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان لە بەرنامەی کاردایە، بەڵام سەپاندنی باج بە سەر کۆمپانیا زەبەلاحەکانی دیجیتاڵی لە بەرنامەی کاردا نابێت.
هەروەها پێدەچێت سەرکردەکانی گروپی حەوت پابەندبوونی خۆیان بۆ چارەسەرکردنی بارگرانی زۆری قەرزەکانی وڵاتانی تازەپێگەیشتو دووپات بکەنەوە. بەڵام ڕوون نییە ئەو پابەندبوونە بە کردەوە مانای چی دەبێت.
دوا ساڵی ماکرۆن لە پۆستەکەیدا
ترامپ ڕۆژی دووشەممە لەلایەن ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆکی فەرەنسا پێشوازی لێدەکرێت، ئەمەش لە کاتێکدا ماکرۆن لە کۆتا ساڵی سەرۆکایەتیدا دەبێت.
ماکرۆن لە ناوخۆدا زیاتر وەک سەرۆکێک سەیر دەکرێت کە بڕیارەکانی بەردەوام نین، بەڵام ئەو نیشانی داوە کە هێشتا کاریگەری لەسەر شانۆی جیهان هەیە، ئەمەش وایکردووە ترامپ ڕازی بکات کە ڕۆژی چوارشەممە لە کۆشکی ڤێرسای بەشداری لە خوانێکی گەورەدا بکات.
-
هەواڵە جیهانیـیەکان لە دەنگی ئەمەریکا
-
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا کە 45 و 47مین سەرۆکی ئەمەریکایە، ڕۆژی یەکشەممە 14ی مانگی شەشی ساڵی 2026 تەمەنی بوو بە 80 ساڵ، ئەم بۆنەیەش هاوکات بوو لەگەڵ ڕۆژی ئاڵا وهەروەها لە لەکاتێکدایە کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا خۆی بۆ یادی 250 ساڵەی سەربەخۆیی وڵاتەکە ئامادە دەکات.
دۆناڵد جان ترامپ لە 14 مانگی شەشی ساڵی 1946 لە ناوچەی کوینز لە شاری نیویۆرک لەدایکبووە.
ترامپ لە ئەکادیمیای سەربازی نیویۆرک و پاشان لە قوتابخانەی وارتن لە زانکۆی پێنسیلڤانیا خوێندوویەتی. لە ساڵی 1971 کۆمپانیای خانووبەرەی باوکی گرتووەتە دەست و ناوی گۆڕیوە بۆ ڕێکخراوی ترامپ.
کۆمپانیاکە وردە وردە چالاکییەکانی فراوانتر کرد بۆ بوارە جیاوازەکان، لەوانە هۆتێل، هاوینەهەوار، بینای نیشتەجێبوون و بازرگانی، کازینۆ و یاریگای گۆڵف.
ساڵی 1987 یەکەم کتێبی خۆی بە ناوی هونەری مامەڵە کردن بڵاوکردووەتەوە و دوای ئەوەش چەندین کتێبی بڵاوکردەوە و لە ساڵی 2004دا، بەرنامەیەکی تەلەفزیۆنی دەستپێکرد.
دۆناڵد ترامپ دەیان ساڵە لە ڕۆژنامە و گۆڤار و چاوپێکەوتنە تەلەفزیۆنییەکاندا جێگەی سەرنجە. یەکێک لە خاڵە دیارەکانی هەندێک لە چاوپێکەوتنەکانی دۆناڵد ترامپ کە ساڵانێکە لە ئینتەرنێتدا بەردەستە، جەختکردنەوەیەتی لەسەر دۆستایەتی و دڵسۆزی. سەرۆکی ئەمەریکا زۆرجار لەم چاوپێکەوتنانەدا بە بەرزی باسی دایک و باوکی کردووە.
ترامپ لە ساڵی 2005 لەگەڵ مێڵانیا کناوس هاوسەرگیری کردووە، ئەنجامی ئەم هاوسەرگیرییە کوڕێکە بە ناوی بارۆن. هەروەها سەرۆکی ئەمەریکا خاوەنی چوار منداڵی دیکەیە لە هاوسەرگیرییەکانی پێشووی بە ناوەکانی دۆناڵد جونیۆر، ئیڤانکا، ئێریک و تیفانین.
دۆناڵد ترەمپ لە ساڵی 2016 کاندیدی کۆمارییەکان بوو بۆ سەرۆکایەتی ئەمەریکا و لە کێبڕکێی کۆتاییدا لە هیلاری کلینتۆن وەزیری پێشووی دەرەوەی ئەمەریکای بردەوە. دروشمی هەڵمەتی هەڵبژاردنەکانی بریتی بوو لە "جارێکی دیکە ئەمەریکا مەزن بکەینە."
بانگەشەی هەڵبژاردنی ترامپ لەو سەردەمەدا بە شێوەیەکی بەرفراوان سوودی لە سۆشیال میدیا و بەتایبەت ئێکس وەرگرت و لە ڕێگەی ئەمەوە پلانی سیاسی و ئەولەویەتەکانی خۆی ڕاستەوخۆ بۆ خەڵک دەربڕی.
لە ماوەی خولی یەکەمیدا، پڕۆژە یاسای چاکسازی باجی واژۆ کرد و چەندین ڕێسای فیدراڵی بڕی.
سیاسەتە بازرگانییەکانی بریتی بوون لە باج لەسەر پۆڵا و ئەلەمنیۆم و کاڵاکانی تر. هەروەها ئیدارەکەی لەگەڵ کەنەدا، چین، مەکسیک، ژاپۆن و کۆریای باشوور دانوستانێکی لەسەر ڕێککەوتنە بازرگانییەکان کردەوە.
هەروەها لە ناوخۆدا هەنگاوی زۆر گرنگ و کاریگەرانەی ناوە، لەوانە دانانی سێ دادوەری دادگای باڵا و زیاتر لە 200 دادوەری فیدراڵی، زیادکردنی بودجەی سەربازی، توندکردنەوەی کۆنترۆڵی سنوور و کۆچبەران، چاکسازی لە سیستەمی دادوەری تاوانکاری، هەوڵدان بۆ دابەزاندنی نرخی دەرمان.
لە سیاسەتی دەرەوەدا، یەکێک لە گرنگترین کارەکانی بەڕێوبەرایەتی ترامپ گواستنەوەی باڵیۆزخانەی ئەمەریکا بوو لە ئیسرائیل لە تەلئەڤیڤەوە بۆ ئۆرشەلیم و گەیشتن بە ڕێککەوتن بۆ ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی نێوان ئیسرائیل و چەند وڵاتێکی عەرەبی. هەروەها ترامپ لە ساڵی 2018 لەگەڵ کیم جۆنگ ئون سەرۆکی کۆریای باکوور کۆبووەوە، کە یەکەم کۆبوونەوەی نێوان سەرۆکێکی ئەمەریکا و سەرکردەیەکی کۆریای باکوور بوو.
خولی دووەمی ترامپ دوای سەرکەوتنی لە هەڵبژاردنەکانی ساڵی 2024بەرامبەر بە کامەڵا هاریس دەستیپێکرد. ئەو بە 312 دەنگی ئەڵکتراڵ گەڕایەوە کۆشکی سپی و بوو بە یەکەم سەرۆکی ئەمەریکا کە دوو خولی نا لەسەر یەک ببێت بە سەرۆک.
ترامپ لە خولی یەکەمی خۆیدا لە ڕێککەوتنی ئەتۆمی لەگەڵ کۆماری ئیسلامی کشایەوە و هەڵمەتی "زۆرترین فشار"ی بەسەر کۆماری ئیسلامیدا سەپاند و قاسم سولەیمانی فەرماندەی سوپای قودسی سوپای پاسدارانی لەناوبرد.
دۆناڵد ترامپ لە خولی دووەمی خۆیدا فەرمانی هێرشکردنە سەر دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران لە هەمان کاتدا لەگەڵ شەڕی 12 ڕۆژەی ئیسرائیلدا دەرکرد. پاشان لە ئۆپەراسیۆنێکی دیکەی هاوبەش لەگەڵ ئیسرائیل دژی کۆماری ئیسلامی، عەلی خامنەیی، ڕێبەری پێشووی کۆماری ئیسلامی و زۆرێک لە بەرپرسانی باڵای سەربازی و بەرپرسانی ڕێژیمی لەناوبرد، بە ئامانجی فشارخستنە سەر ڕێژیم بۆ دانوستان لەسەر بەرنامە ئەتۆمییەکەی.
سەرۆک ترامپ چەندین جار باسی لەوە کردووە کە ئامانجی ئەو ڕێگریکردنە لە دەستڕاگەیشتنی ئێران بە چەکی ئەتۆمی و لە چەند هەفتەی ڕابردووشدا چەندین جار باسی لە پێویستی دانوستان لەگەڵ کۆماری ئیسلامی و ئەگەری کردەوەی سەربازیی زیاتر لە ئەگەری شکستی دیپلۆماسی کردووەتەوە.
یادی 80 ساڵەی لەدایکبوونی دۆناڵد ترامپ لە کاتێکدایە کە ئەمەریکا خۆی بۆ ئاهەنگێکی مێژوویی ئامادە دەکات. لە 4ی جولای 2026، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا 250 ساڵەی سەربەخۆیی و دامەزراندنی ئەم وڵاتە دەکاتەوە.
حکوومەتی ئەمەریکا کۆمەڵێک بەرنامەی بۆ ئەو بۆنەیە ئامادە کردووە کە بریتین لە مەراسیمی فەرمی لە واشنتن، پێشانگای مێژوویی، بۆنە کولتوورییەکان، بەرنامەی پەروەردەیی، نمایش و ئاهەنگی ناوخۆیی لە سەرانسەری وڵاتدا.
ترامپ چەندین جار ئەم یادە بە "ئەمەریکا 250" ناوی بردووە و ڕایگەیاندووە مەبەست لەم بەرنامانە ڕێزلێنان لە مێژوو و بەها و دەستکەوتەکانی ئەمەریکایە.
لەم چوارچێوەیەدا، سەرۆکی ئەمەریکا ڕۆژی یەکشەممە 14 مانگی شەش میوانداری چالاکییەکی وەرزشی بێ وێنەی کرد لە باشووری کۆشکی سپی، چالاکییەکە بەناوی یۆ ئێف سی فریدۆم 250، یەکەم چالاکیی هونەری جەنگی تێکەڵاوی ئاست بەرزە کە لە کۆشکی سپی بەڕێوەچووبێت.
لە میانی چالاکییەکەدا قەفەسێکی هەشتگۆشەیی کە شوێنی شەڕەکانی یۆ ئێف سی- یە، بە شێوەیەکی کاتی لە بەشی باشووری کۆشکی سپی دانرا و هەزاران میوان بانگهێشت کران بۆ بینینی یارییەکان.
ترامپ لە 80 ساڵەی لەدایکبوونیدا هەروەها واژۆکردنی ڕێککەوتنێکی سەرەتایی لەگەڵ کۆماری ئیسلامی ڕاگەیاند کە هاوکات زەمینەی ڕێککەوتنی ئەتۆمی دادەنێت.
-
سکات بێسێنت، وەزیری خەزێنەی ئەمەریکا لە پۆستێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس ڕایگەیاند دۆناڵد ترامپ بە ڕێگای ڕێککەوتنی مێژوویی ئاشتی لەگەڵ ئێران ڕۆڵێکی گرنگی لە کەمکردنەوەی گرژییە جیهانییەکاندا بینیوە و وتی ئەم رێککەوتنە ئاسایشی جیهان بەهیزتر دەکات.
وەزیری خەزێنەی ئەمەریکا ئاماژەی بەوەشکرد ئەم کارەی ترامپ دەرئەنجامی سەرکردایەتی و پەیوەندی ڕاستەوخۆی لەگەڵ هاوپەیمانان و تەنانەت نەیارەکانیدایە و لە داهاتوودا لە کتێبەکانی مێژوودا تۆمار دەکرێت.
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا ئێوارەی یەکشەممە ڕایگەیاند ڕێککەوتنێکی سەرەتایی بۆ ڕاگرتنی شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و کردنەوەی تەنگەی هورمز و کۆتایی هێنان بە گەمارۆی ئەمەریکا بۆ سەر بەندەرەکانی ئێران هاتووەتە ئاراوە و بڕیارە ڕۆژی هەینی بە فەرمی واژۆ بکرێت.
-
نرخی نەوت ئێوارەی یەکشەممە بە کاتی واشنتن بەڕێژەی زیاتر لە 4% دابەزینی بە خۆیەوە بینی، ئەمەش دوای ئەوەی ئەمەریکا و ئێران ڕێککەوتنێکیان بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ و کردنەوەی تەنگەی هورمز ڕاگەیاند.
هەر بەرمیلێک نەوتی خاوی ڕۆژئاوای تەکساس لە تۆکیۆ بە ڕێژەی 4.39% دابەزی و گەیشتە 81 دۆلار و 15 سەنت. ئەم دابەزینە دوای ئەوە هات کە پاکستان وەک نێوەندگیرێک لە دانوستانەکاندا، ڕایگەیاند کە تاران و واشنتن گەیشتوونەتە ڕێککەوتنێک بۆ بەرقەرارکردنی ئاشتی و "کۆتایییەکی خێرا و هەمیشەیی" بۆ ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان لە هەموو بەرەکان بە لوبنانیشەوە.
هەروەها دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا، بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند، ڕێککەوتنەکە لەگەڵ کۆماری ئیسلامی ئێران یەکلایی بووەتەوە و کردنەوەی تەنگەی هورمز و هەڵگرتنی دەستبەجێی گەمارۆی دەریایی ئەمەریکای ڕاگەیاند.
تەنگەی هورمز یەکێکە لە گرنگترین ڕێڕەوە ئاوییەکان بۆ گواستنەوەی وزەی جیهان و نزیکەی لەسەدا 20ی نەوتی خاوی جیهان تێیدا تێپەڕ دەبێت.
دوای چەند کاتژمێرێک کۆماری ئیسلامیی ئێران ڕایگەیاند ڕێککەوتنە نوێیەکە لەگەڵ ئەمەریکا "کۆتایی دەستبەجێ" بە شەڕی نێوان دوو وڵاتەکە دەهێنێت.
شرۆڤەکارانی ئابووری بە ئاژانسی فرانس پرێسیان ڕاگەیاندووە، ئێستا بازاڕەکان چاوەڕێی پشتڕاستکردنەوەی مەرجەکانی ڕێککەوتنەکە دەکەن. ئاماژەیان بەوەشکردووە، واژۆکردنی فەرمی ڕێککەوتنەکە لە سویسرا، پاککردنەوەی مینەکان لە ڕێڕەوی دەریایی و هەڵسوکەوتی ئیسرائیل و حزبوڵڵا لەو فاکتەرانەن کە وەبەرهێنەران لە نزیکەوە بەدواداچوونیان بۆ دەکەن.
-
ڵینزی گراهام، سیناتۆری باڵای کۆماری لە پەیامێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس پێشوازی لە یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنی ئەم دواییەی ئەمەریکا و کۆماری ئیسلامی ئێران بۆ کردنەوەی تەنگەی هورمز کرد، بەڵام نیگەرانی خۆی لە هەندێک ناڕوونی لە پرۆسەی ڕێککەوتنەکەدا دەربڕی.
گراهام ڕایگەیاند کە بە بیستنی هەواڵی ڕێککەوتنی کردنەوەی تەنگەی هورمز خۆشحاڵە و لە نزیکەوە بەدواداچوون بۆ دانوستانەکانی بەرنامە ئەتۆمی ئێران و پرسەکانی دیکەی پێوەندیدار دەکات.
گراهام هەروەها ئاماژەی بەوەدا کە نیگەرانە لەوەی تێڕوانینی ئێران بۆ ڕێککەوتنەکە جیاواز بێت لەوەی کە تیمی دانوستانکاری ئەمەریکایی ڕایگەیاندووە.
ئەو سیناتۆرە ئاماژەی بەوەشکردووە بەپێی یاساکانی ئەمەریکا، هەر ڕێککەوتنێکی ئەتۆمی لەگەڵ ئێران، دەبێت بخرێتە بەردەم کۆنگرێس بۆ پێداچوونەوە و دەنگدان و وتی بە تامەزرۆییەوە چاوەڕێی پێداچوونەوە بە ڕشنووسی کۆتایی ڕێککەوتنەکە دەکات.
وتیشی جێگری سەرۆک جەی دی ڤانس وەک یەکێک لە داڕێژەرانی ڕێککەوتنەکە پێویستە بەشداربێت لە پرۆسەی پێشکەشکردن و ڕوونکردنەوەی بۆ کۆنگرێس.
گراهام لە کۆتاییدا سوپاسی هەموو لایەنەکانی کرد کە دانوستانەکانیان گەیاندە ئەم ئاستە و وتی، کات دەریدەخات دەرئەنجامەکەی چی دەبێت.
-
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا ڕۆژی یەکشەممە لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز ڕایگەیاند ئەگەر ئێران نەگەیشتە ڕێککەوتنی کۆتایی ئەتۆمی لەگەڵ ئەمەریکا، ئەوا هێرشە سەربازییەکان بۆ سەر تاران دەستپێدەکاتەوە یان ئەمەریکا دەکاتە "پارێزەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست" لە بەرامبەردا 20%ی داهاتی ناوچەکەدا.
ترامپ هەروەها لەو چاوپێکەوتنەدا ڕایگەیاند ئەو ڕێککەوتنەی لەگەڵ ئێران کردوویەتی، دواجار دڵنیایی دەدات کە تێپەڕین بەناو تەنگەی هورمزدا بۆ هەمیشە و بە بێ وەرگرتنی سەرانە دەبێت.
سەرۆکی ئەمەریکا هەروەها ڕایگەیاند سەرەڕای دژایەتی بنیامین نەتانیاهۆ سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل، بەڵام ئیسرائیلی لە لەناوبردنی ئەتۆمی ڕزگار کردووە.
ترامپ لە چاوپێکەوتنە 28 خولەکیەکەدا کە لە شوێنی نیشتەجێبوونی خۆی لە کۆشکی سپی ئەنجامدرا، وتی بڕیارەکەی بۆ هێرشکردنە سەر کۆماری ئیسلامی لە کۆتایی مانگی دوو و دواتریش سەپاندنی گەمارۆی دەریایی بەسەر بەندەرەکانی ئێران دوای داخستنی تەنگەی هورمز، هاوسەنگی هێزی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی لە بەرژەوەندی ئەمەریکا گۆڕیوە.
سەرۆک ترامپ کە ئاهەنگی 80 ساڵەی لەدایکبوونی بوو، ستایشی شی جینپینگ سەرۆکی چین و ڤلادیمێر پوتن سەرۆکی ڕووسیای کرد کە هاوکاریان کردووە بۆ گەیشتن بەو ڕێککەوتنە.
ترامپ وتی هێشتا لە ئێران ناکۆکی هەیە لەسەر ئەوەی کە ئایا دەبێت واز لە پیتاندنی یۆرانیۆم بهێنێت یان نا. ناوبراو وتی کۆماری ئیسلامی تا ئێستا پێداگری لەسەر مافی پیتاندنی یۆرانیۆم کردووە، بەڵام دانوستانەکان لەسەر ڕاگرتنی 20 ساڵە بەردەوامن و لەوانەیە ڕازی بێت بە ڕاگرتنی 15ساڵ.
سەرۆک ترامپ هەروەها وتی کە لە هەر ڕێککەوتنێکی کۆتاییدا، ڕێژیمی ئێران تەنیا لە ئاستێکی نزمدا ڕێگەی پێدەدرێت پیتاندن بکات، ئاستێک کە بە وتەی سەرۆکی ئەمەریکا "هەرگیز توانای بەکارهێنانی سەربازیی نابێت".
-
کییەر ستارمەر، سەرۆکوەزیرانی بەریتانیا پێشوازی لە ڕێککەوتنی نێوان ئەمەریکا و کۆماری ئیسلامی کرد و بە هەنگاوێکی زۆر گرنگ بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ و دەستەبەرکردنی سەقامگیری ناوچەکە و کردنەوەی تەنگەی هورمز ناوی برد.
ستارمەر پیرۆزبایی لە دۆناڵد ترامپ و نێوەندگیرانی ڕێککەوتنەکە کرد، لەوانە پاکستان و قەتەر و وڵاتانی دیکە، بەڵام ئاماژەی بەوەکرد ئێستا دەبێت گرنگی بە جێبەجێکردنی ڕێککەوتنەکە بدرێت و دڵنیابوون لەوەی تەنگەی هورمز بە کراوەیی بمێنێتەوە، هەروەها کۆتاییهێنان بە وردەکارییەکانی ڕێککەوتنە ئەتۆمییەکە. ئاماژەی بەوەشکرد لەندەن ئامادەیە بۆ پشتگیریکردنی ئەو گفتوگۆ تەکنیکیانەی کە لە ئارادان.
ستارمەر هەروەها جەختی لە پێویستی گەڕانەوەی تەواو و بێ بەربەست بۆ ئازادیی کەشتیوانی لە تەنگەی هورمز کرد و وتی ئەمە دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییە ئابوورییەکانی چەند مانگی ڕابردوو لەسەر خێزانەکان.
جەختیشی لەوە کردەوە بەریتانیا بەردەوام دەبێت لە کارکردن لەگەڵ هاوبەشە نێودەوڵەتییەکانی و ئەگەر پێویست بکات پاڵپشتی ئەو ئەرکە فرەلایەنە دەکات کە لەندەن و پاریس ڕۆڵێکی ناوەندییان لە داڕەشتنیدا گێڕاوە، لەوانەش لە بواری پاککردنەوەی مینە دەریاییەکان.
سەرۆکوەزیرانی بەریتانیا لە کۆتاییدا جەختی لەوە کردەوە کە بۆ ئەوەی ئاشتی بەردەوام بێت، زۆر گرنگە کە بەڵێنەکانی لایەنەکان بە تایبەتی لە پێوەندی لەگەڵ بەرنامە ئەتۆمییەکەی ڕێژیمی ئێران بەهێز بێت و پشتڕاست بکرێتەوە و بە تەواوی جێبەجێ بکرێن.
ستارمەر هەڵوێستی لەمێژینەی لەندەنی دووپاتکردەوە کە کۆماری ئیسلامی هەرگیز نابێت چەکی ئەتۆمی بەدەست بهێنێت.
-
بەریتانیا، فەرەنسا، ئەڵمانیا و ئیتالیا ڕایانگەیاند لە وەڵامی هەنگاوەکانی ئێران بۆ بەرنامە ئەتۆمییەکەی، دوای ئەوەی ئەمەریکا و ئێران گەیشتنە ڕێککەوتن بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ، ئامادەن سزاکانی سەر ئێران هەڵبگرن.
سەرکردەکانی چوار وڵات لە بەیاننامەیەکی هاوبەشدا کە ڕۆژی یەکشەممە بڵاویان کردووەتەوە، ڕایانگەیاندووە "ئێران هەرگیز نابێت چەکی ئەتۆمی بەدەست بهێنێت، ئێمە ئامادەین لەگەڵ ئەمەریکا، ئێران و ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی کاربکەین بۆ گەیشتن بەو ئامانجە."
هەر لەم چوارچێوەیەدا سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕێککەوتنی ئاشتی ئەمەریکا و ئێرانی بە هەنگاوێکی چارەنووسساز ناو برد.
ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕۆژی یەکشەممە ڕێکەوتنی ئاشتی ئەمەریکا و ئێران کە ئاگربەستی هەمیشەیی و کردنەوەی تەنگەی هورمز لەخۆدەگرێت، بە "هەنگاوێکی چارەنووسساز" بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ناو برد.
بەگوێرەی بەیاننامەیەکی ستیفان دوجاریک، وتەبێژی سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان، گۆتێرێس هیوای ئەوەی دەربڕیوە کە لایەنەکان ئەم دەرفەتە نوێیە بقۆزنەوە و هەوڵەکانیان دوو هێندە بکەن بۆ گەیشتن بە چارەسەری کۆتایی ململانێکان.
لە بەیاننامەکەدا هاتووە سکرتێری گشتی هیوادارە لایەنەکان لەسەر ئەم ڕێبازە نوێیە هەنگاو بنێن و هەوڵەکانیان چڕتر بکەنەوە بۆ گەیشتن بە چارەسەری کۆتایی ململانێکان.
-
مایک واڵتز، نوێنەری ئەمەریکا لە نەتەوە یەکگرتووەکان لە ئێکس نووسیویەتی سەرۆک ترامپ ،ئەمەریکای خستووەتە پێش هەموو شتێکەوە و دانوستانی بۆ ڕێککەوتنێکی ئاشتی کردووە کە بە پارێزراوی بمانهێڵێتەوە و ئاسایشی ئەمەریکا مسۆگەر بکات و ڕێگری لە ئێران دەکات لە بە دەستهێنانی چەکی ناوکی.
ئاماژەی بەوەشکردووە "هەر لەسەرەتاوە دۆناڵد ترامپ زۆرترین فشارەکانی دروستکرد و زیانەکانی سنووردار کرد و هێزی سەربازی باوەڕپێکراوی بڵاوە پێکرد بۆ ئەوەی باشترین دەرئەنجامی مومکین مسۆگەر بکات."
مایک واڵتز نووسیویەتی "ئەمە ڕێگەیەکی نایاب و ناوازەیە بۆ ئاهەنگگێڕانی ڕۆژی لەدایک بوونی و 80 ساڵەی لەدایکبوونی ترامپی پیرۆزبایی کرد.
-
جێگری سەرۆکی ئەمەریکا جەی دی ڤانس ڕۆژی یەکشەممە ڕایگەیاند بەنیازە بەشداری لە مەراسیمی واژۆکردنی ڕێککەوتنی ئاشتی لەگەڵ ئێران لە سویسرا بکات کە بڕیارە چەند ڕۆژێکی تر بەڕێوە بچێت و هەروەها ڕەنگە دۆناڵد ترامپ سەرۆکی ئەمەریکاش بە شێوەیەکی تایبەت بەشداری مەراسیمەکە بکات.
ڤانس لە کەناڵی فۆکس نیوز لە وەڵامی ئەو پرسیارەدا کە ئایا بەشداری مەراسیمەکە دەکات یان نا، وتی "بە دڵنیاییەوە پلانم هەیە لەوێ بم، بەڵام ئەگەری ئەوە هەیە سەرۆک خۆیشی لەوێ بێت."
پاکستان کە ماوەیەکە وەک نێوەندگیر لە دانوستانەکاندا ڕۆڵی گێڕاوە، ڕایگەیاندووە ڕێوڕەسمی واژۆکردن لە 19ی مانگی شەش لە ژنێڤ بەڕێوەدەچێت.
-
دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمەریکا ڕایگەیاند ئەو ڕێککەوتنەی لەگەڵ کۆماری ئیسلامی ئێران کراوە، ئارامی و ئاسایش بۆ تەواوی ناوچەکە دەگەڕێنێتەوە و ڕێگە خۆش دەکات بۆ کردنەوەی تەنگەی هورمز و دەستپێکردنەوەی ڕۆیشتنی نەوت.
ترامپ لە پەیامێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تروث سوشیاڵ نووسیویەتی ئەم ڕێککەوتنە گەورە یارمەتیدەر دەبێت بۆ سەقامگیرکردنی ناوچەکە و دەڵێت سەرۆکەکانی پێشووی ئەمەریکا هەوڵیان دابوو بۆ گەیشتن بە ئاشتی لەگەڵ ئێران، بەڵام لەمبارەیەوە سەرکەوتوو نەبوون.
هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە بۆ یەکەمجارە سەرکردەکانی ناوچەکە ڕووبەڕووی سەرۆکێک بوونەتەوە کە بتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ گەیشتن بە "ئاشتی ڕاستەقینە".
سەرۆکی ئەمەریکا دەشڵێت بە واژۆکردنی ڕێککەوتنەکە ڕۆژی هەینی، تەنگەی هورمز بۆ ئۆپەراسیۆنەکانی پاککردنەوەی مین دەکرێتەوە و لە ئەنجامدا ڕۆیشتنی نەوت لە هەردوو دیوی ناوچەکە دەگەڕێتەوە.
ترامپ دووپاتی کردەوە کە جێبەجێکردنی ڕێککەوتنەکە نەک تەنها بۆ وڵاتانی ناوچەکە، بەڵکو بۆ ئابووری جیهانیش لێکەوتەی ئەرێنی دەبێت، هاوکات یارمەتیدەر دەبێت بۆ بەردەوامبوونی هەناردەکردنی وزە و ئاسایشی کەشتیوانی نێودەوڵەتی.
